Հայ բանաստեղծական մտքի, տաղերգութեան, խոհափիլիսոփայական ու աստուածաբանական մի ողջ ինքնատիպ ժառանգութիւն է թողել հայ ժողովրդին 11 - րդ դարի սրբագործուած հանճարը՝ Գրիգոր Նարեկացին:
Ժամանակների մէջ իր անխամրելի լուսով ու հրաշափառ զօրութեամբ Վերերկրայինի պաշտամունքը կեանքի կենսաղբիւր դարձրած ու իր խորիմաստ մեկնութիւններով մարդկային գիտակցութեանը յղուած ուղերձներով տարիների ճգնութեան վաստակն դարձրած իբրեւ հոգեւոր բժշկող նշխարհ, դարեդար փոխանցուած յաւիտենական լոյսի ճանապարհ դէպի Աստուած եւ Մարդ, ում ձգտումների գագաթը աստուածայինին նմանուելու պատգամն է, որ երբեմն ըմբոստութեան պոռթկումով, երբեմն խոնարհութեան աղերսով ու հաւատաւորի աղօթքով, մարդկութեան մեղքերի թողութեան մի մատեան դարձաւ` «Մատեան Ողբերգութեան» յանուն յաւիտենականի…
«Կարող ենք նոյնիսկ մենք Աստուած լինել
Շնորհներով ու ձիրքերով ընտիր», - ասում է լուսապսակ ճգնաւորը, ում կռիւը երկրայինի ու տիեզերականի միջեւ յանուն երկուսի խաղաղութեան ու ներդաշնակութեան եղաւ:
«Մի մատուցաներ բաժակ դառնութեան ի ժամ ծարաւու», եւ իր իսկ հոգեւոր հզօր լիցքերով օծուած ու օժտուած «Նարեկը» դարերի խորքից եկաւ ու դարձաւ համայն մարդկութեան հոգեւոր ծարավի սրբագործուած ջուրը:
Նարեկացիի դիմանկար
(ստեղծագործութիւն՝
Հրաչեայ Ռուխկեանի)
Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան»-ը 1007 տարեկան է: Շուրջ 11 դար է, որ այդ անմահ ու անհաս ստեղծագործութիւնը, հմայում ու գերում է ըն- թերցողին, սերունդներ բուժում, կրթում ու դաստիարակում ու չի հնանում: Նրա բանաստեղծական մշակոյթն ու արուեստը սկսած 11-րդ դարից ցայսօր ու ընդմիշտ՝ հայ գրականութեան մէջ համընդհանուր ճանաչում է գտել եւ գեղարուեստական մտքի ու յատկապէս բանաստեղծութեան զարգացման ընթացքի վրայ տիրականօրէն իշխել եւ իշխելու է Նարեկացու շունչն ու ոգին: Բնականօրէն Նարեկացու հետ շփուել եւ առնչուել են հայ եւ համաշխարհային բազում գիտնականներ ու պատմաբաններ, արուեստագէտներ, ուսումնասիրողներ, գրողներ ու բանաստեղծներ, տպագրիչներ ու հրատարակիչներ եւ այլք: Գրքի առաջաբանում գրում է «Նարեկացու Հետ» նորատիպ հանրագիտարանի հեղինակ եւ կազմող Եուրի Պետրոսեանը, ում ջանքերի շնորհիւ հաւաքագրուած այս հանրագիտակում տեղ են գտել մի մասն այն ամենի ինչը ասուել եւ արուել է Նարեկացու առթիւ: Ընթերցողը այս հանրագիտակով առիթ կ'ունենայ առնչուելու Նարեկացու ստեղծագործութիւններին, ինչպէս նաեւ նրան նուիրւած 150 յօդուածների եւ վերլուծական նիւթերի, 600 ի հասնող գունաւոր, սեւ եւ սպիտակ լուսանկարներ, պատկեր խոյակներ, Հայկական, Կիլիկեան, Վասպուրականի մանրանկարների, կերպարուեստի գործերի եւ այլ արուեստագէտների ստեղծագործութիւններով, որոնք Նարեկացուն նուիրուած այս գիրք-հանրագիտակի ամփոփիչ մասն են կազմում:
Եուրի Պետրոսեանի նուիրեալ աշխատանքի շնորհիւ հաւաքագրուած, կանոնակարգուած եւ շքեղ ու բովանդակալից այս «Նարեկացու հետ» հանրագիտակը ձօնուած է հայ տպագրութեան 500 - ամեայ տարելիցին, որպէս հազարամեակների մէջ ապրող մի ոգեղէն գանձի հաստատման եւ նրա անկորընչելի հրաշքի ու հմայքի հերթական առհաւատչեան:
Արմինէ Մելիք - Իսրայէլեան
արուեստաբան
Յատուկ «Ազատ Օր»ին համար
Երեւան - Արտաշատ - Աթէնք