­Փա­րի­զը ցնցած ա­հա­բեկ­չա­կան ա­լի­քը Ֆ­րան­սա­յի սահ­ման­նե­րէն շատ ա­րագ դուրս ե­կաւ եւ հա­մա­կեց ամ­բողջ աշ­խար­հը:
Այն թե­րա­հա­ւա­տու­թիւ­նը, ըստ ո­րուն՝ իս­լամ ծայ­րա­յե­ղա­կա­նու­թեան տա­րա­զին տակ կի­րար­կո­ւող ար­շա­ւանք­նե­րը կը մնան սահ­մա­նա­փա­կո­ւած մի­ջին-ա­րե­ւե­լեան եր­կիր­նե­ րով, նաեւ՝ նոր խա­լի­ֆա­յա­պե­տու­թիւն հաս­տա­տե­լու կո­չո­ւած ա­հա­բե­կիչ­նե­րը չեն վե­րա­ծո­ւիր վե­րահսկո­ղու­թե­նէ դուրս ե­կող գոր­ծիք­նե­րու, հիմ­նո­վին շրջո­ւած է ներ­կայ պա­հու դրու­թեամբ:

­Նոր աշ­խար­հա­կար­գի մը ձե­ւա­ւոր­ման մա­սին են վեր­լու­ծում­նե­րու ընդ­հա­նուր ընդգ­ծում­նե­րը: Եւ այս ա­ռու­մով հե­տե­ւեալ պատ­կե­րը կը նա­խան­շէ, թէ ժա­մա­նա­կի ա­ռու­մով ո­րոշ հանգ­րո­ւա­նի մը հա­մար ի՛նչ ուղ­ղու­թեամբ կ­՛ըն­թա­նան ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րը:

Ֆ­րան­սա եւ ի­րեն հետ ա­րեւմ­տեան ու­ժեր ար­դէն կը նա­խա­պատ­րաս­տո­ւին ի­րենց սահ­մա­նա­փակ գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րը - ա­հա­բե­կիչ­նե­րը հա­րո­ւա­ծե­լու նպա­տա­կով - ըն­դար­ձա­կե­լու եւ բե­մա­կա­նա­ցու­մէն ան­դին ճա­կա­տագ­րա­կան հա­րո­ւած հասց­նե­լու. կը թո­ւի, որ վե­րահսկո­ղու­թե­նէ դուրս ե­կած գոր­ծի­քը չէ­զո­քացնե­լու մի­տող հա­րո­ւած­նե­րու մա­սին է խօս­քը: Այ­սինքն, մօ­տա­ւո­րա­պէս այն թա­փը, որ ռու­սա­կան օ­դու­ժը շա­բաթ­նե­րէ ի վեր կը կի­րար­կէ՝ կեդ­րո­նա­նա­լով ի­րեն հա­մար ռազ­մա­վա­րա­կան նկա­տուող գօ­տի­նե­րու վրայ:

Ն­ման գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րու տա­րո­ղու­նա­կու­թեան բարձ­րաց­ման ար­դիւն­քը կ­՛ըլ­լայ այն, որ ա­րեւ­մուտ­քի կող­մէ պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րու են­թար­կո­ւող ­Ռու­սիան ու նոյ­նինքն Ա­րեւ­մուտ­քը (ներ­կայ պա­հու դրու­թեամբ Ֆ­րան­սա­յի ա­ռաջ­նոր­դու­թեամբ) միեւ­նոյն ուժգ­նու­թեամբ կը հա­րո­ւա­ծեն ՏԱՀԵ­Շի ռազ­մա­կան կեդ­րոն­նե­րը:

­Տար­բեր խնդիր է այն, որ ՏԱՀԵ­Շի նկատ­մամբ ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­նե­րու գլխա­ւո­րու­թեամբ Ա­րեւ­մուտ­քի ռազ­մա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նը ­Մի­ջին Ա­րե­ւել­քի մէջ, ա­ջակ­ցիլ-խո­չըն­դո­տել խա­ղի տես­քով Եւ­րո­պա­յի մէջ պու­մը­րան­կի հզօր ազ­դե­ցու­թիւն սկսած է գոր­ծել: Առ այս պա­հը ՏԱՀԵ­Շի ա­հա­բեկ­չա­կան ա­լի­քէն զերծ են ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­ներն ու Իս­րա­յէ­լը. այս վեր­ջի­նը կը բա­ցա­կա­յի նոյ­նիսկ ՏԱՀԵ­Շի բա­նա­ւոր յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րուն թէ հա­ղոր­դագ­րու­թիւն­նե­րուն մէջ: Ա­հա­բեկ­չու­թեան ար­տա­հա­նու­մը ­Մի­ջին Ա­րե­ւել­քէն ա­ռայժմ կեդ­րո­նա­ցած է դէ­պի Եւ­րո­պա: Եւ ե­թէ շա­րու­նա­կո­ւի ՏԱՀԵ­Շի գոր­ծի­քի տե­սու­թիւ­նը, ա­պա զայն գոր­ծի­քա­ւո­րո­ղը յատ­կա­պէս ծրա­գիր­ներ ու­նի ինչ­պէս ­Մի­ջին Ա­րե­ւել­քի, այն­պէս եւ Եւ­րո­պա­յի հա­մար:

­Շա­րու­նա­կենք վար­կա­ծի տրա­մա­բա­նու­թիւ­նը եւ տես­նենք, թէ այս­տեղ ո՞ր ուժն է, պե­տու­թիւ­նը, սահ­մա­նա­մերձ շրջա­նը, ՏԱՀԵ­Շին գործ­նա­կան, զի­նո­ւո­րա­կան եւ ֆի­նան­սա­կան ա­ջակ­ցու­թիւն տո­ւած, որ­պէս­զի ա­նար­գել թա­փան­ցէ Ի­րաք եւ ­Սու­րիա: Եւ այժմ գաղ­թա­կան­նե­րու զան­գո­ւա­ծա­յին խմբա­քա­նակ­ներ ու­ղար­կած Եւ­րո­պա, նախ եւ ա­ռաջ մարդ­կա­յին ա­ղէտ, ճգնա­ժամ եւ իբ­րեւ այդ­պի­սին հա­մաեւ­րո­պա­կան տագ­նապ ստեղ­ծած:

Ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րուն հե­տե­ւող­նե­րը վստա­հա­բար հա­մո­զո­ւած էին, որ մարդ­կա­յին տագ­նա­պի սահ­ման­նե­րուն մէջ պի­տի չա­ւար­տէր այս խա­ղը: Եւ ե­թէ դէ­պի Ի­րաք ու ­Սու­րիա, կամ այլ խօս­քով մի­ջին-ա­րե­ւե­լեան տա­րածք­նե­րու վրայ ա­հա­բեկ­չա­կան գոր­ծի­քը կը թա­փան­ցէր ­Թուր­քիա­յէն թե­լադ­րո­ւած, ա­պա նոյն կեդ­րո­նը գաղ­թա­կան­նե­րու ա­լի­քին ա­ռըն­թեր ա­հա­բեկ­չա­կան ա­լի­քը կ­՛ար­տա­հա­նէր դէ­պի Եւ­րո­պա: ­Գաղ­թա­կան­նե­րու հոս­քին ներ­թա­փանց­ման նպա­տա­կով, միա­ցած են «գաղ­թա­կան ա­հա­բե­կիչ»ներ: ­Թուր­քիան այս երկ­րորդ ճգնա­ժա­մի ստեղծ­ման հա­մար հեր­թա­կան ան­գամ ստանձ­նեց տա­րան­ցի­կի դեր եւ օ­ժան­դա­կեց այդ տար­րի Եւ­րո­պա ար­տա­հան­ման:

­Մարդ­կա­յին տագ­նա­պի թէ ա­հա­բեկ­չա­կան ա­լի­քի ստեղ­ծած ի­րա­վի­ճակ­նե­րու մեկ­նա­բա­նու­թիւն­ներն ու վեր­լու­ծում­նե­րը այն­քան քա­ղա­քա­կա­նա­ցո­ւած են, որ մի­ջազ­գա­յին լրա­տո­ւա­դաշ­տը, նոյ­նինքն եւ­րո­պա­կան­նե­րը նե­րա­ռեալ, տագ­նապ­նե­րու ստեղծ­ման պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւ­նը չկեդ­րո­նա­ցու­ցին Ան­գա­րա­յի վրայ: ­Պատ­ճա­ռա­հե­տե­ւան­քա­յին վեր­լուծ­ման ո­րե­ւէ ա­ռար­կա­յա­կան փորձ չի կրնար ան­տե­սել Ան­գա­րա­յի պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւ­նը մարդ­կու­թիւ­նը հա­րո­ւա­ծող այս ե­րե­ւոյթ­նե­րու ախ­տո­րոշ­ման ըն­թաց­քին:

Ք­սան­նե­րու Խմ­բա­կի ժո­ղո­վը ­Թուր­քիոյ մէջ է, որ տե­ղի կ­՛ու­նե­նայ: ­Թուր­քիոյ նա­խա­գա­հը ­Փա­րի­զի պա­տա­հար­նե­րը կ­՛ո­րա­կէ մարդ­կու­թեան դէմ կա­տարուած ա­րարք­ներ եւ հեր­թա­կան փորձ կը կա­տա­րէ քրտա­կան շար­ժում­ներն ու ՏԱՀԵՇը հա­մա­հա­ւա­սա­րեց­նե­լու:

­Նոր աշ­խար­հա­կար­գի ձե­ւա­ւոր­ման ըն­թացքն է, որ կ­՛ար­ձա­նագ­րո­ւի: Ա­հա­բեկ­չու­թիւն­ներ եւ հա­կա­հա­բեկ­չա­կան ճա­կատ­ներ: Այս ընդ­հա­նուր յա­րա­բե­րակ­ցու­թիւնն է բե­ւե­ռաց­ման նոր մի­տու­մը: Ա­հա­բեկ­չու­թիւն յղաց­քի իւ­րա­յա­տուկ ըն­կա­լում­նե­րը թե­րեւս այն­քան սուր խնդիր չեն: Ա­ւե­լի մտա­հո­գի­չը ա­հա­բե­կիչ­նե­րուն աշ­խար­հագ­րա­կան տար­բեր մի­ջա­վայ­րեր թա­փանց­ման եւ ա­նոնց ար­տա­հան­ման գոր­ծին հիմ­նո­վին նպաս­տող պե­տու­թեան նկատ­մամբ թիւր ըն­կա­լումն է: ­Հա­րո­ւա­ծո­ւող եր­կիր­նե­րու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը տագ­նա­պի դի­մա­կայ­ման ձե­ւե­րը կը քննեն հա­րո­ւա­ծող­նե­րու գլխա­ւոր հո­վա­նա­ւո­րին հետ: Եւ ե­թէ մի­ջազ­գա­յին լրա­տո­ւա­դաշ­տը չ­՛ու­զեր տես­նել այս ի­րա­կա­նու­թիւ­նը, ա­պա հայ­կա­կա­նը ան­պայ­ման պէտք է լու­սար­ձա­կի տակ առ­նէ այս փաս­տը:

«Ազ­դակ.»