­­Շատ վատ է, որ ­­Թուր­քիոյ նա­խա­գահ Էր­տո­ղա­ն կ­­՚ու­զէ դա­տի տալ գեր­մա­նա­ցի եր­գի­ծա­բա­նը զինք վի­րա­ւո­րե­լուն հա­մար... ­­Սա­կայն

ա­ւե­լի մեծ խայ­տա­ռա­կու­թիւն է ­­Գեր­մա­նիոյ վար­չա­պետ Ան­կե­լա ­­Մեր­քե­լի ար­տօ­նու­թիւ­նը դա­տա­կան գոր­ծըն­թաց սկսե­լու՝ 19րդ ­դա­րու օ­րէն­քին հի­ման վրայ...

Ըստ այս ժա­մա­նա­կավ­րէպ օ­րէն­քին՝ բո­լոր ա­նոնք, ո­րոնք կը վի­րա­ւո­րեն ոե­ւէ օ­տա­րերկ­րա­ցի ղե­կա­վար, կրնան դա­տա­կան կար­գով պա­տաս­խա­նատ­ւու­թեան են­թար­կո­ւիլ՝ ստա­նա­լէ ետք ­­Գեր­մա­նիոյ կա­ռա­վա­րու­թեան հա­մա­ձայ­նու­թիւ­նը: Այժմ Էր­տո­ղա­նը հա­մալ­րեց Ի­րա­նի շահ ­­Մու­համ­մէտ ­­Ռե­զա ­­Փահ­լաո­ւիի եւ ­­Չի­լիի ա­ռաջ­նորդ Աւ­կուս­թօ ­­Բի­նո­չե­թի բռնա­տի­րա­կան շար­քե­րը, ո­րոնք հա­ման­ման դա­տա­կան հայ­ցեր ներ­կա­յա­ցու­ցած էին ­­Գեր­մա­նիոյ մէջ:

­­Մեր­քել սկիզ­բը կը պաշտ­պա­նէր ­­Գեր­մա­նիոյ քա­ղա­քա­ցիին ա­զատ մա­մու­լի եւ կար­ծիք յայտ­նե­լու ի­րա­ւուն­քը՝ ի տար­բե­րու­թիւն ­­Թուր­քիոյ ան­մարդ­կա­յին օ­րէնք­նե­րուն, սա­կայն ա­նա­մօ­թա­բար ընկր­կե­ցաւ Էր­տո­ղա­նին առ­ջեւ, երբ վեր­ջինս սպառ­նաց Եւ­րո­պան հե­ղե­ղել ­­Սու­րիոյ փախս­տա­կան­նե­րով՝ ա­նոնց ար­տա­հոս­քը կան­խե­լու հա­մար քա­նի մը մի­լիառ տո­լար ստա­նա­լէն ետք...

­­Կը թո­ւի, թէ ­­Մեր­քե­լ, Օ­պա­մա եւ ու­րիշ­ներ չեն հասկ­նար, որ ամ­բար­տա­ւա­նին զի­ջում­ներ ը­նե­լը պի­տի յան­գեց­նէ ա­ւե­լի շատ սպառ­նա­լիք­նե­րու: ­­Զայն կանգ­նեց­նե­լու միակ մի­ջո­ցը պար­զա­պէս «ո՛չ» ը­սելն է: Բ­նա­կա­նա­բար, Էր­տո­ղա­ն ­պի­տի յայտ­նո­ւի ջղագրգ­ռու­թեան մէջ, ինչ­պէս շփա­ցած փոք­րիկ` պի­տի սպառ­նայ եւ, հա­ւա­նա­բար, ետ պի­տի կան­չէ իր դես­պա­նը... ­­Սա­կայն, ո­րոշ ժա­մա­նակ ետք, ան պի­տի հասկ­նայ, որ չի կրնար իր կամ­քը պար­տադ­րել ­­Թուր­քիոյ սահ­ման­նե­րէն դուրս, եւ որ մնա­ցեալ աշ­խար­հը ա­մէ­նե­ւին ալ պի­տի չեն­թար­կո­ւի իր սուլ­թա­նա­կան հրա­հանգ­նե­րուն...

Ար­դէն քա­նի մը տաս­նա­մեակ է, որ ա­մե­րի­կեան, բրի­տա­նա­կան եւ իս­րա­յէ­լեան ղե­կա­վար­նե­րը թոյլ կու տան միեւ­նոյն նո­ւաս­տա­ցու­ցիչ սխա­լը՝ խո­նար­հե­լով Էր­տո­ղա­նի եւ ա­նոր նա­խորդ­նե­րու սպառ­նա­լիք­նե­րուն առ­ջեւ՝ չար­տա­սա­նե­լով «­­Հա­յոց ­­Ցե­ղաս­պա­նու­թիւն» բա­ռե­րը: Ե­թէ ա­ռա­ջին օ­րէն այդ ղե­կա­վար­նե­րը պար­զա­պէս ո՛չ ը­սէին, ի­րենք զի­րենք պի­տի ա­զա­տէին տա­րի­ներ շա­րու­նակ հնչող սպառ­նա­լիք­նե­րէն... ­­Ցա­ւօք, ա­նոնք կ­՚ար­տօ­նեն, որ «պո­չը թա­փա­հա­րէ շու­նը»...

Այժմ ­­Մեր­քել սայ­թա­քած է՝ թուրք ամ­բար­տա­ւա­նը հանգս­տաց­նե­լու հա­մար: Ան կո­պիտ սխալ ը­րած է՝ ար­տօ­նե­լով գեր­մա­նա­ցի եր­գի­ծա­բա­նին հե­տապն­դու­մը, Էր­տո­ղա­նի բա­րե­կա­մու­թիւ­նը շա­հե­լու հա­մար... ­­Շու­տով ­­Թուր­քիոյ նա­խա­գա­հը նոր պա­հանջ­ներ պի­տի ներ­կա­յաց­նէ ­­Գեր­մա­նիոյ վար­չա­պե­տին սու­րիա­ցի փախս­տա­կան­նե­րուն եւ բազ­մա­թիւ այլ հար­ցե­րու վե­րա­բե­րեալ, ինչ­պէս օ­րի­նակ ­­Յու­նի­սին ­­Պուն­տես­թա­գի մէջ նա­խա­տե­սո­ւած ­­Հա­յոց ­­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան վե­րա­բե­րեալ քո­ւէար­կու­թիւ­նը, որ ար­դէն քա­նի մը ան­գամ յե­տաձ­գո­ւած է թրքա­կան սպառ­նա­լիք­նե­րուն պատ­ճա­ռով:

­­Մեր­քե­լի ան­խո­հեմ եւ հա­կա­ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան քայ­լը կրնայ պա­ռակ­տել «հա­մա­խառն մեծ» կա­ռա­վա­րու­թիւ­նը: ­­Գեր­մա­նիոյ խորհր­դա­րա­նի ձախ կեդ­րո­նա­մէտ սո­ցիալ-դե­մոկ­րատ­նե­րու ա­ռաջ­նորդ ­­Թո­մաս Օ­պեր­մա­նը քննա­դա­տած է ա­նոր ո­րո­շու­մը՝ կոչ ը­նե­լով վար­չա­պե­տին չե­ղեալ հա­մա­րե­լու­ ժա­մա­նա­կավ­րէպ օ­րէն­քը: Օ­պեր­ման զգու­շա­ցու­ցած է՝ օ­տա­րերկ­րեայ պե­տու­թիւն­նե­րու ղե­կա­վար­նե­րը պէտք չէ օգ­տո­ւին յա­տուկ ի­րա­ւունք­նե­րէ ­­Գեր­մա­նիոյ քա­ղա­քա­ցի­նե­րը դա­տի տա­լու հա­մար:

­­Մեր­քե­լի կա­ռա­վա­րու­թեան եր­կու ազ­դե­ցիկ նա­խա­րար­նե­րը նոյն­պէս ընդ­դի­մա­ցած են ա­նոր ո­րոշ­ման: Ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րար Ֆ­րանք-­Վալ­դեր Շ­թայն­մա­յըր եւ ար­դա­րա­դա­տու­թեան նա­խա­րար ­­Հէյ­գօ ­­Մաաս յայ­տա­րա­րած են.- «­­Կար­ծիք յայտ­նե­լու ա­զա­տու­թիւ­նը, լրա­տո­ւա­մի­ջոց­նե­րը եւ մշա­կոյ­թը մեր ­­Սահ­մա­նադ­րու­թեան ա­մե­նա­մեծ հարս­տու­թիւնն են»:

­­Բա­ցի այդ, ըստ վեր­ջին հար­ցա­խոյ­զին, գեր­մա­նա­կան հան­րու­թեան եր­կու եր­րոր­դը դէմ է եր­գի­ծա­բա­նը դա­տե­լու ­­Մեր­քե­լի ո­րոշ­ման: Իսկ վեր­ջին քա­նի մը օ­րե­րու ըն­թաց­քին ա­նոր վար­կա­նի­շը 56 տո­կո­սէն ի­ջած է 45ի: Ըստ այլ հար­ցու­մի մը՝ մաս­նա­կից­նե­րուն 66 տո­կո­սը դէմ է եր­գի­ծա­բա­նի նկատ­մամբ քրէա­կան հե­տապն­դում ի­րա­կա­նաց­նե­լուն, եւ միայն 22 տո­կո­սը՝ կողմ: ­­Գեր­մա­նա­կան ZDF հե­ռուս­տա­կա­յա­նը, որ ցու­ցադ­րած է Էր­տո­ղա­նի մա­սին եր­գի­ծա­բա­նի տե­սա­նիւ­թը, լիա­կա­տար ի­րա­ւա­կան ա­ջակ­ցու­թիւն խոս­տա­ցած է նա­խաքն­նու­թեան ըն­թաց­քին:

Եւ­րո­պա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գա­հ ­­Ժան-Քլոտ Իւն­քե­րը նոյն­պէս քննա­դա­տած է Էր­տո­ղա­նի ա­նըն­դու­նե­լի ան­հան­դուր­ժո­ղա­կան ար­ձա­գան­գը: Ըստ թրքա­կան «­­Հիւ­րիեթ» թեր­թին՝ Իւն­քեր խոս­տա­ցած է փոխ-­զիջ­ման չեր­թալ եւ­րո­պա­կան ար­ժէք­նե­րու հար­ցով՝ Ան­գա­րա­յի գաղ­թա­կան­նե­րու հոս­քե­րը կանգ­նեց­նե­լու դի­մաց: «­Չեմ կրնար հասկ­նալ, թէ ինչ­պէ՞ս կրնան ­­Գեր­մա­նիոյ դես­պա­նը կան­չել դա­ժան եր­գի­ծա­կան եր­գի հա­մար»,- ը­սած է Իւն­քեր Ապ­րիլ 13ին: «Ա­տի­կա ­­Թուր­քիան մե­զի ա­ւե­լի մօտ չի դարձներ, այլ ա­ւե­լի կը հե­ռաց­նէ մեզ ի­րար­մէ»:

Ինչ­պէս կը յայտ­նէ «­­Նիւ Եորք ­Թայմզ» թեր­թը՝ Էր­տո­ղա­ն գ­րե­թէ 2000 բո­ղոք ներ­կա­յա­ցու­ցած է ­­Թուր­քիոյ մէջ զինք վի­րա­ւո­րե­լու հա­մար մե­ղադ­րո­ւող ան­ձե­րու դէմ: ­­Թուր­քիոյ նա­խա­գա­հը ար­դէն մաս­նա­ւոր հայց ներ­կա­յա­ցու­ցած է գեր­մա­նա­կան դա­տա­րան՝ ընդ­դէմ եր­գի­ծա­բա­նին, ո­րուն մե­ղա­ւոր ճանչ­նա­լու պա­րա­գա­յին կը սպառ­նայ ե­րեք տա­րո­ւան ա­զա­տազր­կում կամ ա­նո­րոշ տու­գանք:

Եր­գի­ծա­բան Եան ­­Պոհ­մեր­մա­ն­ իր եր­գի­ծա­կան բա­նաս­տեղ­ծու­թեան մէջ կ­­՚ակ­նար­կէ այ­ծե­րու հետ սե­ռա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու եւ փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րը ճնշե­լու մա­սին: Ան Էր­տո­ղա­նը ա­նո­ւա­նած է «սիւ­նի պէս խուլ, վախ­կոտ, կատ­ղած» եւ «այ­լա­սե­րո­ւած, ո­ջի­լոտ... ման­կա­կան պոռ­նո­ֆիլ­մեր դի­տե­լով քիւր­տե­րուն ոտ­քով զար­նող եւ քրիս­տո­նեա­նե­րը հա­րո­ւա­ծող»:

Ան­կախ ան­կէ, թէ որ­քան վի­րա­ւո­րա­կան կրնայ ըլ­լալ բա­նաս­տեղ­ծու­թիւ­նը, գրո­ղը պէտք է ի­րա­ւունք ու­նե­նայ ա­զա­տօ­րէն ար­տա­յայ­տե­լու իր կար­ծի­քը: Եր­րորդ աշ­խար­հի բռնա­տի­րա­կան ղե­կա­վար Էր­տո­ղա­նի հա­մար քայլ մըն է ճնշել լրա­տո­ւա­մի­ջոց­նե­րը, եւ բո­լո­րո­վին այլ քայլ է՝ ա­րեւմ­տաեւ­րո­պա­կան ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան խո­շոր երկ­րի ղե­կա­վա­րի հա­մար կողմ­նա­կից ըլ­լալ մեր­ձա­ւո­ր­-ա­րե­ւե­լեան ֆա­շա­կան պե­տու­թեան սուլ­թա­նին հետ:

Այս ա­ռու­մով՝ ­­Մեր­քե­լի ա­րար­քը շատ ա­ւե­լի դա­տա­պար­տե­լի է, քան Էր­տո­ղա­նի­նը...

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ
«­­Քա­լի­ֆոր­նիա ­­Քու­րիըր»