Ե­րեք­շաբ­թի՝ 24 Նո­յեմ­բե­րին, թրքա­կան օ­դու­ժը հա­րո­ւա­ծեց ռու­սա­կան օ­դու­ժին պատ­կա­նող օ­դա­նաւ մը: Ռուս օ­դա­չու­նե­րը ան­կար­գե­լով դուրս ցատ­կե­ցին, սա­կայն ա­նոնց­մէ մէ­կը սպաննուե­ցաւ, շատ հա­ւա­նա­բար «ընդ­դի­մա­դիր» կո­չո­ւած գօ­տիէն ա­նոնց դէմ ար­ձա­կուած կրա­կոց­նե­րուն հե­տե­ւան­քով: Մա­մու­լը հե­ղե­ղո­ ւած է օ­դա­յին մի­ջա­դէ­պին մա­սին լրա­տո­ւու­թեամբ եւ մեկ­նա­բա­նու­թիւն­նե­րով:

Ան­կախ այն հար­ցադ­րում­նե­րէն, որ ար­դեօք ռու­սա­կան օ­դա­նա­ւը խախ­տած էր Թուր­քիոյ օ­դա­յին տա­րած­քը թէ ոչ, չոր ի­րա­կա­նու­թիւ­նը այն է, որ այս դէպ­քը յա­ւե­լեալ փաստն է Թուր­քիոյ կող­մէ ՏԱՀԷ­Շին տրա­մադ­րո­ւող գործ­նա­կան զօ­րակ­ցու­թեան:

Ան­վի­ճե­լի փաստ է, որ ՏԱՀԷՇ կը վա­յե­լէ ա­մէն ձե­ւի թրքա­կան զօ­րակ­ցու­թիւն՝ զի­նում, մար­զում, ա­զատ եր­թե­ւեկ, դրամ: Ոչ ո­քի հա­մար գաղտ­նիք է, որ ՏԱՀԷ­Շի հա­կակ­շի­ռին տակ գտնո­ւող Սու­րիոյ քա­րիւ­ղա­հան­քե­րէն կո­ղոպ­տո­ւած քա­րիւ­ղը կը գնո­ւի Թուր­քիոյ կող­մէ եւ նոյ­նիսկ Թուր­քիոյ նա­խա­գահ Էր­տո­ղա­նի զա­ւա­կին՝ Պի­լալ Էր­տո­ղա­նի ա­նու­նը կը նշո­ւի իբ­րեւ այս «ա­լիշ-վե­րիշ»ին գլխա­ւոր գնորդ կողմ:

Ինչ­պէս մեր նա­խորդ յօ­դո­ւա­ծով նշած էինք,ՏԱՀԷՇ այ­սօր վե­րա­ծո­ւած է Թուր­քիոյ աղ­տոտ գոր­ծե­րը ը­նող զի­նեալ խմբա­ւո­րու­մի: ՏԱՀԷՇ Թուր­քիոյ ձեռ­քը խա­ղա­քարտ մըն է, զոր Ան­գա­րա պատ­րաստ է գոր­ծա­ծե­լու բո­լոր ա­նոնց դէմ, ո­րոնք կը հա­կադ­րո­ւին իր շա­հե­րուն: Հե­տե­ւա­բար տրա­մա­բա­նա­կան է հե­տեւց­նե­լը, որ Թուր­քիա հաշտ աչ­քով պի­տի չդի­տէ այս զի­նեալ խմբա­ւո­րու­մին դէմ առ­նո­ւած ո­րե­ւէ քայլ: Մա­նա­ւանդ՝ զի­նո­ւո­րա­կան: Իսկ Ռու­սիա մօ­տա­ւոր­պէս եր­կու ա­մի­սէ ի վեր իր օ­դու­ժը գոր­ծի լծած է ՏԱՀԷ­Շի դէմ, հա­մադ­րա­բար իր տե­ղա­կան դաշ­նա­կից­նե­րուն, ա­ռա­ջին հեր­թին՝ սու­րիա­կան բա­նա­կի ցա­մա­քա­յին ու­ժե­րուն:

Շա­բաթ մը ա­ռաջ, Ան­թա­լիոյ մէջ կա­յա­ցած G-20ի ժո­ղո­վին, Ռու­սիոյ նա­խա­գահ Վլ. Փու­թին յայ­տա­րա­րեց, թէ իր ու­նե­ցած տե­ղե­կու­թիւն­նե­րով ՏԱՀԷՇ 40 պե­տու­թիւն­նե­րէ օ­ժան­դա­կու­թիւն կը ստա­նայ, «ո­րոնց­մէ ո­մանք ալ հոս ներ­կայ են»: Ռու­սիա նաեւ աշ­խար­հին յայտ­նեց, թէ ինք տե­ղեակ է սու­րիա­կան քա­րիւ­ղի կո­ղո­պու­տին մի­ջո­ցով ՏԱՀԷ­Շը դրա­մով պա­րէ­նա­ւո­րե­լու փաս­տէն: Այս յայ­տա­րա­րու­թեան յա­ջոր­դեց ռու­սա­կան օ­դու­ժին կող­մէ Թուր­քիա ուղ­ղո­ւող քա­րիւ­ղա­տար բեռ­նա­կառ­քե­րու ռմբա­կո­ծու­մը: Փա­կա­գիծ մը բա­նա­լով ը­սենք, որ ա­մե­րի­կեան հան­րա­յին հե­ռա­տե­սի­լը (PBS) հա­ղոր­դեց, թէ ա­մե­րի­կեան օ­դու­ժը ռմբա­կո­ծած է նոյն այս շա­րա­սիւ­նե­րը եւ ցու­ցադ­րեց… ռու­սա­կան օ­դու­ժին ռմբա­կո­ծու­մէն պատ­կեր­ներ, իբ­րեւ «փաստ» ա­մե­րի­կեան այս քայ­լին…

Մէկ խօս­քով՝

Թուր­քիա գոհ ըլ­լա­լու ոչ մէկ պատ­ճառ ու­նի Սու­րիոյ մէջ ռու­սա­կան օ­դու­ժին կող­մէ զի­նեալ խմբա­ւո­րում­նե­րուն դէմ ա­ռած ազ­դու եւ գործ­նա­կան քայ­լե­րէն: Ո­րով­հե­տեւ, պարզ է, ռու­սա­կան այս հա­րո­ւա­ծը ուղ­ղո­ւած է Թուր­քիոյ խա­ղա­քար­տե­րուն դէմ եւ կը մի­տի, զա­նոնք չէ­զո­քաց­նե­լու ճամ­բով, (ի մէջ այ­լոց) իր ռազ­մա­վա­րա­կան շա­հե­րը ա­պա­հո­վե­լու տա­րա­ծաշր­ջա­նէն ներս:

Սու­րիա վե­րա­ծո­ւած է մէկ կող­մէ Ռու­սիոյ (եւ իր տե­ղա­կան դաշ­նա­կից­նե­րուն) եւ միւս կող­մէ Ա­րեւ­մուտ­քի (նե­րա­ռեալ Թուր­քիոյ) ռազ­մա­վա­րա­կան շա­հե­րու բա­խու­մի թա­տե­րա­բե­մի: Շա­հե­րու այս բա­խու­մին մէջ շա­հա­գործ­ման են­թա­կայ խա­ղա­քար­տեր են կրօ­նա­կան մո­լե­ռան­դու­թիւ­նը, հա­մայն­քա­յին այ­լա­զա­նու­թիւ­նը (իս­լամ-քրիս­տո­նեայ, սիւն­նի-ալաո­ւի, սիւն­նի-շիա եւ մին­չեւ իսկ դա­սա­կան սիւն­նիզմ եւ ո­ւա­հա­պա­կա­նու­թիւն): Ա­րեւ­մուտ­քի քա­րոզ­չու­թիւ­նը եր­կար ա­տեն շա­հա­գոր­ծեց սիւն­նի-ա­լաո­ւի հա­մայն­քա­յին խա­ղա­քար­տը՝ պնդե­լով, որ Սու­րիան կը կա­ռա­վա­րո­ւի ա­լաո­ւի փոք­րա­մաս­նու­թեան կող­մէ, մինչ բնակ­չու­թեան 70 տո­կո­սը սիւն­նի իս­լամ է: Նոյն այս քա­րոզ­չա­կան մի­ջոց­նե­րը (բնա­կա­նա­բար) չէին խօ­սեր այն փաս­տին մա­սին, որ Սու­րիոյ բա­նա­կին 70 տո­կո­սը եւս սիւն­նի է եւ թէ երկ­րին վար­չա­կար­գը ամ­բող­ջու­թեամբ լա­յիք է՝ ի հա­կադ­րու­թիւն Ծո­ցի ա­րա­բա­կան շատ մը եր­կիր­նե­րուն, ո­րոնք Ա­րեւ­մուտ­քին դաշ­նա­կից են:

Այս դրու­թեան մէջ, մինչ Ա­րեւ­մուտ­քը Փա­րի­զի դէպ­քե­րէն ետք ի­րա­րան­ցու­մի մէջ է ՏԱՀԷ­Շի կա­պակ­ցու­թեամբ եւ տրա­մադ­րո­ւած՝ ա­տոր դէմ, ան­դին սա­կայն Թուր­քիա ջղա­գար վի­ճա­կի մատ­նո­ւած է ի տես նոյն այդ խմբա­ւո­րու­մին կրած զի­նո­ւո­րա­կան հա­րո­ւած­նե­րուն: Ի տես այս փաս­տին, Ա­րեւ­մուտ­քը ա­նե­լի մատ­նո­ւած է, թէ ի՞նչ կե­ցո­ւածք պէտք է որ­դեգ­րէ ՆԱԹՕի ան­դամ Թուր­քիոյ նկատ­մամբ, որ փաս­տօ­րէն կրա­կի հետ կը խա­ղայ թէ՛ ՏԱՀԷ­Շը հո­վա­նա­ւո­րե­լով եւ թէ ռու­սա­կան օ­դու­ժին դէմ իր ա­ռած զի­նո­ւո­րա­կան մագլ­ցո­ղա­կան քայ­լով:

Մեր այս տե­սա­կէտ­նե­րուն մէջ, այս կամ այն կող­մին նկատ­մամբ հա­մակ­րան­քի կամ հա­կակ­րան­քի ոչ մէկ են­թա­թեքսթ պէտք է փնտռել, ո­րով­հե­տեւ կը փոր­ձենք միայն չոր ի­րա­կա­նու­թիւն­նե­րը ցոյց տալ:

Հայ ժո­ղո­վուր­դը, Ս­փիւռ­քի թէ Հա­յաս­տա­նի մէջ, անհ­րա­ժեշտ է որ հա­շուի առ­նէ միայն չոր ի­րա­կա­նու­թիւն­նե­րը, որ­պէս­զի կա­րե­նայ յստա­կօ­րէն կշռա­դա­տել, թէ ո՞ւր կը կա­յա­նան Հա­յաս­տա­նի ու հա­յու­թեան շա­հե­րը: Մա­նա­ւանդ որ­պէս­զի ճիշդ գնա­հա­տէ թրքա­կան վտան­գը, որ ուղ­ղո­ւած է մեր դէմ:

ՎԱՉԷ ԲՐՈՒՏԵԱՆ