Ան­ցեալ ­Շա­բաթ օր ա­ռա­ւօ­տեան աշ­խար­հը արթնցաւ Ատր­պէյ­ճա­նի կող­մէ փոք­րիկ Ար­ցա­խի վրայ լայ­նա­ծա­ւալ յար­ձակ­ման մա­սին տա­րա­ծո­ւած լու­րով:
Այս յար­ձա­կու­մը ա­նակն­կալ չէր...

­Տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին Ատր­պէյ­ճա­նի նա­խա­գահ Իլ­համ Ա­լիե­ւը որ­դեգ­րած է վատ սո­վո­րու­թիւն` ռազ­մա­կան յար­ձա­կում­նե­րու ձեռ­նար­կել ­Հա­յաս­տա­նի եւ Ար­ցա­խի դէմ, մի­ջազ­գա­յին խա­ղաղ բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րու կամ գա­գաթ­նա­ժո­ղով­նե­րու ի­րա­կա­նաց­ման օ­րե­րուն:

Այս եր­կա­րա­տեւ հա­կա­մար­տու­թեան նոյ­նիսկ կողմ­նա­կի դի­տոր­դը կրնար կռա­հել, որ Ատրպէյ­ճա­նը կրկին յար­ձա­կու­մի պի­տի ձեռ­նար­կէ ան­ցեալ շա­բա­թա­վեր­ջին, նա­խա­գահ Օ­պա­մա­յի կող­մէ կազ­մա­կեր­պո­ւած ­Մի­ջու­կա­յին Անվ­տան­գու­թեան հար­ցե­րով ­Գա­գաթ­նա­ժո­ղո­վին ժա­մա­նակ, ո­րուն կը մաս­նակ­ցէին 50 պե­տու­թիւն­նե­րու ղե­կա­վար­ներ, նե­րա­ռեալ ­Հա­յաս­տա­նի, Ատր­պէյ­ճա­նի եւ ­Թուր­քիոյ նա­խա­գահ­նե­րը:

Ո­րոշ դի­տորդ­ներ զար­մա­ցած էին ատր­պէյ­ճա­նա­կան լայ­նա­ծա­ւալ յար­ձա­կու­մէն` հրա­սայ­լե­րու, ուղ­ղա­թիռ­նե­րու, հրթիռ­նե­րու եւ ա­նօ­դա­չու թռչող սար­քե­րու մաս­նակ­ցու­թեամբ: Ի­րա­կա­նու­թեան մէջ, այս յար­ձակ­ման տա­րո­ղու­թիւ­նը պէտք չէ ա­նակն­կալ ըլ­լար, հա­շո­ւի առ­նե­լով վեր­ջին տա­րի­նե­րուն Ատր­պէյ­ճա­նի կող­մէ ա­ւե­լի յա­ռա­ջա­դէմ զէն­քե­րով յար­ձա­կում­նե­րու զար­գա­ցու­մը:

­Խա­ղաղ բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րու կամ մի­ջազ­գա­յին հա­մա­ժո­ղով­նե­րու ժա­մա­նակ ռազ­մա­կան յար­ձա­կում­ներ սկսե­լու Ա­լիե­ւի չա­րա­միտ սո­վո­րու­թիւ­նը կ­՝ար­տա­ցո­լայ ա­նոր յա­մառ ջան­քե­րը` Ար­ցա­խեան հա­կա­մար­տու­թիւ­նը ա­մէն գնով օ­րա­կար­գի վրայ պա­հե­լու հա­մար:

Ան­կաս­կած, հետզ­հե­տէ կ­՝ա­ճի Ա­լիե­ւի հիաս­թա­փու­թիւ­նը իր ան­զօ­րու­թե­նէն, որ չի կրնար պար­տադ­րել հա­յե­րուն զի­ջե­լու Ար­ցա­խի տա­րածք­նե­րը` հա­կա­ռակ ա­նոր, որ Ատր­պէյ­ճա­նի մի­լիա­ռա­ւոր տո­լար­նե­րու ժա­մա­նա­կա­կից զէնք ձեռք բե­րած է: Ա­լիե­ւը նաեւ յու­սա­հա­տած է, որ չէ կրցած իր երկ­րի հսկա­յա­կան քա­րիւ­ղա­յին ու կա­զա­յին պա­շար­նե­րը օգ­տա­գոր­ծել իբ­րեւ լծա­կի` աշ­խար­հի ղե­կա­վար­նե­րուն վրայ ճնշում գոր­ծադ­րե­լու, որ­պէս­զի ստա­նայ ա­նոնց ա­ջակ­ցու­թիւ­նը Ար­ցա­խեան հա­կա­մար­տու­թեան մէջ:

Իբ­րեւ հե­տե­ւանք՝ ­Պա­քո­ւի բռնա­կա­լը մսխած է իր երկ­րի հսկա­յա­կան հարս­տու­թիւ­նը օ­տա­րերկ­րեայ պաշ­տօ­նա­տար­ներ կա­շա­ռե­լու եւ սուղ, բայց ա­նար­դիւ­նա­ւէտ զէն­քեր գնե­լու հա­մար:

­Բա­ցի այդ, իբ­րեւ Ատր­պէյ­ճա­նի նա­խա­գա­հա­կան գեր­դաս­տա­նի հօր եւ որ­դիի, Ա­լիեւ­նե­րը ա­ւե­լի քան 20 տա­րի շա­րու­նակ կը սպառ­նա­յին յար­ձա­կիլ եւ «ա­զա­տագ­րել ­Ղա­րա­բա­ղի գրա­ւեալ տա­րածք­նե­րը»: ­Քա­նի որ ա­նոնց դա­տարկ խոս­տում­նե­րը եր­կար ժա­մա­նակ չէին ի­րա­կա­նա­նար, շատ քիչ ատր­պէյ­ճան­ցի­ներ լրջօ­րէն կ­՝ըն­դու­նէին ի­րենց նա­խա­գա­հի յո­խոր­տանք­նե­րը: ­Հե­տե­ւա­բար, Ա­լիե­ւը ճա­րա­հա­տեալ, պէտք է դի­մէր բո­լոր հնա­րա­ւոր մի­ջոց­նե­րուն, ան­կախ ա­նոնց ան­խո­հե­մու­թե­նէն, որ­պէս­զի փրկէր իր դէմ­քը երկ­րէն ներս եւ դուրս...

­Կա­րե­ւոր է հասկ­նալ Ա­լիե­ւի յար­ձակ­ման վար­քա­գի­ծի ժա­մա­նա­կի ընտ­րու­թիւնն ու շար­ժա­ռի­թը, որ­պէս­զի այլ եր­կիր­ներ չմե­ղադ­րո­ւին այդ յար­ձա­կում­նե­րը հրահ­րե­լու հա­մար, ու­շադ­րու­թիւ­նը շե­ղե­լով միակ մե­ղա­ւոր կող­մէն` Ատր­պէյ­ճա­նէն...

­Սա­կայն կան այլ եր­կիր­ներ, ո­րոնք ու­նին ի­րենց մեղ­քի բա­ժի­նը. ա­նոնց­մէ ա­ռա­ջի­նը Էր­տո­ղա­նի ­Թուր­քիան է` Ատր­պէյ­ճա­նի ռազ­մա­կան ար­կա­ծախնդ­րու­թիւն­նե­րուն իր ան­մի­ջա­կան մաս­նակ­ցու­թեամբ եւ ա­ջակ­ցու­թեամբ:

­Մինս­քի Խմ­բա­կի միջ­նորդ­նե­րը (Ֆ­րան­սա, ­Ռու­սիա եւ ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­ներ) նոյն­պէս մե­ղա­ւոր են` ատր­պէյ­ճա­նա­կան նա­խորդ յար­ձա­կում­նե­րու ժա­մա­նակ լուռ մնա­լու եւ ա­մէն ան­գամ, ­Հա­յաս­տա­նի ու Ար­ցա­խի վրայ Ատր­պէյ­ճա­նի յար­ձակ­ման ժա­մա­նակ, եր­կու կող­մերն ալ մե­ղադ­րե­լու հա­մար: ­Մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թիւ­նը իր ա­մօ­թա­լի լռու­թեամբ եւ երկ­դի­մի բա­ռա­խա­ղե­րով՝ հեր­թա­կան ան­գամ զո­հին ու դա­հի­ճին հա­ւա­սա­րեց­նե­լով, կը քա­ջա­լե­րէ ռազ­մա­տենչ Ա­լիե­ւը...

­Վեր­ջին յար­ձակ­ման ժա­մա­նակ ար­ձա­նագ­րուած յատ­կա­պէս զար­հու­րե­լի դրո­ւագ մը հաս­տա­տեց մտա­հո­գու­թիւ­նը բո­լոր ա­նոնց, ո­րոնք տա­րի­ներ շա­րու­նակ կը զգու­շաց­նէին ար­ցա­խա­հա­յու­թեան սպառ­նա­ցող ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին:

­Շա­բա­թա­վեր­ջին, երբ ատր­պէյ­ճան­ցի զի­նո­ւոր­նե­րը ժա­մա­նա­կա­ւո­րա­պէս վեր­ցու­ցած էին Ար­ցա­խի սահ­մա­նին գտնո­ւող ­Թա­լիշ գիւ­ղը, ա­նոնք ոչ միայն գնդա­կա­հա­րած էին տա­րեց հայ զոյ­գը, այ­լեւ բար­բա­րո­սա­բար կտրած ա­նոնց ա­կանջ­նե­րը իբ­րեւ յու­շա­նուէ­րի...
Ըստ մի­ջազ­գա­յին օ­րէն­քի` նման վայ­րա­գու­թիւ­նը առ­նո­ւազն պա­տե­րազ­մա­կան յան­ցա­գոր­ծու­թիւն է: ­Պար­զա­պէս պատ­կե­րա­ցու­ցէք, թէ այս դա­ժան ատրպէյ­ճան­ցի զի­նո­ւոր­նե­րը ի՜նչ պի­տի ը­նէին հայ ազ­գաբ­նակ­չու­թեան հետ, ե­թէ նո­ւա­ճէին ամ­բողջ Ար­ցա­խը. հսկա­յա­ծա­ւալ ա­րիւ­նա­հե­ղու­թիւն պի­տի ըլ­լար՝ երկ­րորդ ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թիւն...
Ատր­պէյ­ճա­նա­կան այս վեր­ջին խո­շոր յար­ձա­կու­մէն ետք պէտք է ը­նել ե­րեք խիստ հե­տե­ւու­թիւն.

1) Ար­ցա­խի հա­յե­րը եր­բեք չեն կրնար ապ­րիլ Ատրպէյ­ճա­նի բռնա­պե­տա­կան տի­րա­պե­տու­թեան տակ, ան­կախ ան­կէ, թէ Իլ­համ Ա­լիեւ քա­նի ան­գամ կը սպառ­նայ կամ կը յար­ձա­կի:

2) ­Հա­յե­րը պէտք է ոչ միայն ար­ժա­նի հա­կա­հարուած տան ատր­պէյ­ճա­նա­կան ու­ժե­րուն, այ­լեւ այն­պի­սի վիթ­խա­րի վնաս հասց­նեն, որ Ա­լիե­ւի մտքով այ­լեւս չանց­նի այլ յար­ձա­կում կա­տա­րել: Ար­ցա­խը պաշտ­պա­նե­լու հա­մար ար­դէն հա­զա­րա­ւոր կա­մա­ւոր­ներ մեկ­նած են ամ­բողջ ­Հա­յաս­տա­նէն: Ատր­պէյ­ճա­նը քա­ջա­տե­ղեակ է, որ իր մի­լիա­ռա­ւոր տո­լար­ներ ար­ժող քա­րիւ­ղի հան­քերն ու խո­ղո­վա­կա­շա­րե­րը դիւ­րու­թեամբ կրնան հա­սա­նե­լի ըլ­լալ ­Հա­յաս­տա­նի հե­ռա­հար հրթիռ­նե­րուն հա­մար...

3) ­Ժա­մա­նակն է Ար­ցա­խը յայ­տա­րա­րե­լու ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան ան­բա­ժա­նե­լի մաս: Ապ­րիլ 4ին Ե­րե­ւա­նի մէջ նա­խա­գահ ­Սարգ­սեան յայտ­նեց օ­տա­րերկ­րեայ դես­պան­նե­րուն, որ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րու շա­րու­նակ­ման եւ սրման պա­րա­գա­յին՝ ­Հա­յաս­տա­նը «պի­տի ճանչ­նայ ­Ղա­րա­բա­ղի ան­կա­խու­թիւ­նը»:

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ - «­Քա­լի­ֆոր­նիա ­Քու­րիըր»