Սուրիային ծունկի բերելու տարածաշրջանային թիւ 1 դերակատար Թուրքիայի ամիսներից ի վեր քարոզչական, քաղաքական եւ խափանարարական սադրիչ մեքենայութիւնները, որոնք յարատեւօրէն ուղեկցւում էին Կիւլ-Էրտողան-Տաւութօղլու եռեակի ամէնօրեայ յոխորտանքներով, Մայիս-Յունիս
ամիսների ընթացքում զարմանալիօրէն դադարելու, գէթ վերջիններիս կողմից լռութեան մատնուելու հոլովոյթ էին ապրում: Առերեւոյթ թւում էր, թէ Թուրքիայի Արդարութիւն եւ զարգացում կուսակցապետերը երկրի ներքին այլախոհական ուժերին չգայթակղելու մտօք են դիմել այդ «լռութեան մարտավարութեանը», թէեւ կային նաեւ ու մանաւանդ արտաքին գործօն-պատճառներ եւս.-
1.- Եգիպտոսում ձեւաւորուող եւ արդէն տեսանելի՝ իսլամական պաղեստինամէտ ուժերի յաղթանակը նախագահական ընտրութիւններում, որոնք ինչ խօսք՝ ոչ միանշանականօրէն էին վերաբերուելու Թուրքիայի հակաասատական դիրքորոշմանը:
2.- Միջին ու Մերձաւոր Արեւելքի եւ մասնաւորապէս Սուրիայի զարգացումներում Ռուսաստանի յետմետվետեւեան նոր շրջանի աւելի անզուսպ եւ մինչեւ իսկ կտրուկ յայտարարութիւն-դիրքորոշումները, որոնք ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհուրդի մակարդակում արդէն Չինաստանի հետ համատեղ Թուրքիայի նման արբանեակային, բայց տարածաշրջանում նոր ախորժակներ փայփայող երկրի հասկացնում էին, որ վերջինս անցել է թոյլատրելի սահմանները…
3.- Յունաստանում եւ յատկապէս Ֆրանսայում նոր իշխանութիւնների ձեւաւորումը՝ Եւրոպական Միութեան համընդհանուր եւ ներկայիս տնտեսա-քաղաքական ոչ միատարր կարգուսարքի վրայ դրա ազդեցութիւնը: Օրինակ, հէնց սուրիական տագնապի առնչութեամբ Գերմանիան որդեգրել է բացառապէս քաղաքական լուծման եղանակն ու աջակցութիւն է յայտնում Քոֆի Անանի նախագծին:
4.- Չէր կարող Թուրքիայի վերը մատնանշած մարտավարական զսպուածութիւնն ու լռութիւնը փոխկապակցուած չլինէր տարածաշրջանում ու մասնաւորապէս սուրիական հարցում ծանրակշիռ դերակատարութիւն ունեցող Իրանի սուրիամէտ կեցուածքով ու դիրքորոշմամբ:
5.- Պէտք է նոյնպէս հաշուի առնել Իրաքի սաստկացող հակաթուրքիա կեցուածքները, յատկապէս վարչապետ Նուրի Մալիքիի դերակատարութեամբ, որը որպէս Իրաքի շիի ազգաբնակչութեան ներկայացուցիչ՝ մշտապէս գտնուել է Իրանի տարածաշրջանային քաղաքականութեան շրջանակներում:
Քաղաքական այսպիսի մղձաւանջային հոլովոյթի դէմ-յանդիման կանգնելու թուրքական «համբերատարութիւնը» սպառուեց անցեալ շաբաթասկզբին կայացած Քսանների գագաթաժողովից անմիջապէս յետոյ, որի ընթացքում թուրք վարչապետը Միացեալ Նահանգների նախագահի հետ լուրջ քննութեան առարկայ էր դարձրել սուրիական թնճուկը եւ դրանից բխած նոր՝ ընդորում ձախորդ պայմանները, որոնք այլապէս՝ ուղեկցւում էին ի շահ Ռուսաստանի եւ Իրանի:
… Ահաւասիկ, Ուրբաթ, Յունիսի 22-ին Սուրիայի տարածք ներխուժած թուրքական «Էֆ-4» ռազմօդանաւը զգետնւում է Սուրիայի հակաօդային պաշտպանական համակարգի կողմից ու դրանով էլ ամբողջովին նոր էջ է բացւում Արեւմուտքի հակասուրիա զօրաշարժային աւելի քան մէկամեայ դիպաշարում, անկասկած նոր դերաբաշխումներով…
Ներկայիս դրութեամբ, սակայն, Թուրքիայի անցնող երեք օրերի շանթաժային, ապատեղեկատուական ու ամէն կարգի քարոզչական հնարքները բերել են նրան, որ Եւրոպական Միութիւնը երէկ Լիւքսամպուրկում Սուրիայի դէմ մինչ այդ կիրառուող տնտեսական շրջափակումները աւելիով սաստկացնելու որոշում կայացրեց, իսկ այսօր իսկ Պրիւքսելում, նոյնինքն Թուրքիայի պահանջով ՆԱԹՕ-ն քննութեան է ենթարկելու իր զինակից-դաշնակցի «վնասից հատուցման» ռազմա-քաղաքական այլընտրանքները, որոնք այսպէս թէ՛ այնպէս՝ միտում են աւելիով ուժեղացնել-ամրագրել Թուրքիայի ներկայութիւնն ու դերակատարութիւնը տարածաշրջանում եւ անշուշտ՝ ի վնաս նախ Թուրքիայի անմիջական հարեւանների եւ ապա Ռուսաստանի՝ որպէս շրջանային եւ միջազգային դերակատար գերուժի:
Խմբագրական «Ալիք»ի