­Ա­մէն ան­գա­մուն երբ հա­յու եւ յոյ­նի կռիւ մը ել­լէր, մի­ջամ­տող ոս­տի­կա­նը յոյ­նը կ­’առ­նէր կը տա­նէր, նոյ­նիսկ ե­թէ հա­յը յան­ցա­ւոր ըլ­լար։
- Ա­սոնք մեր հիւ­րերն են. նոյ­նիսկ ե­թէ թե­րու­թեան մէջ գտնո­ւին, պէտք չէ որ զի­րենք դա­տա­պար­տենք,- կ­’ը­սէին ոս­տի­կան­նե­րը։

Վ­րան­նե­րը լիու­լի բա­ւե­ցին փախս­տա­կան­նե­րուն։ ­Յանձ­նա­ժո­ղո­վը, յետ քննու­թեան, ձեռ­նար­կեց ա­ւուր հա­ցի կա­րօտ ան­ձե­րը ո­րո­շե­լու եւ ա­նոնց օ­րա­կան ապ­րուստ մը ճա­րե­լու։ Այս գոր­ծը բա­ւա­կան տաղ­տուկ պատ­ճա­ռեց, ո­րով­հե­տեւ քէ­մէր­նին (գօտի) ոս­կով լե­ցուն ան­ձերն իսկ կ­’ու­զէին հա­ցի կա­րօտ ար­ձա­նագ­րո­ւիլ։
Շ­նոր­հիւ յոյն թեր­թե­րու ա­ջակ­ցու­թեան, ա­ռա­ջին ան­գամ մեր սկսած հան­գա­նա­կու­թիւ­նը բա­ւա­կան ար­դիւնք տուաւ։ ­Յե­տոյ ­Վա­րիէ­թէի թատ­րո­նին մէջ ներ­կա­յա­ցում մը սար­քե­ցինք, ուր անձ­նո­ւի­րա­բար խա­ղա­ցին յոյն թատ­րո­նի ­Սա­ռա ­Պէր­նա­րը՝ ­Տիկ. ­Բա­րաս­քէ­վո­բու­լու եւ իր խում­բը, ներ­կա­յաց­նե­լով Ֆ­ռու-ֆռուն։
­Հա­սոյ­թի այս աղ­բիւր­նե­րը սա­կայն շու­տով սպա­ռե­ցան։ Ա­մէն օր մարդ գլուխ վաթ­սուն լէփ­թա (ե­րեք ղուրուշ) կը վճա­րէինք, ման­րակր­կիտ քննու­թեամբ։

­Նոյն տա­րո­ւան ­Նո­յեմ­բե­րին հա­սաւ նաեւ ­Տիգ­րան Եր­կաթ, որ ­Մար­սի­լիա կ­’եր­թար։ ­Յա­ջո­ղե­ցանք զին­քը հա­մո­զել որ ցա­մաք ել­լէ, եւ հայ­կա­կան դա­տին ի նպաստ բա­նա­խօ­սէ։ ­Հա­կա­ռակ իր հի­ւան­դա­գին վի­ճա­կին, օր մը հան­գիս­տէ վերջ միա­սին խմբագ­րա­տու­նե­րը այ­ցե­լե­ցինք, ուր հայ­կա­կան հար­ցին նկատ­մամբ մեր ծրագ­րած բա­նա­խօ­սու­թիւ­նը խան­դա­վա­ռօ­րէն ըն­դու­նո­ւե­ցաւ։
­Թեր­թե­րը մե­ծաշ­ռինդ ծա­նու­ցին այս պա­րա­գան։ «­Բառ­նաս» սրա­հին մէջ ա­թէ­նա­կան մտաւ­ո­րա­կան­նե­րու ներ­կա­յու­թեան տա­րա­բախտ Եր­կաթ հիա­նա­լի ֆրան­սե­րէ­նով մը կը կար­դար գրա­ւոր ճառ մը, պար­զե­լով դա­րե­րու ըն­թաց­քին հայ եւ յոյն ժո­ղո­վուրդ­նե­րու յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը եւ կը գու­շա­կէր ա­պա­գայ դաշ­նակ­ցու­թեան մը կա­րե­լիու­թիւ­նը այս եր­կու պատ­մա­կան ազ­գե­րու մի­ջեւ, ո­րոնք այն­քան նկա­րագ­րի նմա­նու­թիւն­ներ ու­նէին։ ­Պատ­մա­կան կուռ փաս­տե­րով լե­ցուն այս ճա­ռը մա­մու­լի սիւ­նակ­նե­րը լե­ցուց, եւ շնոր­հա­ւո­րու­թիւն­ներ սկսան տալ ա­մէն կող­մէ։ Եր­կա­թի տկա­րու­թեան շրջա­նին, ա­թէ­նա­ցի­նե­րը մեծ ազ­նո­ւու­թիւն ցոյց տո­ւին, ո­րոնց գլխա­ւորն էր վար­չա­պե­տին եղ­բայր ­Տոքթ. ­Տէ­լիեա­նիս։
­Հետզ­հե­տէ հոս հա­սան ­Վա­հէ Ար­զո­ւեան, ­Շահ­րի­ման, ­Սեդ­րակ Ամ­պա­րեան, տոքթ. ­Ճէ­լալ եւ տոքթ. ­Թիւ­րապ։

­Ռէ­թէոս ­Պէր­պէ­րեան ա­ռա­ջար­կեց իր «­Միու­թիւն» թեր­թին խմբագ­րա­պե­տու­թիւ­նը, փո­խա­րէն ա­մէն օր փորս կշտաց­նե­լու։ Այդ գոր­ծը վա­րե­ցի չորս ա­միս միայն, հրա­տա­րա­կե­լով վի­մա­գիր 6-7 թի­ւեր, ուր­կէ ետք դադ­րե­ցու­ցինք մեր ակն­կա­լու­թիւն­նե­րը ի դե­րեւ ել­լե­լուն հա­մար։ ­Նո­յեմ­բե­րին հե­ղե­ղան­ման անձ­րեւ մը քսան­չորս ժամ տե­ւե­լով ո­ղո­ղեց ­Ֆա­լի­րո­յի դաշ­տը, ինչ­պէս նաեւ ­Բի­րէա­յի եւ Ա­թէն­քի փո­ղոց­նե­րը։ ­Գաղ­թա­կան­նե­րէն շա­տեր Ա­թէնք ա­պաս­տա­նե­ցան, ուր­կէ վրան­նե­րը հոն փո­խադ­րո­ւե­ցան։
­Հա­կա­ռակ շա­տե­րու հետզ­հե­տէ մեկ­նու­մին, մնա­ցած գաղ­թա­կան­նե­րը կե­րակ­րե­լը ծանր պա­րա­գայ մըն էր։ ­Բա­րե­բախտա­բար անգլ. դես­պա­նա­տու­նը մեզ օգ­նու­թեան հա­սաւ։ ­Մեր նա­խա­գա­հը ­Սե­րով­բէ ­Կիւ­ճեան, որ յա­րա­բե­րու­թեան մէջ էր դես­պա­նա­տանց հետ, օր մը ե­կաւ ի­մա­ցուց թէ Անգ­լիոյ դես­պա­նը Պ. Է­ճըր­թըն ի նպաստ հա­յե­րու, մե­ծա­քա­նակ գու­մար մը ստա­ցած է ­Լոն­տո­նէն, որ պի­տի գոր­ծա­ծո­ւի կա­րօ­տեալ­նե­րուն գործ հայ­թայ­թե­լու։ ­Մեր դի­մում­նե­րուն վրայ դես­պա­նա­տու­նը հա­ւա­նե­ցաւ վրա­նաբ­նակ­նե­րուն հո­գը ստանձ­նե­լու։ Ալ ան­կէ ետք ա­մէն օր մա­քուր ման­րուկ դրամ կը բե­րէր տոպ­րա­կով եւ մեզ­մէ մէկ քա­նիին ըն­կե­րակ­ցու­թեամբ կը բաժ­նէր։ ­Սա­կայն օր մը փախս­տա­կան­նե­րէն մաս մը ա­նօ­րի­նակ խաղ­քու­թիւն­նե­րով ա­ւե­լի դրամ պա­հան­ջե­ցին եւ նոյ­նիսկ ատր­ճա­նա­կով անգ­լիա­ցի պաշ­տօ­նեա­յին սպառ­նա­ցին։ Այս վեր­ջի­նը ան­մի­ջա­պէս դրամ­նե­րը առ­նե­լով մեկ­նե­ցաւ եւ նպաս­տը ի սպառ դադ­րե­ցաւ։ Այս դա­դա­րու­մէն քա­նի մը օր ետք ա­մէն մարդ իր գլխուն ճա­րը նա­յե­ցաւ եւ վրան­նե­րը պար­պո­ւե­ցան»։

Այդ շրջա­նին ե­կե­ղե­ցա­կան ա­րա­րո­ղու­թիւն կա­տա­րո­ւա՞ծ է, կամ հա­յե­րը ու­րոյն հա­ւա­քա­տե­ղի մը ու­նե­ցա՞ծ են, այս մա­սին ոչ մէկ յի­շա­տա­կու­թիւն կայ։ Պ. Օ­տեան գի­նով քա­հա­նա­յի մը յի­շա­տա­կու­թիւ­նը կ­’ը­նէ, ա­ռանց ա­նու­նը տա­լու ո­րուն հետ միա­սին գա­ցած է վար­չա­պետ պրն. ­Տէ­լիեա­նիին։
1897ի սկիզ­բը, կրէ­տա­կան ապս­տամ­բու­թեան ժա­մա­նակ Պ. Օ­տեան կը մեկ­նի։ ­Թուրք եւ հել­լէն պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ հա­յոց կա­ցու­թիւ­նը բա­ւա­կան տագ­նա­պա­լից կը դառ­նայ։ Ա­հա այդ շրջան­նե­րու մա­սին ի՞նչ կը գրէ մեզ ­Տէր Արծ­րու­նի Վրդ.-
«­Հին գաղ­թա­կա­նու­թիւ­նը ի­րեն հա­մար կրցած էր դիրք մը գրա­ւել, իսկ նո­րեկ­նե­րը ան­գործ էին։ Ի լրոյ տե­ղե­կա­ցած եմ, թէ անգլ. դես­պա­նա­տան նպաս­տէն զատ, Օլ­կա թա­գու­հին ա­մէն օր ­Ֆա­լի­րօ գա­լով կը հսկէ ե­ղեր ու­տես­տի բաշխ­ման գոր­ծին։ Իմ ձեռք բե­րած տեղ­եկու­թեանց հա­մա­ձայն, ա­ռօ­րեայ դրա­մա­կան բաշխ­մանց մէջ տա­րա­պայ­ման զեղ­ծում­ներ եւ զրկո­ղու­թիւն­ներ պա­տա­հած ըլ­լա­լով, հո­գե­ւոր հո­վիւ բա­ղի­շե­ցի Տ. ­Սի­մոն Քհնյ. բո­ղո­քած է, սա­կայն յանձ­նա­ժո­ղո­վի ան­դամ­նե­րէն դրա­մա­տէր տիար ­Հայկ Է­քիզ­լէր եւ Ա­լեք­սան ­Ճէ­վա­հիր­ճեան, ինչ­պէս նաեւ Ե­գիպ­տո­սի հրա­ժա­րեալ ա­ռաջ­նորդ ­Գէորգ Ծ. Վրդ. զիս հա­մո­զե­ցին Ա­թէնք եր­թալ, մա­տուռ մը բա­նալ եւ նո­րեկ գաղ­թա­կան­նե­րը ժա­մա­նակ մը հո­վո­ւել, մին­չեւ որ Էջ­միած­նի ար­տօ­նու­թիւնս ստա­ցո­ւի։
Այս առ­թիւ ինձ տրո­ւե­ցաւ պաշ­տօ­նա­գիր մը՝ իմ պաշ­տօնս հաս­տա­տող, ինչ­պէս նաեւ գրու­թիւն մը՝ պա­հան­ջե­լու գաղ­թա­կա­նա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի գոր­ծառ­նու­թեանց հա­շիւ­նե­րը, խոս­տա­նա­լով մա­տու­ռի հաս­տա­տու­թեան պա­հուն ու­ղար­կել անհ­րա­ժեշտ ե­կե­ղե­ցա­կան ա­նօթ­նե­րը։

­Պաշ­տօ­նա­գի­րը յանձ­նա­ժո­ղո­վին ներ­կա­յաց­նե­լով ա­ռա­ջար­կե­ցի ժո­ղով գու­մա­րել, հա­շիւ­նե­րը ընդ­փոյթ կար­գադ­րել, ղրկե­լու հա­մար Ա­ղէք­սանդ­րիոյ վար­չու­թեան։ Դժ­բախ­տա­բար ան­դամք միա­հա­մուռ խու­սա­փե­ցան՝ գոր­ծը ի­րա­րու վրայ ձգե­լով։ ­Հա­շիւ­նե­րու ոչ մէկ տե­սակ չի հրա­պա­րա­կո­ւե­ցաւ եւ գոր­ծը մու­թին մէջ մնաց։ ­Չա­րա­խօս լե­զու­նե­րը կ­’ը­սէին, թէ փո­րագ­րիչ ­Փա­լաեան 500 ոսկ­ւոյ դրամ իւ­րա­ցու­ցած է։ 1898ին յի­շեա­լը ու­զեց ­Պուլ­կա­րիա եր­թալ, բայց վախ­նա­լով իր ա­նո­ւան շուրջ յա­րու­ցո­ւած լու­րե­րէն եւ տէ­րո­րէն, ա­պաս­տա­նե­ցաւ Ա­ղէք­սանդ­րիա։
­Նոր մա­տու­ռի հաս­տա­տու­թեան գա­ղա­փա­րը ջերմ փա­փաք մը արթն­ցուց գա­ղու­թին մէջ, բա­ցի ­Բա­րե­պաշ­տէ եւ քա­նի մը կու­սակ­ցա­կան­նե­րէ, ո­րոնք հա­կակ­րօն էին։ Ան­մի­ջա­պէս գոր­ծի ձեռ­նար­կե­ցի, իբր ժո­ղովր­դեան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ, ու­նե­նա­լով ին­ծի հետ տիարք ­Սե­րով­բէ ­Կիւ­ճեան, Ա­րամ ­Բագ­րատ, ­Տէ­յիր­մին­ճի ­Կա­րա­պետ ա­ղա, ձու­լիչ ­Մի­քա­յէլ ա­ղա, Ա­լէ­քօ Եա­զը­ճեան։ ­Շա­բաթ­նե­րով այս ու այն պաշ­տօ­նա­տու­նե­րը ձեռք առ­նե­լէ վերջ, յա­ջո­ղե­ցանք բա­նալ մա­տու­ռը Կա­հա­նէի կող­մը վար­ձո­ւած նախ­կին պա­րապ մեծ սրճա­րա­նի մը մէջ։ Ա­ղեք­սանդ­րիա­յէն սպա­սո­ւած ե­կե­ղե­ցա­կան գոյ­քե­րը ստա­նա­լէ վերջ կա­տա­րու­եցաւ մատ­րան բա­ցու­մը, տե­ղի ու­նե­ցան պա­տա­րագ եւ քա­րոզ։ ­Պար­տա­կա­նու­թիւն է յի­շել ա­նուն­նե­րը այն ջեր­մե­ռանդ պա­տա­նի­նե­րուն, ո­րոնք մատ­րան ծա­ռա­յե­ցին իբր սպա­սա­ւոր ե­կե­ղեց­ւոյ. ա­սոնք էին.- Ա­լեք­սան եւ ­Մի­րի­ճան ­Գը­լը­ճեան, Մկր­տիչ ­Մա­նու­կեան, ­Պօ­ղոս ­Գալ­ֆա­յեան եւ Ար­տա­շէս ­Պա­տո­ւել։

Ա­թէն­քի ­Մետ­րո­պո­լի­տէն ստա­ցո­ւած հրա­մա­նէն ետք, կազ­մո­ւե­ցաւ ե­կե­ղեց­ւոյ հո­գա­բար­ձու­թիւն մը՝ բաղ­կա­ցած տոքթ. ­Կա­րա­պետ Ա­ղա­բե­կեանէ, ­Լե­ւոն ­Պէօ­րէք­ճեանէ, ­Սե­րով­բէ ­Կիւր­ճեանէ եւ ­Մի­քա­յէլ ա­ղա­յէ։ ­Հո­վի­ւին կը վճա­րո­ւէր ամ­սա­կան վաթ­սուն տրախ­մի։ Իսկ գան­ձա­նա­կի եւ ծու­խի հա­սոյթ­նե­րը ամ­բող­ջո­վին յատ­կա­ցո­ւած էին գաղ­թա­կա­նաց ու­տես­տին, որ մեր ձե­ռօք կը մա­տա­կա­րա­րո­ւէր։
­Մի քա­նի ա­միս­ներ շա­րու­նա­կե­լէ յե­տոյ, սե­փա­կան ե­կե­ղե­ցի մը ու­նե­նա­լու գա­ղա­փա­րը ու­նե­ցանք։ ­Խոր­հո­ւե­ցաւ հան­գա­նա­կու­թեան ձեռ­նար­կել եւ նախ ո­րո­շե­ցինք ստա­նալ ­Հա­յոց ­Հայ­րի­կի ար­տօ­նու­թիւ­նը, ո­րուն ու­ղար­կած էինք նաեւ նոր շի­նո­ւե­լիք ե­կե­ղեց­ւոյ յա­տա­կա­գի­ծը։ Այս մա­տու­ռը պի­տի կա­ռու­ցո­ւէր ներ­կայ ­Լու­սա­ւո­րիչ մատ­րան վա­րի ան­կեան մեծ հրա­պա­րա­կին վրայ նա­յող գետ­նին վրայ, ու­նե­նա­լով երկ­յար­կա­նի յար­կա­բա­ժին մը, վա­րը՝ Քա­հա­նա­յին եւ ժամ­կո­չին, վե­րը իբր խորհր­դա­րան եւ հիւր ե­կե­ղե­ցա­կա­նու­թեան ննջա­րան, իսկ ե­կե­ղե­ցին եւ զան­գա­կա­տու­նը պի­տի նա­յէին ուղ­ղա­կի ար­տա­քին դրան։
Ս­պա­սո­ւած հայ­րա­պե­տա­կան կոն­դա­կը գա­լով, պատ­րաս­տո­ւե­ցաւ ժա­պա­ւի­նեալ տո­մա­րը, որ կնքո­ւե­ցաւ կա­ռա­վա­րու­թեան եւ հո­գա­բար­ձու­թեան կնի­քով։

­Հաս­նե­լով Ե­գիպ­տո­սի մայ­րա­քա­ղա­քը ­Գա­հի­րէ եւ դի­մե­լով ա­ռաջ­նոր­դին, ներ­կա­յա­ցու­ցի ձեռքս ու­նե­ցած հայ­րա­պե­տա­կան կոն­դակ-տո­մա­րը եւ ­Հայ­րի­կի կող­մէ ա­ռաջ­նոր­դին ուղ­ղեալ նա­մա­կը։ Այ­վա­զեան Եպս. կծու յան­դի­մա­նու­թիւն­ներ սկսաւ ը­նել գա­լուս­տիս մա­սին։ Ա­մէն կող­մէ հոս հան­գա­նա­կու­թեան կը վա­զեն, իբր թէ հոս ար­քա­յաւան գան­ձա­րան մը ըլ­լար, ա­մէ­նուն աչ­քը մեր վրան է։ Ա­ռանց որե­ւէ դիւ­րու­թիւն ցոյց տա­լու եւ ցանկ մը ու­նե­նա­լու, սկսայ հան­գա­նա­կու­թեան։ ­Մէկ քա­նի կա­րե­ւոր վա­ճա­ռա­տուն­ներ, ի ձե­ռին ա­ռաջ­նոր­դէն պաշ­տօ­նա­գիր չու­նե­նա­լով, չվստա­հե­ցան եւ մու­րաց­կա­նի նման մէկ քա­նի կտոր դրամ ափս դրին իբր ո­ղոր­մու­թիւն՝ ա­ռանց տետ­րա­կին մէջ ար­ձա­նագ­րո­ւե­լու։ ­Յու­սա­հատ վե­րա­դար­ձայ Ա­թէնք։
1897ի թուրք եւ հել­լէն պա­տե­րազ­մի հաշ­տու­թեան բա­նակ­ցու­թեանց պա­հուն, յաղ­թա­կան Էտ­հէմ փա­շա ա­ռա­ջար­կած էր Ա­թէն­քի բո­լոր հայ գաղ­թա­կան­նե­րը յանձ­նել ի­րեն։ ­Հո­գա­բար­ձու­թեան ծա­նու­ցած եւ գաղ­թա­կան­նե­րը ու­րիշ եր­կիր փո­խադ­րե­լու խոր­հուրդ տո­ւած ըլ­լա­լով, բո­լոր գաղ­թա­կան­նե­րը ցրո­ւե­ցան աստ անդ։ Այս առ­թիւ անգլ. դես­պա­նը մեկ­նող­նե­րուն նա­ւող­ջէ­քին կէ­սը ինք վճա­րած է, իր քով գտնո­ւած գաղ­թա­կան­նե­րու նպաս­տի գու­մա­րէն։ Իսկ հի­նէն ի վեր հաս­տա­տո­ւած հա­յե­րը քա­հա­նայ մը պա­հե­լու ան­կա­րող ըլ­լա­լով, բո­լո­րիս խորհր­դով ո­րո­շե­ցինք փա­կել մա­տու­ռը եւ ե­կե­ղե­ցա­կան գոյ­քե­րը մի առ մի ցու­ցա­կագ­րե­լով, ցու­ցակ­նե­րէն մին Ա­ղեք­սանդ­րիոյ վար­չու­թեան ղրկո­ւե­ցաւ եւ միւ­սը մնաց հո­գա­բար­ձու­թեան մօտ։
Ա­հա այս պայ­ման­նե­րուն մէջ ես մեկ­նե­ցայ ­Պուլ­կա­րիա։
Եւ սա­կայն քա­նի մը տա­րի ե­կե­ղե­ցա­կան մխի­թա­րու­թե­նէ զրկո­ւած հա­յու­թիւ­նը չպի­տի կրնար ան­տար­բեր մնալ իր քայ­քա­յու­մին։

­Նոր ­Շար­ժու­մը

­Քա­նի մը բա­նի­բուն անձ­նա­ւո­րու­թիւն­ներ, նկա­տի ու­նե­նա­լով գաղ­թա­կա­նու­թեան ձուլ­ման եւ հայ ե­կե­ղե­ցիէն ու­ծաց­ման վտան­գը, մա­տու­ռի մը հաս­տա­տու­թեան գա­ղա­փա­րը ստի­պո­ղա­կան անհ­րա­ժեշ­տու­թիւն մը կը նկա­տեն եւ Բ. ան­գամ 1900 ­Մա­յիս 20 թո­ւա­կիր գրու­թեամբ մը ­Պուր­կազ գտնո­ւող ­Տէր ­Գա­րե­գին Քհնյ. Արծ­րու­նին կը հրա­ւի­րեն, որ 1900 ­Մա­յիս 24 թո­ւա­կիր գրու­թեամբ մը յանձ­նա­ռու կ­’ըլ­լայ այդ պաշ­տօ­նը ըն­դու­նիլ, յու­սա­լով որ՝
«­Զիս ա­ռանձ­նա­կի պի­տի չթո­ղուք։ ­Պի­տի լի­նիք գա­ղա­փա­րա­կից, ձեռն­տու եւ հա­մե­րաշխ գոր­ծող­ներ ա­մէն ար­գե­լա­նաց եւ խո­չըն­դոտ­նե­րու առ­ջեւ, եւ կամ լաւ եւս պար­տիմք եր­կուս­տեք մի­միանց օգ­նել յան­չափս, որ­պէս­զի կա­րե­նանք ի կա­տար ա­ծել նոր մատ­րան կա­ռու­ցումն...»։

Տ. ­Գա­րե­գին քհնյ. կը ժա­մա­նէ Ա­թէնք եւ 1900 ­Սեպ­տեմ­բե­րի սկիզ­բը կա­րե­լի կ­’ըլ­լայ տուն մը վար­ձել 2400 տրախ­միի՝ եր­կու տա­րո­ւան պայ­մա­նա­ժա­մով եւ այդ գու­մա­րը վճա­րե­լով ամ­սէ ա­միս։ ­Սեպ­տեմ­բեր 3ին տե­ղի կ­’ու­նե­նայ անդ­րա­նիկ պա­տա­րա­գը։ Եւ որ­պէս­զի գա­ղա­փա­րը իր նա­խա­քայ­լին մէջ չի ձա­խո­ղի, յար­մար կը նկա­տեն հրա­ւի­րել գա­ղու­թը, կազ­մե­լու հա­մար ե­կե­ղեց­ւոյ օ­րի­նա­ւոր հո­գա­բար­ձու­թիւն մը։

1900 ­Սեպ­տեմ­բեր 20ին հո­գե­ւոր հո­վիւ Տ. ­Գա­րե­գին Քհնյ. Արծ­րու­նի հե­տե­ւեալ հրա­ւի­րա­գի­րը կը ղրկէ գա­ղու­թի ան­դա­մեաց.
«­Մեծ ­Տիար.
­Յա­ռա­ջի­կայ ­Կի­րա­կի, ­Սեպ­տեմ­բեր 24, յետ ա­ւարտ­ման ­Սուրբ պա­տա­րա­գի, ժա­մը 10ին, ընդ­հա­նուր ժո­ղով պի­տի գու­մա­րո­ւի, նո­րա­հաս­տատ մատ­րան, ինչ­պէս նաեւ կա­ռու­ցա­նե­լի ե­կե­ղեց­ւոյ հո­գա­բար­ձու­թիւն մը ընտ­րե­լու հա­մար։
«Ա­մէն ե­կե­ղե­ցա­սէր հա­յու ներ­կա­յու­թիւ­նը անհ­րա­ժեշտ լի­նե­լով սոյն կա­րե­ւոր ժո­ղո­վին, կը խնդրո­ւի որ փու­թաք ան­ձամբ ներ­կայ գտնո­ւիլ ո­րո­շեալ ժա­մուն հայկ. մատ­րան մէջ. Օ­տոս ­Քօ­մօն­տու­րու, թիւ 6Ա­ղօ­թա­րար
ԳԱՐԵԳԻՆ ՔՀՆ. ԱՐԾՐՈՒՆԻ

Ար­մե­նակ ­Տէր-­Յա­կո­բեան - Բ. մաս

(Շարունակելի)