Սեպ­տեմ­բե­րի վեր­ջին օ­րը ծննդեան տա­րե­դարձն է հայ գրա­կա­նու­թեան 20րդ դա­րու լու­սա­ւոր դէմ­քե­րէն՝ տա­ղան­դա­ւոր բա­նաս­տեղծ Գէորգ Է­մի­նի։
Մարդ էա­կին նկատ­մամբ ան­կեղծ ու ան­հուն սէ­րը, իր ժա­մա­նա­կաշր­ջանն ու Դա­րու Ո­գին հա­յօ­րէն եր­գե­լու ներ­քին հու­րը եւ կեանքն ու աշ­խար­հը իր ողջ բջիջ­նե­րով շնչա­ւո­րե­ լու ան­սանձ կիր­քը ե­ղան վա­րար աղ­բիւ­րը Գէորգ Է­մի­նի բա­նաս­տեղ­ծու­թեան, որ պատ­գա­մեց բո­լո­րին՝

Խօս­քը զէն­քի պէս զգո՜յշ գոր­ծա­ծիր,
Երբ խառն է դա­րը.
Նոյն ար­ճի­ճի՜ց են ձու­լում, ի­մա­ցի՛ր,
Գն­դակն ու... տա­ռը:
Մա­նա­ւանդ որ Է­մին ստե­ղա­գոր­ծեց դա­րաշր­ջա­նի մը մէջ, ո­րուն թշո­ւառ մեր­կու­թիւ­նը շա­տոնց քո­ղա­զեր­ծած էր.
Ք­սա­նե­րորդ դար -
Ժես­տի, կե­ցո­ւած­քի,
Ոչ թէ լի­նե­լո՛ւ,
Այլ... թո­ւա­լո՜ւ դար:

Ծ­նած էր 30 Սեպ­տեմ­բեր 1919ին, Աշ­տա­րակ գիւ­ղը, ու­սու­ցի­չի եւ այ­գե­պա­նի ըն­տա­նե­կան յար­կին տակ։ 1940ին ա­ւար­տեց Ե­րե­ւա­նի «­Կառլ Մարք­սի ա­նո­ւան պո­լի­տեխ­նի­կա­կան ինս­տի­տու­տի հիդ­րո­տեխ­նի­կա­կան ֆա­կուլ­տետ»ը եւ ան­մի­ջա­պէս զօ­րա­կո­չո­ւե­ցաւ բա­նակ՝ 1942էն 1944 խորհր­դա­յին զօր­քի շար­քե­րուն մէջ ծա­ռա­յե­լու հա­մար Երկ­րորդ Աշ­խար­հա­մար­տի ռազ­մա­ճա­կատ­նե­րուն վրայ։

Զօ­րացր­ւու­մէն ետք Գէորգ Է­մին ան­ցաւ Մոս­կուա, ուր 1949էն 1950 ու­սա­նե­ցաւ «­Մոս­կո­ւա­յի գրա­կան ինս­տի­տուտ»ին կից «­Հայ գրող­նե­րի ստու­դիա»յին մէջ, իսկ 1954էն 1956 մաս­նա­գի­տա­ցաւ՝ հե­տե­ւե­լով Խ.Ս.Հ.Մ. Գ­րող­նե­րու Միու­թեան ա­ռըն­թեր գրա­կան բարձ­րա­գոյն դա­սըն­թաց­նե­րում:

1951ին վե­րա­դար­ձաւ Ե­րե­ւան եւ մին­չեւ 1964 ե­ղաւ «­Լի­տե­րա­տուր­նա­յա Ար­մե­նիա» թեր­թի սե­փա­կան թղթա­կի­ցը Հա­յաս­տա­նի մէջ։ 1968ին նշա­նա­կո­ւե­ցաւ միեւ­նոյն՝ «­Լի­տե­րա­տուր­նա­յա Ար­մե­նիա» ամ­սագ­րի խմբա­գիր:

Հ­րա­պա­րա­կագ­րա­կան աս­պա­րէ­զը հնա­րա­ւո­րու­թիւ­նը ըն­ձե­ռեց Է­մի­նի, որ­պէս­զի լայն ճա­նա­չու­մի ար­ժա­նա­նայ իբ­րեւ փայ­լուն ակ­նար­կա­գիր։ Նաեւ՝ նոյն ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նին, իր ծա­ւա­լած գրա­կան-ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան բե­ղուն գոր­ծու­նէու­թիւ­նը զինք բարձ­րա­ցուց տա­ղան­դա­ւոր բա­նաս­տեղ­ծի պատուան­դա­նին։

1967ին, «­Հայ­ֆիլմ»ը Գ. Է­մի­նի բե­մագ­րու­թեամբ նկա­րա­հա­նեց «Եօթ երգ Հա­յաս­տա­նի մա­սին» ժա­պա­ւէ­նը, որ ար­ժա­նա­ցաւ անդր­կով­կա­սեան եւ ուկ­րա­յի­նա­կան շար­ժան­կա­րի փա­ռա­տօ­նի գլխա­ւոր («Պ­րո­մե­թեւս-69») եւ լե­նինգ­րա­դեան հա­մա­միու­թե­նա­կան փա­ռա­տօ­նի երկ­րորդ մրցա­նակ­նե­րուն:

Իսկ Ե­րե­ւա­նի Էքս­պե­րի­մեն­տալ Թատ­րո­նը բե­մադ­րեց Գ. Է­մի­նի բա­նաս­տեղ­ծու­թեանց մո­տիվ­նե­րով ստեղ­ծո­ւած «Անձ­րե­ւի ե­րաժշ­տու­թիւն» դրա­ման:

1976ին, իր «­Դար, հող, սէր» բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­նե­րու գիր­քին հա­մար Գ. Է­մին ար­ժա­նա­ցաւ Խ.Ս.Հ.Մ. պե­տա­կան մրցա­նա­կի:

1979ին ար­ժա­նա­ցաւ Չա­րեն­ցի ա­նո­ւան մրցա­նա­կի դափ­նե­կի­րի տիտ­ղո­սին:

1984ին պար­գե­ւատ­րո­ւե­ցաւ խորհր­դա­յին «­Հոկ­տեմ­բե­րեան Յե­ղա­փո­խու­թեան» շքան­շա­նով:

Գ. Է­մի­նի բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­նե­րու ա­ռա­ջին ժո­ղո­վա­ծուն՝ «­Նա­խա­շա­ւի­ղը» (1940) կը յատ­կան­շո­ւի կեան­քի եւ սի­րոյ վե­րա­բե­րեալ քնա­րա­կան խո­հե­րով: «­Խա­ղա­ղու­թեան ծխա­մոր­ճը» (1942) ժո­ղո­վա­ծուն ա­նոր բա­նաս­տեղ­ծու­թեան տո­ւաւ խորհր­դա­յին քա­ղա­քա­ցիա­կան յա­տուկ շունչ եւ ուղ­ղո­ւա­ծու­թիւն: «­Նոր­քը» (1946, ժո­ղո­վա­ծու) ե­ղաւ վկա­յու­թիւ­նը բա­նաս­տեղ­ծին ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ո­րո­նում­նե­րու հա­սու­նաց­ման:

Յա­ջորդ ժո­ղո­վա­ծու­նե­րուն մէջ, ինչ­պէս որ «­Հայ­կա­կան Հան­րա­գի­տա­րան»ը կը նշէ, ա­ւե­լի ո­րո­շա­կի դար­ձան Գ. Է­մի­նիի բա­նաս­տեղ­ծու­թեան ոճն ու թե­մա­տիկ նա­խա­սի­րութ­իւն­նե­րը.- «­Նոր ճա­նա­պարհ», 1949։ «Ո­րո­նում­ներ», 1955։ «­Մին­չեւ այ­սօր», 1959։ «Եր­կու ճամ­բայ», 1962։ «Այս տա­րի­քում», 1968։ «Ք­սա­նե­րորդ դար», 1970։ «­Դար, հող, սէր», 1974։ «­Ճամ­բա­բա­ժան», 1979։ «Ախ, այս Մա­սի­սը», 1980 եւ այլն

Գ. Է­մին հե­ղի­նակ է նաեւ ակ­նար­կա­շար­քի («Եօթ երգ Հա­յաս­տա­նի մա­սին»), յօ­դո­ւած­նե­րու եւ ար­ձակ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեանց («­Մաշ­տո­ցից մին­չեւ մեր օ­րե­րը», 1984 - մտո­րում­ներ հայ գրա­կա­նու­թեան մա­սին)։ «­Յա­ւեր­ժի ճամ­բոր­դը», 1985 - բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­ներ եւ ար­ձակ է­ջեր։

Է­մի­նը ու­նի նաեւ թարգ­ման­չա­կան բե­ղուն վաս­տակ.- «­Գիրք թարգ­մա­նու­թեանց», 1984, ժո­ղո­վա­ծու։

Ու­սու­մով եւ մաս­նա­գի­տու­թեամբ գի­տա­կան պատ­րաս­տու­թիւն ու­նե­նա­լով հան­դերձ, Է­մին օժ­տո­ւած էր յորդ յու­զաշ­խար­հով եւ բա­նաս­տեղ­ծա­կան ու­րոյն տա­ղան­դով, ո­րոնց թե­լադ­րան­քով իր կեան­քը ամ­բող­ջա­պէս նո­ւի­րեց հայ գրա­կա­նու­թեան։

«­Գէորգ Է­մին. Իմ մա­սին» խո­րագ­րով իր ինք­նա­կեն­սագ­րու­թեան մէջ, անդ­րա­դառ­նա­լով բա­նաս­տեղծ դառ­նա­լու իր ընտ­րան­քին, Է­մին կը խոս­տո­վա­նի՝

«Այն բա­նի հա­մար, որ ես այ­սօր ոչ թէ կա­մուրջ­ներ կամ ջրանցք­ներ եմ սար­քում, այլ գրում եմ գրքեր՝ շնոր­հա­կալ եմ դպրո­ցում ինձ հան­դի­պած հայ գրող­նե­րից ա­մե­նա­փայ­լուն­նե­րից մէ­կին՝ Ե­ղի­շէ Չա­րեն­ցին: Ես նաեւ շնոր­հա­կալ եմ իմ մաս­նա­գի­տու­թեան հա­մար՝ միայն ճիշտ գի­տու­թիւ­նը կա­րող է օգ­նել ստեղ­ծա­գոր­ծո­ղին զար­գաց­նե­լու իր մէջ հո­գե­ւոր հա­ւա­սա­րակշ­ռու­թիւն, խու­սա­փե­լով շա­տա­խօ­սու­թիւ­նից եւ յա­ճա­խա­կի տա­սը քայլ ա­նե­լուց այն­տեղ, որ­տեղ մի քայ­լը բա­ւա­կան կը լի­նէր։

Ընդ­հա­նուր. ես ու­նեմ տա­սը սե­փա­կան գիրք, ե­րեք որ­դի եւ իմ փոք­րիկ Հա­յաս­տա­նը, ո­րը հա­րուստ է իր ձգտում­նե­րով, սի­րով՝ աշ­խար­հի բո­լոր մարդ­կանց հա­մար»:

Գէորգ Է­մին իր կեան­քի վեր­ջա­լոյ­սին ապ­րե­ցաւ նաեւ Ար­ցա­խեան շարժ­ման պատ­մա­կան եւ բախ­տո­րոշ ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նը։ Իր ներդ­րու­մը ու­նե­ցաւ հայ ի­րա­կա­նու­թիւ­նը խորհր­դա­յին ժան­գե­րէն եւ կեղ­տա­ջու­րե­րէն մաք­րե­լու հո­գեմ­տա­ւոր ընդ­հա­նուր վե­րա­նո­րոգ­ման մէջ։ Վախ­ճա­նե­ցաւ Յու­նիս 11ին, 1998 թո­ւին։

Տա­ղան­դա­ւոր բա­նաս­տեղ­ծի ծննդեան տա­րե­դար­ձին նո­ւի­րո­ւած յու­շա­տետ­րի այս հա­կիրճ վկա­յու­թեան կը կցենք Է­մի­նի այն­քա՜ն սի­րո­ւած եւ ժո­ղովր­դա­յին եր­գի վե­րա­ծո­ւած «ԵՐԳ՝ ԿՌՈՒՆԿԻ ՄԱՍԻՆ» բա­նաս­տեղ­ծու­թիւ­նը.-

Կ­ռո՛ւնկ, Հա­յոց մո­խի­րը կար քո թե­ւե­րին,

Երբ չը­ւե­ցիր.

Թր­ջո­ւա՜ծ էր քո աչ­քը Հա­յոց ար­ցունք­նե­րից,

Երբ չը­ւե­ցիր.

Ա­սիր. «­Չե՜մ գայ էլ Հա­յաս­տան. մա՛հ է այն­տեղ,

Ե­ղեռն, ա­ւա՜ր...»

Մեր երկ­րի պէս ա­ւեր բոյնդ ան­տէր թո­ղիր

Ու չը­ւե­ցիր:

Ո՜ւր չը­ւե­ցիր` Հա­յոց վշտի ան­ծայր բան­տից

Դու դուրս չե­կար.

Ա­մէն ջրում, ա­մէն հո­ղում` վտա­րան­դի

Հա­յի տե­սար.

Ա­կանջ դրիր մէ­կի հար­ցին, մէ­կին թո­ղիր

Ան­պա­տաս­խան

Եւ աշ­խար­հում, ինչ­պէս նրանք, քո բնի պէս

Բոյն չտե­սար:

Ո՜ւր գնա­ցիր` մո­խիր դար­ձաւ բոյնդ նո­րից,

Թ­ռար ե­կար.

Հա­զար հրի մի­ջով ան­ցար, հա­զար սրից

Փր­կո­ւած ե­կար.

Ա­սիր. «­Թէ մահ կայ աշ­խար­հում, լաւ է մեռ­նեմ

Իմ հին բնում...»

Աչ­քըդ յա­ռած Ա­րա­րա­տի սէգ կա­տա­րին`

Թ­ռար, ե­կար:

Ե­կար, տե­սար ա­նա­պա­տում` նոր ջրանց­քի

Հուն է բա­ցո­ւել,

Վարդ է բա­ցո­ւել քա­րի վրայ, քա­րը կրկին

Տուն է դար­ձել

Եւ նա­խան­ձից Մա­սիսն ան­գամ թե­քո­ւել է, որ

Ա­րազն անց­նէ,

Ծուխ է ել­նում ա­մէն տնից. հաւքն իր նախ­կին

Բոյնն է դար­ձել:

Ե­կար մեզ մօտ, քո թե­ւե­րին պան­դուխտ­նե­րի

Վի՜շ­տը բե­րիր.

Ն­րանց կա­րօտն հայ­րե­նի­քի ու դա­րե­րի

Ի՜ղ­ձը բե­րիր.

Ե­կար, նո­րոգ բոյ­նըդ գտար ու չը­ւում ես

Ա­փերն օ­տար,

Որ ա­զա­տե՜ս Սեւ զու­լու­մից ու ձու­լու­մից

Քո ձա­գե­րին:

Գ­նա՜ , կռո՜ւնկ, Հա­յոց ար­տից ծի՜լ տար կա­նաչ`

Պան­դուխտ­նե­րի՛ն,

Մի նշխար ձի՜ւն` Ա­րա­րա­տից, ջո՜ւր Սե­ւա­նայ`

Պան­դուխտ­նե­րին.

Ա­կան­ջիդ մէջ` մեր երգն ու­րախ, աչ­քե­րիդ մէջ`

Մեր լոյ­սը նոր`

Մի բուռ հող տար` մա­հից փրկող սուրբ մա­նա­նայ`

Պան­դուխտ­նե­րին:

Գ­նա՜, շրջիր երկ­րէ եր­կիր ու ե՛տ դար­ձիր,

Բա­րո՜վ դառ­նաս.

Կան­չիր բո­լոր պան­դուխտ­նե­րին ու ե՛տ դար­ձիր,

Բա­րով դառ­նաս.

Դար­ձիր այն­պէ՛ս, որ ոչ մի տեղ, ոչ մի պան­դուխտ

Քեզ չսպա­սի,

«Կ­ռունկ, ուս­տի՞ կու գաս» չա­սի՛ ու չլա­ցի՛...

Բա­րո՛վ դառ­նաս:
Պարզ ու վճիտ, զու­լալ ու յորդ, սրտա­կէզ ու ցաս­կոտ եր­գով՝ Հա­յու Հո­գին շնչա­ւո­րող բա­նաս­տե՛ղծն է Գէորգ Է­մի­ն։

Ն.