Յո­վիկ Չարխ­չեան, իր անձ­նա­կան կայ­քին մէջ (Blog), տե­ղադ­րած է «ԹԷ ԻՆՉՊԷ՞Ս ԳՐՈՂԸ ՕԴԱՆԱՒԵՐ ԲԵՐԵՑ» վեր­նա­գի­րով պատ­մու­թիւն մը, ուր կը ներ­կա­յաց­նէ Հա­յաս­տա­նի Ա­ռա­ջին Հան­րա­պե­տու­թեան օ­րե­րուն սփիւռ­քի մէկ հա­մայն­քի հայ­րե­նա­սի­րա­կան ձեռ­նար­կը, ո­րուն հետ այ­սօր չեն կրնար մրցիլ ա­մէ­նէն բար­գա­ւաճ, ա­մէ­նէն յանձ­նա­ռու հա­մայնք­նե­րը՝ Ա­րեւմ­տեան Ա­մե­րի­կա­յէն սկսեալ մին­չեւ Լի­բա­նան, մին­չեւ Մոս­կուա:

 Ա­հա՛ պատ­մու­թիւ­նը.

 «1920 թո­ւա­կա­նի գա­րուն... Հա­յաս­տա­նը ծանր կա­ցու­թեան մէջ է: Եր­կի­րը պա­տե­րազ­մում է մի քա­նի ճա­կատ­նե­րում, իսկ ու­ժերն ան­հա­ւա­սար են: Այդ ըն­թաց­քում աշ­խար­հով մէկ սփռո­ւած հա­յե­րը ջա­նում են օգ­նել հայ­րե­նի­քին՝ ով ին­չո՛վ կա­րող է: Եւ ա­հա հէնց նոյն օ­րե­րին, հե­ռա­ւոր Ե­թով­պիա­յի հայ­կա­կան գա­ղու­թը ո­րո­շում է հան­գա­նա­կու­թիւն կազ­մա­կեր­պել եւ հա­ւա­քո­ւած գու­մա­րով Հա­յոց Բա­նա­կի հա­մար գնել ե­րեք սա­ւառ­նակ:

Այդ ժա­մա­նակ Ե­թով­պիա­յի հա­րե­ւան Ջի­բու­թի երկ­րում (ո­րը ֆրան­սիա­կան գա­ղութ էր) բնակ­ւում էր հայ նշա­նա­ւոր գրող Ռու­բէն Որ­բե­րեա­նը, ով միա­ժա­մա­նակ ա­ռեւտ­րով էր զբաղ­ւում: Հա­մայն­քը ո­րո­շում է հէնց յար­գար­ժան մտա­ւո­րա­կա­նին էլ վստա­հել ինք­նա­թիռ­նե­րը Հա­յաս­տան հասց­նե­լու ա­ռա­քե­լու­թիւ­նը: Եւ Որ­բե­րեա­նը ճա­նա­պարհ է ընկ­նում:

Այ­սօր դժո­ւար է նոյ­նիսկ պատ­կե­րաց­նել, թէ նա ինչ­պէ՛ս պի­տի Աֆ­րի­կա­յի ա­մա­յի տա­րա­ծու­թիւն­նե­րով այդ օ­դա­նա­ւե­րը հասց­նէր նախ Ե­գիպ­տոս, իսկ յե­տոյ՝ ա­ւե­լի հե­ռու: Ա­մէն դէպ­քում, 1920թ. Մա­յի­սին, նա ար­դէն Ա­ղեք­սանդ­րիա քա­ղա­քում էր: Այս­տեղ կա­յա­նում է նրա հան­դի­պու­մը տե­ղի հայ հա­մայն­քի հետ, ո­րի ըն­թաց­քում Որ­բե­րեա­նը գե­ղե­ցիկ ճառ է ար­տա­սա­նում՝ վեր­յի­շե­լով Ե­թով­պիա­յի հան­գու­ցեալ կայսր Մե­նե­լի­քի նշա­նա­ւոր խօս­քե­րը.- «­Բայց ին­չո՞ւ Աս­տո­ւած իմ եր­կի­րը սահ­մա­նա­կից չա­րեց Հա­յաս­տա­նին, որ իմ ողջ բա­նա­կով գնա­յի պաշտ­պա­նե­լու աշ­խար­հի հզօր­նե­րի կող­մից լքուած եւ բար­բա­րոս­նե­րի սրին մատ­նո­ւած քրիս­տո­նեայ ու ազ­նո­ւա­գոյն հայ ազ­գին»:

Նոյն հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ էլ, Որ­բե­րեա­նը տե­ղե­կաց­նում է, որ ու­ղե­ւոր­ւում է Ե­րե­ւան՝ այն­տեղ հասց­նե­լու նո­ւի­րա­բե­րո­ւած սա­ւառ­նակ­նե­րը: Սա­կայն գրո­ղին վի­ճա­կո­ւած չէր ան­ձամբ հաս­նել Հա­յաս­տան: Պէտք է են­թադ­րել, որ նա Մի­ջերկ­րա­կան ծո­վով նա­ւար­կել է դէ­պի Ֆ­րան­սիա եւ հա­սել Փա­րիզ: Իսկ ինք­նա­թիռ­ներն այն­տե­ղից ա­ռա­քո­ւել են Հա­յաս­տան: Կան վկա­յու­թիւն­ներ այն մա­սին, որ 1920 թո­ւա­կա­նի ամ­րա­նը, Բա­թում նա­ւա­հան­գիստ են բե­րո­ւել Ֆ­րան­սիա­յից ու­ղար­կո­ւած ինք­նա­թիռ­ներ՝ հայ­կա­կան բա­նա­կի հա­մար:

Ծա­ռա­յե­ցի՞ն դրանք ի­րենց նպա­տա­կին… Նոյն տա­րո­ւայ աշ­նա­նը դա­ժան մար­տեր էին ըն­թա­նում հայ-թուր­քա­կան ռազ­մա­ճա­կա­տում: Եւ ա­հա այն օ­րե­րի թեր­թե­րում հան­դի­պում ենք մի այս­պի­սի կարճ հա­ղոր­դագ­րու­թեան. «­Կար­սի մօ­տա­կայ­քում հայ­կա­կան օ­դա­նա­ւե­րը ջախ­ջա­խել եւ փա­խուս­տի են մատ­նել յար­ձա­կո­ւող հրո­սա­կախմ­բե­րը…»:

«ԱՍՊԱՐԷԶ»