Յու­լիս 25ի այս օ­րը, 118 տա­րի ա­ռաջ, թրքա­կան եւ ռու­սա­կան կայս­րու­թեանց մի­ջեւ կռո­ւախն­ձոր դար­ձած Հա­յաս­տան Աշ­խար­հը ապ­րե­ցաւ ռազ­մա­քա­ղա­քա­կան իր վե­րա­կանգ­նու­մին դա­րա­կազ­միկ պա­հը։

Ար­ցա­խեան Ա­զա­տա­մար­տի յաղ­թա­կան դար­ձա­կէտ­նե­րու շար­քին՝ վեր­ջին ու վճռո­րոշ քայլ մը ար­ձա­նագ­րո­ւե­ցաւ Յու­լիս 23ի այս օ­րը, 22 տա­րի ա­ռաջ, երբ շուրջ քսան օր տե­ւած բուռն ճա­կա­տում­նե­րէ ետք, հայ ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րը ջախ­ջա­խիչ պար­տու­թեան մատ­նե­ցին ատր­պէյ­ճա­նա­կան զօր­քը եւ ի­րենց ամ­

22 Յու­լի­սին, 118 տա­րի ա­ռաջ, Վա­նի հիւ­սիս ա­րե­ւել­քը գտնո­ւող Ս­պա­հան (նաեւ՝ Սա­պա­հան կո­չո­ւած է) լի­ճը եւ զայն շրջա­պա­տող հա­յոց բարձ­րա­բերձ լեռ­նե­րը լուռ վկա­նե­րը դար­ձան հայ ֆե­տա­յի­նե­րու հե­րո­սա­կան խո­յան­քին ու ան­կոտ­րե­լի մար­տու­նա­կու­թեան։

Յու­լիս 21ի այս օ­րը, հայ ժո­ղո­վուր­դի ազ­գա­յին յի­շո­ղու­թեան հա­զա­րա­մեակ­նե­րու պաս­տա­ռին վրայ, լու­սար­ձա­կի տակ կ’առ­նէ ա­հա­բե­կու­մը հա­յաս­պան իթ­թի­հա­տա­կան ե­ռա­պե­տու­թեան գլխա­ւոր դէմ­քե­րէն ­Ճե­մալ փա­շա­յի։

Քսա­նե­րորդ դա­րու հայ գե­ղան­կար­չու­թեան հան­ճա­րեղ վար­պե­տը՝ Մար­տի­րոս Սա­րեան ա­տե­նին ը­սած էր.- «­Մի­նաս, ես քեզ­նից մեծ եմ յի­սուն տա­րով։ Ափ­սոս, ինձ քիչ ժա­մա­նակ է մնա­ցել։ Ո՞ւր էիր, մի քիչ շուտ գա­յիր։ Չ­մո­ռա­նաս, ա­րո­ւես­տը պայ­քար է սի­րում։ Հի­մա ես ար­դէն մե­նակ չեմ։ Դու էլ մե­նակ չես։ Ու­րեմն՝ շա­րու­նա­կել խի­զա­խել։ Ես հա­