Դժուար է ասել, թէ ինչն է Ռուսաստանին մղում դառնալ Ատրպէյճանին զէնքի թիւ մէկ մատակարարը՝ փո՞ղը, թէ մեծ քաղաքականութիւնը: Կարծիքներն ու վարկածները տարբեր են: Միգուցէ ռուս-ատրպէյճանական զինական առեւտուրի տակ քաղաքականութիւն փնտռել պէտք չէ, այլ պարզապէս պիզնես:

Սակայն, առանց քաղաքականութեան հնարաւոր չէ, որովհետեւ եթէ մի երկրի ռազմավարական դաշնակից համարուող գերտէրութիւնը միլիարդների զէնքի առեւտուր է անում այդ երկրի թշնամի համարուող պետութեան հետ՝ չաւարտուած հակամարտութեան պայմաններում, ապա դա արդէն իսկ մաքուր քաղաքականութիւն է, եթէ անգամ Կրեմլը չի գիտակցում դա:

Քաղաքականութեան այլ տարրեր էլ կան այդ ամէնի մէջ, սակայն այդքանը երեւի թէ բաւական է հասկանալու համար, թէ Ռուսաստանն ինչ աստիճանի թքած ունի իր ռազմավարական դաշնակից պետութեան շահի վրայ: Այլապէս հազիւ թէ Մոսկուան գլխաւորէր Ատրպէյճանին սպառազինութիւն վաճառող պետութիւնների ցանկը: Ընդ որում, ռուսները վաճառում են Ատրպէյճանին ժամանակակից յարձակողական տեխնիկա եւ զանգուածային ոչնչացման զէնք:

Ատրպէյճանին զինող պետութիւնների շարքում առաջինը Ուքրանիան էր, երբ Խորհրդային Միութիւնը նոր էր փլուզուել: Սակայն, Ռուսաստանը, որ այդ ընթացքում տուայտւում էր ներքին ենթակառուցուածքային եւ քաղաքական կատակլիզմներից, Պուտինի գալով վերգտնելով իրեն, արագօրէն շտկեց իրավիճակն ու Ատրպէյճանին զէնք վաճառող երկրների թւում դարձաւ առաջինը:

Մի քանի տարի առաջ հայկական եւ միջազգային մամուլում բաւական լայնօրէն շրջանառուեց Իսրայէլի հետ Ատրպէյճանի ռազմա-տեխնիկական համաձայնութիւնների թեման, մասնաւորապէս 1,6 միլիարդ տոլար զէնքի առեւտրի: Այդ մասին յայտարարեցին ամերիկեան լրատուամիջոցները, յղում անելով ոչ պաշտօնական աղբիւրներին:

Այդպիսով, Ատրպէյճանին զէնք մատակարարողների շարքում առաջին տեղում յայտնուեց Իսրայէլը: Սակայն, Ռուսաստանը թոյլ չտուեց, որ այդ «անարդարութիւնը» երկար շարունակուի, եւ Մոսկուան վերջին տարիներին «վերականգնեց պատմական արդարութիւնը», վերստին դառնալով Ատրպէյճանին զէնքի թիւ մէկ մատակարարը: Մասնաւորապէս, եթէ ներկայիս զրահատանկային գործարքին աւելացնենք նաեւ ոչ վաղ անցեալում աղմուկ հանած C 300-ների, ինչպէս նաեւ ռազմական ուղղաթիռների վաճառքն Ատրպէյճանին, ապա Ռուսաստանի եւ Ատրպէյճանի ռազմա-տեխնիկական գործակցութեան գինը կը հասնի մօտ 3 միլիարդ տոլարի:

Այլ կերպ ասած, Հայաստանի ռազմավարական դաշնակից Ռուսաստանը Հայաստանի պետական շահը գնահատում է 3 միլիարդ տոլար եւ վաճառում Ատրպէյճանին այդ գնով: Թէեւ, այստեղ իրավիճակը յիշեցնում է աճուրդայինը, եւ Ատրպէյճանը դեռ կարող է բարձրացնել այդ գինը, թանկ վճարելով Ռուսաստանին՝ տալով նորանոր ռազմական պատուէրներ: Այսինքն, սա մխիթարութիւն է իհարկէ, որովհետեւ Մոսկուան կարող էր ասենք շատ աւելի ցածր գնահատել Հայաստանի շահը եւ անվտանգութիւնը: Թէեւ, իհարկէ, այս դէպքում Մոսկուան շահագրգռուած է բարձր գնի հարցում, քանի որ ամբողջ հասոյթը նստում է Ռուսաստանում:

Թէ ինչով կþաւարտուի այդ ամէնը, անորոշ է, որովհետեւ բարեբախտաբար տարածաշրջանային զարգացումները միայն Ռուսաստանից կախուած չեն: Այլապէս կարելի էր առանց աչք թարթելու կանխատեսել, որ ամէն ինչ կþաւարտուէր Հայաստանի ու Արցախի վրայ Ատրպէյճանի լայնածաւալ գրոհով, ինչի արդիւնքում Մոսկուան անկասկած արդէն ոչ թէ զէնք կը վաճառէր Ատրպէյճանին, այլ արդէն հայկական տարածքները:

Բայց, այստեղ իրավիճակը յարաբերական է դարձնում այն, որ Արեւմուտքը ներկայում բաւական զբաղուած է Սիրիայի խնդրով եւ չի բացառւում, որ այդ խնդրում Ռուսաստանի լոյալութիւնը ստանալու եւ աւելորդ խանգարող չունենալու համար Արեւմուտքը ժամանակաւոր զիջման գնայ տարածաշրջանում, առաւել եւս, որ մի անգամ արդէն այդօրինակ ոճ կիրառուել է՝ 2008 թուականի Օգոստոսին Վրաստանի պարագայում:

Սակայն ամէն ինչ կախուած է Հայաստանից, եւ եթէ Հայաստանն էլ իր արտաքին քաղաքականութեան մէջ առաջնորդուի առեւտրային տրամաբանութեամբ, ապա կասկած չկայ, որ Արեւմուտքը նախապատուութիւնը կուտայ ոչ թէ Հայաստանի, այլ Ռուսաստանի հետ առեւտրին: Մինչդեռ Հայաստանի իշխանութիւնը կարծես թէ որեւէ կերպ չի կարողանում կամ չի էլ պատրաստւում արտաքին եւ ներքին քաղաքականութիւնն իրացնելիս դուրս գալ առեւտրային տրամաբանութիւնից: Խոշոր հաշուով, Հայաստանին սպառնացող վտանգը այդտեղ է, ոչ թէ Ատրպէյճանին մատակարարուած զէնքի մէջ:

ՅԱԿՈԲ ԲԱԴԱԼԵԱՆ