Աթէնքի մէջ կայանալիք Ապրիլեան Մեծ Եղեռնի 97ամեակի ոգեկոչական կեդրոնական ձեռնարկի բանախօսը պիտի ըլլայ ռազմավարական խորհրդատու Նիքոս Լիղերոս, որ ծանօթ անձնաւորութիւն է մեր թերթի ընթերցողներուն մօտ, իր քերթուածներու եւ յօդուածներուն ընդմէջէն ինչպէս եւ գիտահետազօտական բազմաբնոյթ իր գործունէութեամբ:

Ան երկու տարբեր առիթներով այցելած է Հայաստան եւ Արցախ եւ մօտէն կը հետեւի հայ ազգի պայքարներուն:

Այսու կը հրատարակենք Ցեղասպանութեան, անոր ճանաչման եւ Արցախի շուրջ իր գրութիւնը եւ շարք մը բանաստեղծութիւններ:

Πολιτική με κότσια

Όταν επισκέπτεσαι το Αρτσάχ, μόνο ένα μοντέλο είναι γνωστό περί Ελλάδας και αυτό είναι το σπαρτιατικό, διότι είχαν να πολεμήσουν με εφτά εκατομμύρια Αζέρους, ενώ οι Αρμένιοι ήταν μόνο εκατόν πενήντα χιλιάδες. Κανένας σε αυτό το αρμενικό μέρος δεν βλέπει διαφορετικά την πατρίδα μας. Όταν, λοιπόν, οι ίδιοι οι δικοί μας, μας εξηγούν ότι δεν έχουμε πολλές δυνατότητες, διότι είμαστε μια μικρή χώρα, αναρωτιόμαστε αν άνηκαν στην ίδια κατηγορία. Επιπλέον, δεν μιλούμε καν για πολεμικές αποφάσεις, αλλά απλώς για πολιτικές σε περίοδο ειρήνης. Όταν διαβάζουμε ότι η Τουρκία θέλει να χρησιμοποιήσει το αεροδρόμιο του Καστελλόριζου, αναρωτιόμαστε τι άλλο πρέπει να ζητήσουν από τους δικούς μας εκεί για να αντισταθούν τα θεσμικά μας όργανα. Διότι όλοι ξέρουμε πλέον τη σημασία του συμπλέγματος του Καστελλόριζου ακόμα και λόγω της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης. Κατά συνέπεια, γνωρίζουμε όλοι πόσο πρέπει να υποστηρίξουμε τους δικούς μας στο νησί. Δεν πιστεύουμε, βέβαια, ότι το όλο πλαίσιο είναι του ίδιου τύπου. Διότι γνωρίζουμε προσωπικά και ανθρώπους μας που έχουν κάνει ακόμα και στρατιωτικά έργα επί τόπου αλλά και στην Στρογγύλη. Και αυτοί δεν είχαν ποτέ ανάγκη να πάνε να αγοράσουν κότσια σε μαγαζί που δεν υπάρχουν. Το όλο θέμα είναι καθαρά πολιτικό. Ανήκουμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τα σύνορά μας είναι αυτά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα νησιά μας είναι και δικά της. Ούτε οι Έλληνες, ούτε οι Ευρωπαίοι γενικότερα εγκαταλείπουν νησιά, ούτε στο Αιγαίο ούτε στη Μεσόγειο. Δεν έχουμε λοιπόν κανέναν λόγο να μην προστατέψουμε επί του πρακτέου τους δικούς μας, ακόμα και στα πιο ακριτικά νησιά. Κάθε κίνηση της Τουρκίας σε αυτήν την περιοχή δεν είναι τυχαία. Δεν προσπαθεί μόνο να αμφισβητήσει τα νησιά μας εκεί, ούτε να κάνει μόνο μια επαφή με την αιγυπτιακή ΑΟΖ, αλλά να αποδείξει με μια στρατηγική de facto ότι έχει την επικυριαρχία στην περιοχή. Κι όσο δεν απαντούμε με ξεκάθαρο τρόπο ότι σε αυτά τα νησιά ζει ο ελληνισμός μας και αυτός δεν είναι απροστάτευτος θα συνεχίζει την πρακτική της. Η Τουρκία έφτασε έως τα παράλια με τις γενοκτονίες και κανένα άλλο λόγο. Δεν πρόκειται να αφήσουμε τα νησιά μας στο έλεος του νεοθωμανικού δόγματος. Δεν φοβηθήκαμε την πανίσχυρη Περσία, ούτε την Οθωμανική Αυτοκρατορία, δεν είναι τώρα με μια Τουρκία θεμελιωμένη πάνω στα κόκκαλα των θυμάτων που θα οπισθοχωρήσουμε. Αρκεί να έχουμε πολιτική με κότσια.

«Γενοκτονία της Μνήμης»

Ο Νίκος Λυγερός δεν διστάζει να δηλώσει τη νέα μορφή γενοκτονίας, εκείνη που δεν συναντά πια τα θύματά της μες σε τάφους ομαδικούς, μα επικεντρώνεται στη νόηση, στη φαντασία, θίγει στον απόλυτο βαθμό τους πιο ουσιώδεις φορείς του μέλλοντος, τα παιδιά. Η σχετική αναφορά του ποιητή στο εισαγωγικό ποίημα «Γενοκτονία της Μνήμης» τούτο το στοιχείο έρχεται να αναδείξει, υπονοώντας το αυτονόητο, το φυσικό. Δεν μπορεί να εξαλειφθεί ο κίνδυνος ενός νέου, ολέθριου ενδεχομένου, αν η μνήμη αλλοιωθεί, αν η αποτρεπτική αυτή διαδικασία δεν αποτελέσει ένα αντικείμενο καλλιέργειας και εκτίμησης, ώστε να σωθεί ότι έχει απομείνει εφικτό και ζωντανό. Και «αυτό» δεν είναι άλλο από την ανθρώπινη ζωή και την αξιοπρέπειά της.

H αρμενική νοημοσύνη

Η αρμενική νοημοσύνη
δεν είναι έν’ αποκύημα της φαντασίας
είν’ αυτή που επέτρεψε την επιβίωση
μετά τη γενοκτονία από τη βαρβαρότητα
χωρίς εκείνη, αυτός ο λαός θα ήτανε νεκρός
κι εμείς δεν θα γνωρίζαμε για κείνον
παρά μόνο μερικά υπολείμματα και ερείπια
δίχως να συναισθανόμαστε τη συμβολή του
για το σύνολο της Ανθρωπότητας.
Έτσι σε τούτη την παρτίδα σκάκι
πόνταρε κι εσύ στους δασκάλους.

Ν. Λυγερός
Μετάφραση από τα γαλλικά
Σάνη Καπράγκου

Η εκδίκηση των νεκρών

Μην βλέπεις μέσα σε αυτήν την απόφαση
μόνο μια πράξη δικαιοσύνης
αλλά επίσης την εκδίκηση των νεκρών
θυμάτων της γενοκτονίας
τα οποία δεν μπόρεσαν να ζήσουν στη γη τους
επειδή ήταν αρμενικά
μέσα σε μια Οθωμανική αυτοκρατορία
η οποία δεν τα θέλησε
παρά μόνο νεκρά
όπως τα φύλλα
που έχουν συγκεντρωθεί για ένα βιβλίο
που ανήκει στην ανθρωπότητα.

Ν. Λυγερός
Μετάφραση από τα γαλλικά
Βίκυ Τσατσαμπά

Η τρυφερότητα της απελπισίας

Έχεις αισθανθεί ποτέ
την τρυφερότητα της απελπισίας
ενώ κοιτάς επίμονα
το βλέμμα ενός θύματος
που δεν είχε το χρόνο
να δημιουργήσει την ιστορία του
εξαιτίας της καταγωγής του
καθώς ήταν απαγορευμένο να υπάρξει.
Εάν δεν υπήρξε αυτή η περίπτωση
κοίτα εκ νέου
μέσα στην αποδυναμωμένη καρδιά σου
τον φίλο σου που κλαίει.

Ν. Λυγερός
Μετάφραση από τα γαλλικά
Βίκυ Τσατσαμπά