«Ա­հա ե­կան հա­յոց ազ­գին օ­րե­րը»,- կ­՚եր­գո­ւի բա­րե­կեն­դա­նեան յայտ­նի եր­գով։ Ու­րեմն կա­րե­լի է ե­րե­ւա­կա­յել՝ որ­քա՜ն սի­րո­ւած ու սպա­սո­ւած տօն մըն էր այն։ Բա­րե­կեն­դա­նը կը յա­ջոր­դէ Ս. Սարգ­սի տօ­նին եւ կը տե­ւէ շուրջ եր­կու շա­բաթ, ան­մի­ջա­պէս ան­կէ ետք սկիզբ կ­՚առ­նեն Մեծ Պահ­քի եր­կար ու ձիգ քա­ռա­սու­նի­

նը օ­րե­րը։

Այս Մեծ Պահ­քը այն­քան խիստ էր (ընդ ո­րու՝ այդ խստու­թիւ­նը կը տա­րա­ծո­ւէր ոչ միայն ու­տե­լի­քի, այ­լեւ մտքի եւ վար­քի վրայ), որ հա­յերս Բա­րե­կեն­դա­նի օ­րե­րուն կը շտա­պէինք ա­ռա­ւե­լա­գոյնս յա­գե­նալ կեան­քի բա­րիք­նե­րէն։

Բա­րե­կեն­դա­նը ա­ռատ կե­րու­խու­մով, զո­ւար­ճան­քով ու հրա­պա­րա­կա­յին խնջոյք­նե­րով, խաղ ու պա­րով, թա­տե­րա­կան բե­մա­կա­նա­ցում­նե­րով ու հան­դէս­նե­րով լե­ցուն տօն մըն էր։

Այս եր­կու շա­բա­թո­ւայ ըն­թաց­քին, մա­նա­ւանդ՝ Բուն Բա­րե­կեն­դա­նին, այն է՝ գա­լիք Կի­րա­կի օ­րը, կը վե­րա­նա­յին ա­մէն տե­սակ ըն­կե­րա­յին եւ հա­սա­րա­կա­կան չա­փա­նիշ­նե­րը, ա­մէ­նը, կար­ծես, շուռ կու գա­յին. կը փո­խէին ըն­կե­րա­կան դե­րե­րը, ե­րի­տա­սարդ­ներն ու պա­տա­նի­նե­րը այ­լեւս ստի­պո­ւած չէին զուսպ ու են­թար­կուող մնա­լու մե­ծե­րու ու ա­ռա­ջա­ցած տա­րի­քով մարդ­կանց հետ, ա­մէնքն ի­րար հա­ւա­սար էին՝ ա­հել ու ճա­հել, ե­պիս­կո­պոս ու վա­նա­կան, ռա­միկ ու իշ­խան։

Տէր­տէրն ու իշ­խա­նը, ե­րի­տա­սարդն ու ա­լե­ւո­րը, տղա­մարդ ու կին՝ բո­լո­րը ձեռք-ձեռ­քի տո­ւած կը պա­րէին, կը խա­ղա­յին, կը զո­ւար­ճա­նա­յին... եւ, ան­շուշտ, կ­՚ու­տէին, շա՜տ կ­՚ու­տէին, այն­քան կ­՚ու­տէին, որ փոր­նե­րը կ­՚ու­ռէին, Բա­րե­կեն­դանն ալ «փո­րե­կեն­դան» կ­՚ա­նո­ւա­նէին։

«­Ճա­շի սե­ղա­նը ա­րե­ւին ել­նե­լէն ա­ռաջ պատ­րաստ պի­տի ըլ­լայ»։ Այդ օ­րե­րուն ու­տեստ­ներն էին փա­թի­լան, բխբխի­կը, խա­շի­լը, զա­նա­զան թռչնե­ղէ­նը, մսե­ղէ­նը, ձա­ւա­րե­ղէ­նը, կա­թա­ներն ու խմո­րե­ղէն­նե­րը, հա­լո­ւան ու կաթ­նա­սե­րը, վերջն ալ ան­պայ­ման բե­րան­նե­րը խա­շած սպի­տակ ձո­ւով պի­տի փա­կէին, որ Աս­տո­ւած ար­ժա­նաց­նէ կար­միր ձո­ւով (­Զա­տի­կին) բա­նա­լու։ Ան­գամ մը այն­պէս պա­տա­հե­ցաւ, որ գիւ­ղե­րէն մէ­կուն կին մը Կի­րա­կի ե­րե­կո­յեան ան­հանգս­տա­ցած ա­մուս­նուն կը դի­մէ, թէ վախ ու վայ, մի բան մո­ռա­ցել ենք ու­տե­լու, կ­՚եր­թայ կո­վը կը կթէ, կա­թը կը խմեն, այ­նու­հետ հայ­կա­կան պա­տո­ւա­կան իւ­ղով հա­մե­մո­ւած ձո­ւա­ծե­ղը կ­՚ու­տեն, նոր կ­՚անց­նին հանգ­չե­լու, այդ­ժամ տան հիւ­րը ան­հանգս­տա­ցած ի­րենց կու տայ կտոր մը հաց, թէ՝ ա­ռէք, այս պա­տառն ալ ա­նուշ ը­րէք, նոր հան­գիստ քնէք։

Բա­րե­կեն­դա­նը խորհր­դան­շող հիմ­նա­կան էա­կը «Ու­տիս Տատն» է (ու­տել ար­մա­տէն, ան­շուշտ)։ «Ու­տիս Տա­տը» գզգզո­ւած, քրքրո­ւած պուպ­րիկ էր։ Կի­րա­կի ե­րե­կո­յեան տղա­նե­րը կ­՚եր­թա­յին վեր­ջին մրցա­խա­ղին՝ ձիար­շա­ւին, ո­րու ա­ւար­տին կը բարձ­րա­նա­յին սա­րի գա­գա­թը եւ այն­տե­ղէն հան­դի­սա­ւոր կեր­պով ցած կը գլո­րէին Ու­տիս Տա­տին»։ Ան­կէ ետք յա­տուկ ծէ­սով կը հրա­ւի­րէին «­Պաս Պա­պին»։

Բա­րե­կեն­դա­նի ան­բա­ժան մա­սը կը կազ­մէին թա­տե­րա­խա­ղե­րը ու դի­մա­կա­հան­դէս­նե­րը։ Քա­նի որ այդ օ­րե­րուն ե­կե­ղե­ցին կը նշէր Վար­դա­նանց պա­տե­րազ­մի նա­հա­տակ­նե­րու օ­րը, ուս­տի եւ կը բե­մա­կա­նա­ցո­ւէին դրո­ւագ­ներ պա­տե­րազ­մէն։ Գիւ­ղը կը բա­ժա­նո­ւէր եր­կու մա­սի՝ մէկ կող­մը հա­յերն էին, միւս կող­մը՝ պար­սիկ­նե­րը։ Դէմ­քե­րը կը մրո­տէին, այ­լե­ւայլ քուրք ու մոր­թի կը հագ­նէին, փայ­տէ թրեր վերց­նե­լով ու կը սկսէին պա­տե­րազ­մի։ Նախ Վար­դա­նը, Վա­սա­կը (յի­շար­ժան է, որ ժո­ղո­վուր­դը ա­նոնց միա­սին կը պատ­կե­րէ, այլ ոչ որ­պէս թշնա­մի) եւ մնա­ցեալ իշ­խա­նա­ւոր­նե­րը Ղե­ւոնդ Ե­րէ­ցի գլխա­ւո­րու­թեամբ կ­՚եր­թա­յին ե­կե­ղե­ցի։ Ի դէպ՝ Բա­րե­կեն­դա­նին կը զո­ւար­ճա­նա­յին, կը պա­րէին-խա­ղա­յին նաեւ վա­նա­կան­նե­րը ու քա­հա­նա­նե­րը։ Պ. Պռո­շեա­նը, բա­րե­կեն­դա­նեան խա­ղե­րը նկա­րագ­րե­լով, կ­՚ը­սէ.- «էլ ա­հել ու ջա­հել չկար, էլ ե­րի­տա­սարդ ու միր­քա­ւոր չէիր ջո­կիլ, բո­լո­րը միա­սին ջա­հե­լա­ցել՝ կայ­տա­ռա­ցել էին։ Պա­պիս պէս պա­տո­ւե­լի իշ­խան­նե­րը կա­լե­րու­մը լախ­տի էին խա­ղում... տէր­տէրն էլ վե­րար­կուն ծա­լած մի կողմ դրած, կա­պի ծը­փան փէ­շե­րը կո­կիկ հա­ւա­քած, գօ­տի­կը խրած՝ էն­պէս ծուլ-ծուլ էր լի­նում ճժի բո­լոր­քո­վը, որ կ­՚ա­սես, թէ սա իր կեան­քու­մը միշտ ըմ­բ­շա­մարտ է ե­ղել։ Մի­միայն լախ­տը, որ մէջ­քա­խառն ու­սագլ­խին հաս­նում էր, զգում էր, որ էս­պէս բան իր օ­րու­մը չի տե­սել։ - Դէ, հէր օրհ­նած, մի քիչ էլ կար­գիս խնա­յե­ցէք, կա­մաց տո­ւէք, է՛- ա­սում էր մեր Տէր հայ­րը… -Ո­չինչ, տէր­տէր ճան, է­սօր ար­ձա­կուրդ ա, Բա­րե­կեն­դան օ­րեր ա, խելք­ներս կո­րել ա,- պա­տաս­խա­նում էին մեր իշ­խան­նե­րը ու ի­րենց խա­ղի յետ ընկ­նում»։

Ե­րե­կո­նե­րը ու­րա­խու­թեան ա­մե­նա­թունդ պա­հուն կը լսո­ւէին կեն­դա­նա­կան ան­ճոռ­նի ձայ­ներ։ Յան­կարծ գո­մէն դուրս կու գար մի ան­հա­ւա­նա­կան «մեյ­մուն»՝ հա­գին մոր­թի­ներ, դէմ­քը ան­ճա­նա­չե­լիօ­րէն այ­լան­դա­կո­ւած ու մրո­տո­ւած, այս ու այն կողմ կը թռչկո­տէր մին­չեւ տան­տէ­րե­րը ու­տե­լու մի բան չտան, որ­մէ ետք կը թող­նէր կ­՚եր­թէր մէկ այլ տուն։ Ա­սոնք հիմ­նա­կա­նօ­րէն ձմե­ռո­ւայ չար շվոտ ո­գի­նե­րը կը յի­շեց­նէին։

Ա­մէ­նուր այդ օ­րե­րուն կը շղթա­յո­ւէին շուրջ­պա­րե­րը, կ­՚եր­գո­ւէին հին ու նոր՝ տե­ղին վրայ յօ­րի­նո­ւած եր­գեր։ Աղ­ջիկ տղա­ներ խումբ-խումբ կը բա­ժա­նո­ւէին եւ հար­ցու­պա­տաս­խա­նից պա­րեր­գներ կը յօ­րի­նէին։ Զա­նա­զան մրցա­խա­ղեր կը խա­ղա­յին, ո­րոնց­մէ էր գօ­տիով խա­ղը, գնդա­կա­խա­ղե­րը, ճա­նը եւ այլն։

«Ը­հը ե­կան հա­յոց ազ­գին օ­րե­րը,

Հա­նե­ցէք հի­նե­րը, հա­գէք նո­րե­րը,

Բար­կեն­դուն օ­րե­րը, Զատ­կուն Կի­րա­կին, Ե­կանք ի Բա­րե­կեն­դան, կ­՚եր­թանք ի Զա­տիկ»։

ՕՔՍԱՆԱ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ