Հետեւեալ աշխատասիրութիւնը պատրաստուած է Մարիա Մարկոսեան-Տամատեանի կողմէ եւ նուիրուած է Երեւանի 2794ամեակին:
Կը հրատարակենք վերջին բաժինը:
Զ. մաս
Դրօշ եւ զինանշան
Երեւան մայրաքացաքը ունի նաեւ իր դրօշը եւ զինանշանը։ 
Դրօշի հեղինակներն են Կարապետ Փաշայեանը եւ Կարապետ Աբրահամեանը: Դրօշի կեդրոնում քաղաքի զինանշանն է, որը շրջանակուած է Հայաստանի 12 մայրաքաղաքները խորհըրդանշող փոքրիկ եռանկիւնիներով, իսկ զինանշանի վրայ բրոնզի եւ ծիրանագոյն երանգների վրայ կապոյտով պատկերուած է յաղթական դիրքով կանգնած թագադիր առիւծը՝ գաւազանը ձեռքին, որը ուրարտական գլխաւոր աստուած Խալդիի խորհրդանիշն է: Առիւծի կրծքին ամրացուած վահանին ուրուագծւում են յաւերժանշանն ու Արարատ լեռը (հեղինակ՝ Ալբերտ Սոխիկեան, 1995թ.):
2012թ.՝ «Էրեբունի-Երեւան 2794»
Այս տարի, Երեւանի քաղաքապետ Տարօն Մարգարեանի բարձր հովանու ներքոյ, տեղի է ունեցել «Էրեբունի-Երեւան 2794» աննախադէպ տօնակատարութիւնը:
Նկար- Երեւանի քաղաքապետ Տարօն Մարգարեան.
«Գաղտնիք չէ, որ ամէն ժամանակաշրջան եւ ամէն սերունդ իր մթնոլորտն ու միջավայրն է բերել քաղաքին, եւ ամէն սերունդ իր յստակ հետքն է թողել մեր քաղաքում: Հերթը մերն է:
Ու մեր սրտի մայրաքաղաքն այսօր շատ աւելի գունեղ է, ծաղկառատ, լուսառատ, գրաւիչ ու ջերմ:
Երեւանի զարգացման հարցում էլ, ըստ էութեան, մեր նպատակը մէկն է. համադրելով մեր սիրելի քաղաքի անցեալն ու ներկան, պահպանել երեւանեան հին ու բարի աւանդոյթները՝ ապահովելով յարմարաւէտ միջավայր ինչպէս երեւանցիների, այնպէս էլ մայրաքաղաքի հազարաւոր հիւրերի համար»,- իր ողջոյնի խօսքում նշել է քաղաքապետը:
Նախապէս, «Էրեբունի-Երեւան» տօնակատարութիւններին ընադառաջ, Շաբաթ Հոկտեմբերի 7-ին Երեւանի բնակչութիւնը Տ. Մարգարեանի յանձնարարութեամբ իրականացրել է համաքաղաքային շաբաթօրեակ:
Տօնական միջոցառումների շարքը սկսուել է Հոկտեմբերի 9-ից՝ պատմական եւ ժամանակակից Երեւանի մասին պատմող ցուցահանդէսներով: Լոյս 14-ի առաւօտեան ջրցան մեքենաներով մաքրուել է Երեւանի փողոցները, այնուհետեւ, բուհերի ուսանող-կամաւորների օգնութեամբ՝ լուացուել քաղաքի յուշարձանները:
«Իմ սրտի մայրաքաղաք» խորագիրը կրող տօնակատարութիւնների մեկնարկը կատարուել է «Էրեբունի» արգելոց-թանգարանի յարակից հրապարակից, որտեղ թատերական ու պարային խմբերի մասնակցութեամբ ներկայացուել է Էրեբունի-Երեւանի պատմութիւնը՝ հիմնադրման օրուանից մինչ մեր օրերը։ Միջոցառմանը ներկայ ՀՀ նախագահ Ս. Սարգսեանը, Երեւանի քաղաքապետ Տ. Մարգարեանը, ՀՀ վարչապետ Տ. Սարգսեանը, ՀՀ ԱԺ նախագահը, ինչպէս նաեւ ՀՀ կառավարութեան եւ Երեւանի աւագանու անդամներ՝ հազարաւոր երեւանցիների եւ մայրաքաղաքի հիւրերի հետ մէկտեղ հետեւել են բեմականացուած ներկայացմանը, որն աւարտուել է Էրեբունի-Երեւանի օրհներգով։
«Էրեբունի-Երեւան-2794» տօնակատարութեանը մասնակցելու նպատակով Երեւան էին ժամանել 14 երկրների 25 պատուիրակութիւնների անդամներ, որոնք Երեւանի քաղաքապետի տեղակալ Վ. Վարդանեանի ուղեկցութեամբ այցելել են Ծիծեռնակաբերդի յուշահամալիր՝ յարգանքի տուրք մատուցելու ցեղասպանութեան զոհերի յիշատակին:
Մայրաքաղաքի տարբեր հատուածներում տեղակայուած 26 բեմահարթակներում ներկայացուել են համերգային տարաբնոյթ ծրագրեր՝ էստրադային, ռոք, ճազ, դասական եւ ազգային երաժշտութեան բեմեր, ինչպէս նաեւ զանազան թատերական, բանաստեղծական եւ կրկեսային ներկայացումներ:
Երեխաների համար՝ տիկնիկային ներկայացումներ, զուարճալի խաղեր, ծաղրածուներ, խաղավարներ, աճպարարներ եւ հեքիաթային հերոսներ: Երեւանի բազմաթիւ դպրոցներում եւ մանկապարտէզներում գեղեցիկ ձեռնարկներով՝ եւս նշուել է «Էրեբունի-Երեւան 2794» ամեակը՝ բարեգործական համերգներ, Գրադարանային երեկոյ:
Հաշուի առնելով՝ 2012 թ.-ին Երեւանի՝ գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք հռչակուած լինելու հանգամանքը, կազմակերպուել են բացօթեայ գրական ցերեկոյթներ:
Քաղաքապետարանին յարակից հրապարակում տեղի ունեցած հանդիսութիւնից յետոյ՝ տօնական շքերթը, քաղաքապետի գլխաւորութեամբ, հանդիսաւոր քայլերթով շարժուել են դէպի Հանրապետութեան հրապարակ: Այնտեղ հաւաքուած հազարաւոր երեւանցիներ շքերթի մասնակիցներին դիմաւորել են «Ւմ սրտի մայրաքաղաք» խորագրով պաստառներով ու շնորհաւորական վանկարկումներով: Այնուհետ տօնական քայլերթով հրապարակ են մտել մի կողմից նորանկախ Հայաստանի Հանրապետութեան զինուած ուժերի եւ ոստիկանական համակարգի, միւս կողմից «ուրարտական բանակի» զինուորները, ինչին հետեւել է վարչական շրջանների ներկայացուցիչների շքերթը։
Էրեբունի-Երեւան 2794-ամեակին նուիրուած տօնակատարութիւնների շրջանակում Երեւանի պատուաւոր քաղաքացու կոչմանն են արժանացել Ստանիսլավսկու անուան Ռուսական Թատրոնի գեղարուեստական ղեկավար Ալեքսանդր Գրիգորեանը, գրոսմայստեր Ռաֆայէլ Վահանեանը եւ ոտնագնդակի ճանաչուած խաղացող Հենրիխ Մխիթարեանը։
Խորհրդանշական 2794 մեթր վազքատարածութիւն են յաղթահարել մայրաքաղաքի մարզադպրոցների սաներն ու սիրողական մակարդակի վազորդները՝ Յաղթանակի կամրջից մինչեւ մատենադարան ընկած հատուածում: Էրեբունի-Երեւանի տարեդարձը իւրովի տօնելու նպատակով՝ նոյն վայրում կրկին 2794 մեթր հեծանուավազքի ցուցադրական ելոյթ են իրականացրել Հայաստանի ազգային հաւաքականի 25 հեծանուորդներ:
Մայրաքաղաքի Մաշտոցի պողոտայում ռեթրօ ոճի մեքենաների աւանդական ցուցադրութիւն է տեղի ունեցել եւ ներկայացուել են շուրջ 30 հնաոճ մեքենաներ: Ամենահինը եղել է 1936 թուականի արտադրութեան:
Գեներալ Պասկեւիչի գլխաւորութեամբ ռուսական զօրքերի կողմից Էրիւանի բերդի գրաւման եւ պարսիկների դէմ տարած յաղթանակի 185-ամեակի առիթով՝ մայրաքաղաքի Պասկեւիչի բլրում տեղի է ունեցել հանդիսաւոր արարողութիւն, որին մասնակցել են ՀՀ-ում Ռուսաստանի Դաշնութեան արտակարգ եւ լիազօր դեսպանը, ՌԴ-ից ժամանած բարձրաստիճան հիւրեր, հոգեւոր դասի ներկայացուցիչներ:
2794 տարի առաջ ծնունդ առած Երեւան մայրաքաղաքում՝ Հոկտեմբեր 14-ին տօնական շունչն ու մթնոլորտը խանդավառ էր: Ամէնուրեք՝ բակերը, փողոցները, պատշգամբները զարդարուած էին եռագոյնով եւ «Իմ սրտի մայրաքաղաք» խորագիրը կրող զանազան զարդերով ու պաստառներով: Բոլոր վարչական շրջաններում հնչում էր երգ, երաժշտութիւն, պար, բեմադրութիւն: «Էրեբունի» թանգարանին յարող Էրեբունի փողոցի ողջ երկայնքով կարելի էր հանդիպել լարախաղացների, փողային նուագախումբի, դրօշներով պարող եւ երգող երեխաների: Իւրաքանչիւր Երեւանցու սրտում տօն էր...
Համաձայն քաղաքապետարանի լրատուական ծառայութեան տեղեկատուութեան, Հոկտեմբեր 13-ին տօնական տրամադրութիւնների ներքոյ՝ Երեւան քաղաքի զարգացման, ՀՀ ոստիկանութեան եւ Երեւանի քաղաքապետարանի միջեւ համագործակցութեան ամրապնդման գործում ունեցած աւանդի համար, ինչպէս նաեւ Երեւանի օրուայ կապակցութեամբ՝ ՀՀ ոստիկանութեան պետ Վլադիմիր Գասպարեանի հրամանով Երեւանի քաղաքապետ Տարօն Մարգարեանը պարգեւատրուել է «Համագործակցութեան համար» շքանշանով:
Երեկոյեան ժամը 19:00-ին Հանրապետութեան Հրապարակը մարդաշատ էր եւ լուսագեղ:
Օրուայ գլխաւոր համերգի մեկնարկին երեւանցիներին եւ հիւրերին ողջունել է քաղաքապետը.
«...Մայրաքաղաքի տօնը եւս մի հրաշալի առիթ է` զգալու մեր ժողովրդի միասնականութեան հզօր ներուժը, հրաշալի առիթ` հայրենիքի հետ սփիւռքի մեր հայրենակիցների կապերի սերտացման, մեր պետականութեան շուրջ համախմբման համար...
Մէկ անգամ եւս շնորհաւորելով տօնի կապակցութեամբ` ուզում եմ հաւատալ, որ այսուհետ իւրաքանչիւր հայ, աշխարհի որ երկրում էլ բնակուելիս լինի, Երեւանի մասին խօսելիս ոչ միայն ասի, այլեւ իսկապէս զգայ, որ Երեւանն ի՛ր սրտի մայրաքաղաքն է»։
Այնուհետեւ, իրենց անզուգական ելոյթներով հանդէս են եկել ինչպէս հայ, այնպէս էլ արտերկրից ժամանած ճանաչուած խմբեր ու երգիչներ: Միջոցառման աւարտին հնչել է «Էրեբունի-Երեւան 2794»-ամեակի առիթով գրուած, մայրաքաղաքին նուիրուած «Իմ սրտի մայրաքաղաք» նոր երգը, որի հիման վրայ նկարահանուել է նաեւ տեսահոլովակ: Այնուհետեւ՝ շքեղ հրավառութիւն, որին յաջորդել է երիտասարդական խնճոյք-պարը:
Յ.Գ.
Եւ թող այս գեղեցիկ մթնոլորտը եւ մայրաքաղաքի մաքրման աշխատանքները չլինեն միայն տարին մէկ անգամ:
Շնորհաւո՛ր տօնդ, իմ կարօտի մայրաքաղաք Երեւան...
Թէեւ այսքանով որոշած էի աւարտել մայրաքաղաքիս մասին սոյն ծաւալուն պատմական ակնարկը, սակայն թերթիս խմբագրի առաջարկով՝ մի փոքր հատուած եւս որպէս վերջաբան, կամ վերջաբանի փոխարէն պէտք է աւելացնեմ կարօտի մասին:
Թէ ինչպէս՝ «Իմ սրտի մայրաքաղաքը» դարձաւ «Իմ կարօտի մայրաքաղաք»:
Եւ թէեւ դիւրին չէ կարօտի մասին արտայայտուելը, սակայն, լռութիւնը խախտելով՝ կը փորձեմ յաղթահարել այս պահիս բարդոյթը:
Սէր եւ կարօտ...
Այս երկու իրարու հետ կապուած զգացումները շատ անգամ են մէկը միւսին փոխարինում մարդուս կեանքի ընթացքին: Ասում են՝ սիրուց դէպի ատելութիւն մէկ քայլ է միայն, իսկ դէպի կարօտ՝ մէկ քայլ առաջ երկու քայլ ետ: Այս վերջինը իմ բանաձեւն է սակայն, բացատրեմ.
երբ սէրը կարօտի է վերածւում նշանակում է այն աճել է ինչ-որ հեռաւորութեան պատճառով, իսկ երբ հեռաւորութեան դէպքում ժամանակի գործօնը իր դրական՝ այսինքն կարօտի դերը արդէն կատարել է՝ յաջորդu հակազդեցութեան փուլն է, այսինքն՝ երկու կամ շատ քայլ ետ է գնում կարօտի զգացումը եւ առաջ է գալիս օտարացումը, սկսում է «պաղել»ու եւ կարօտին վարժուելու անզգայացման փուլը. հոգու դատարկութիւն, ցաւ... սակայն իրականում որքան էլ «պաղի» զգացումը՝ կարօտն իր բոյնն արդէն հիւսած է լինում հոգիներում, անցնեն վեց տարիներ ընդհամէնը, թէ երկար ու ձիգ 98 գարուններ:
Իմ կարօտի մայրաքաղաք: Երեւան...
Կամայ թէ ակամայ եւ կամ՝ ճակատագրի բերումով հեռու գտնուելով սիրելի ծննդավայր մայրաքաղաքից, այնտեղ ուր ծնւում եւ հասակ են առնում՝ յիշողութիւնները եւ անցեալի գեղեցիկ զգացումները ստուերի պէս հետեւում են ամենուր. հայրական օճախ, մայր հող ու ջուր, ծառ ու քար, մանկութեան պատանեկութեան եւ երիտասարդութեան ընկերներ... Կարօտն է:
Փողոց ու դպրոց, համալսարան եւ ուսանողական զբօսավայրեր՝ երկարաձիգ «Օղակաձեւ այգի», սրճարաններ, թատրոններ, գրադարաններ, թանգարաններ, հրապարակներ, եկեղեցիներ... երբ այս ամէնը քոնն է, հարազատ է, զգում ես, քո տանն ես...
Իսկ այս ամէնից հեռո՜ւ ու կարօտով:
Օրուայ ընթացքում, պահի տակ հոգու եւ կարօտի բաղձալի կանչ,- «Հիմա «Առագաստ» սրճարանում լինէինք ընկերների հետ, սուրճից յետոյ «Աբովեան» փողոցով զբօսնելով իջնէինք դէպի հրապարակ, ճանապարհին տեսնէինք, թէ ինչ նոր ֆիլմերի պրեմիերա է սպասւում «Կինոմոսկուայում», կամ ինչ նոր բեմադրութիւններ մօտակայ թատրոններում, հրապարակից «Ամիրեան» փողոցով քայլէինք դէպի «Մ. Մաշտոցի» պողոտայ, իսկ այնտեղից էլ միգուցէ «Օփերա» ուր արդէն գիշերային Երեւանն՝ ողողուած լոյսերով հմայում է անցորդներին:
Յիշողութիւններ, յիշողութիւններ՝ կարօտի...
Անգամ պատերազմական տարիների երեւանեան յիշողութիւններն են քաղցր, երբ կարօտում ես. մութ ու դատարկ փողոցներ, դպրոցական ցուրտ դասարաններ, թատրոններ- պաղ դահլիճում մոմի լոյսի տակ խաղացող դերասաններ...
Օտարութեանը երբեք էլ չվարժուելով, միմիայն յարմարուելով, օտար երկրում մի նոր կեանք կառուցելու ճանապարհին՝ անցեալի վառ յիշողութիւնները ուժ են տալիս ապագայ կերտելու: Մեծն կարօտը, թէեւ խանգարում է, սակայն յաճախ էլ մի նոր քայլի սկիզբ կամ ծնունդ է դառ-նում, ինչպէս օրինակ՝ այս յօդուածաշարքի:
Ահա թէ ինչու իմ սրտի մայրաքաղաքը վերածւել է՝ կարօտի մայրաքաղաքի:
Իսկ Վիլիամ Սարոյեանը կ'ասէր՝ «Իմ սիրտը լեռներո՜ւմ է...»:
Ապրի՛ր Երեւան:
Վերջ