­Ար­դէն եր­կու ա­միս է՝ ջրա­սու­զորդ­նե­րի հե­տա­զօ­տա­կան խում­բը, ո­րի կազ­մում են Ար­տակ Էլ­մա­սա­կեան, ­Ռա­ֆա­յէլ Մկրտ­չեան, հան­րա­յին հե­ռուս­տա­ռա­դիօ-ըն­կե­րու­թեան լրագ­րող Ան­նա ­Մար­տի­կեան ու կեն­սա­բա­նա­կան գի­տու­թիւն­նե­րի թեկ­նա­ծու Ի­ւան ­Գաբ­րիէ­լեան, ակ­նա­դի­տա­կան հե­տա­զօ­տու­թիւն­ներ

են անց­կաց­նում ­Սե­ւա­նայ լի­ճի յա­տա­կում:

Aravot.amի հետ զրոյ­ցում Ան­նա ­Մար­տի­կեան ա­սաց, որ ­Սե­ւա­նը «էքստ­րե­մալ տայ­վին­կի»՝ ստորջ­րեայ սու­զոր­դու­թեան ա­ռու­մով մեծ հե­տաքրք­րու­թիւն է ներ­կա­յաց­նում: Այն աշ­խար­հում քաղց­րա­համ ջուր ու­նե­ցող երկ­րորդ բարձ­րա­դիր լիճն է՝ ­Հա­րա­ւա­յին Ա­մե­րի­կա­յի ­Թի­թի­քա­քա­յից յե­տոյ: ­Սե­ւան աչ­քի է ընկ­նում թթո­ւա­ծի­նի սա­կա­ւու­թեամբ: Ըստ մեր զրու­ցակ­ցի, այն գրա­ւում է աշ­խար­հի տար­բեր եր­կիր­նե­րի «էքստ­րե­մալ տայ­վինկ»ի սի­րա­հար­նե­րին, սա­կայն նրան­ցից շա­տե­րը մեծ դժո­ւա­րու­թեամբ են դի­մա­նում թթո­ւա­ծի­նի սա­կա­ւու­թեան, նոյ­նիսկ մա­հո­ւան դէպ­քեր են գրան­ցո­ւել: ­Վեր­ջին տա­րի­նե­րին ուք­րա­նա­ցի մի փրո­ֆե­սիո­նալ «տայ­վըր»՝ ջրա­սու­զորդ է մա­հա­ցել:

Ան­նա ­Մար­տի­կեան մեր զրոյ­ցում պատ­մեց, որ ջրա­սու­զորդ ­Ռա­ֆա­յէլ Մկրտ­չեա­նի գլխա­ւո­րու­թեամբ ի­րենց կա­տա­րած ակ­նա­դի­տա­կան հե­տա­զօ­տու­թիւն­նե­րի ըն­թաց­քում նախ փոր­ձել են գտնել ­Սե­ւա­նում եր­բե­ւէ խոր­տա­կո­ւած ա­մե­նա­խո­շոր նա­ւը, սա­կայն ­Սե­ւա­նի տակ պար­բե­րա­բար ի յայտ ե­կող ջու­րի ու­ժեղ հոս­քե­րը թոյլ չեն տո­ւել հաս­նել նա­ւին ու տա­րել են ան­յայտ ուղ­ղու­թեամբ:

«­Դուրս ե­կանք մի հե­տաքր­քիր վայր, ո­րը հնա­գոյն բնա­կա­տե­ղի էր յի­շեց­նում. քա­րից կեր­տո­ւած տա­րա­ներ կա­յին, ո­րոն­ցում հնա­րա­ւոր է հա­տի­կա­ւոր բոյ­սեր են ման­րել, ա­լիւր են ա­ղա­ցել կամ ձէթ են քա­մել հնա­գոյն շրջա­նում: ­Հան­դի­պե­ցինք սար­կո­ֆագ յի­շեց­նող քա­րից կեր­տո­ւած­քի: ­Շատ էին ժայ­ռա­փոր քան­դակ­ներ յի­շեց­նող կեր­տո­ւածք­նե­րը, սա­լէ պա­տեր յի­շեց­նող քա­րեր կա­յին, ո­րոնք ա­մե­նայն հա­ւա­նա­կա­նու­թեամբ՝ ե­ղել են պա­տեր, ժա­մա­նա­կին շրջո­ւել են: ­Տե­սանք նաեւ եր­կա­րու­թեամբ ձգո­ւող սա­լա­յա­տակ­ներ ու կա­նո­նա­ւոր կտրո­ւած­քով սե­պա­ձեւ ժայ­ռա­փո­րո­ւածք­ներ: Չ­գի­տենք այս ա­մէ­նը մար­դու ձեռ­քի գո՞րծ է, թէ՞ մարդն ու բնու­թիւ­նը միա­սին են կեր­տել, այս ա­մէն ին­չը ու­սում­նա­սիր­ման փու­լում է եւ դեռ նեղ-մաս­նա­գի­տա­կան հե­տա­զօ­տու­թեան կա­րիք ու­նեն:

Հ­նա­գոյն բնա­կա­վայր յի­շեց­նող տա­րած­քը գտնւում է Ար­դա­նի­շի հրո­ւան­դա­նի մօտ, ­Շոր­ժա­յի հա­տո­ւա­ծում՝ 4-10 մեթր խո­րու­թեան վրայ: Ի դէպ, նշենք, որ ­Սե­ւա­նի յա­տա­կին կողմ­նա­ցոյ­ցը ճիշդ չի աշ­խա­տում՝ մի­գու­ցէ մագ­նի­սա­կան ա­նո­մա­լիա­նե­րի պատ­ճա­ռով: ­Մեր հիմ­նա­կան ու­ղե­ցոյ­ցը ջրա­սու­զակ­նե­րի փոր­ձա­ռու­թիւնն էր: Գ­նա­ցինք նաեւ ա­ւան­դազ­րոյց­նե­րի հե­տե­ւից, հա­մա­ձայն ո­րոնց ­Սե­ւա­նայ լի­ճի մէկ այլ ա­փին՝ ­Բերդ­կուն­քի հա­տո­ւա­ծում, մօտ 3000-4000 տա­րի ա­ռաջ կա­ռու­ցո­ւած ամ­րո­ցի ներ­քե­ւում ե­ղել է դէ­պի լի­ճի յա­տա­կը տա­նող քա­րան­ձաւ ¥քա­րայր¤: Այդ քա­րան­ձա­ւի մուտ­քը 2011 թո­ւա­կա­նին բա­ցա­յայ­տել էր ջրա­սու­զակ ­Ռա­ֆա­յէլ Մկրտ­չեան: Այս ան­գամ ո­րո­շե­ցինք հե­տա­զօ­տել, թէ դէ­պի ո՞ ւր­ է տա­նում ստորջ­րեայ քա­րան­ձա­ւը: Հս­կա­յա­կան ժայ­ռա­բե­կոր­նե­րը փա­կել էին մուտ­քը, մեզ հետ վերց­րած սառ­ցա­հա­տի օգ­նու­թեամբ փոր­ձե­ցինք բա­ցել այն ու հե­տա­զօ­տել, բայց անհ­նար էր, ա­ւե­լի հզօր տեխ­նի­կա էր անհ­րա­ժեշտ: ­Քա­րան­ձաւ չկա­րո­ղա­ցանք թա­փան­ցել, սա­կայն այդ հա­տո­ւա­ծից դէ­պի լի­ճի յա­տա­կը ուղ­ղա­հա­յեաց իջ­նող երկ­րա­բա­նա­կան շեր­տե­րի մէջ յայտ­նա­բե­րե­ցինք նա­խա­պատ­մա­կան կեն­դա­նու գլխի ոս­կոր: ­Հե­տա­զօ­տու­թեան հա­մար մի փոքր հա­տո­ւած ենք դուրս բե­րել, հնա­րա­ւոր չէր գլուխն ամ­բող­ջու­թեամբ անվ­նաս ա­զա­տել դա­րե­րի հնու­թեամբ շեր­տե­րից ու դուրս բե­րել: ­Հա­յաս­տա­նում ա­ռա­ջին ան­գամ կա­տա­րե­ցինք նաեւ ստորջ­րեայ բու­սա­բա­նա­կան հե­տա­զօ­տու­թիւն. հա­ւա­քե­ցինք 10 տե­սա­կի բարձ­րա­կարգ բոյ­սեր ու ջրի­մուռ­ներ: ­Մեր յայտ­նա­բե­րած բու­սա­տե­սակ­նե­րից ա­ռա­ջի­նը, ո­րը տեղ գտաւ Հ.Հ. Գ.Ա.Ա. բու­սա­բա­նու­թեան ինս­տի­տու­տի (հիմ­նար­կի) պա­հոց­նե­րում ու դար­ձաւ թո­ւով 189.197րդը, փաս­տօ­րէն ա­ռա­ջինն էր, ո­րը հա­նո­ւել էր հէնց լի­ճի յա­տա­կից՝ 7 մեթր խո­րու­թիւ­նից: ­Մենք փոր­ձում ենք ու­սում­նա­սի­րել մեր եր­կի­րը ե՛ւ երկ­րա­բա­նա­կան, ե՛ւ հնա­գի­տա­կան, պատ­մա­կան, կեն­սա­բա­նա­կան, բու­սա­բա­նա­կան ու այլ ուղ­ղու­թիւն­նե­րով»:

­Մեր զրու­ցա­կի­ցը նշում է, որ ա­մե­նա­մեծ հիմ­նախն­դի­րը լի­ճի աղ­տո­տո­ւա­ծու­թեան հետ մէկ­տեղ ձկնա­պա­շա­րի կրի­տի­կա­կան (վտան­գա­ւոր) սա­կա­ւու­թիւնն է: «­Տաս­նեակ ժա­մեր լո­ղա­լով տար­բեր խո­րու­թիւն­ներ ­Սե­ւա­նայ լի­ճի տար­բեր հա­տո­ւած­նե­րում՝ եր­բե­ւէ չեմ հան­դի­պել մեծ ձկնե­րի, հա­զո­ւա­դէպ ինձ հան­դի­պող ձկնե­րից ա­մե­նա­մե­ծը հա­զիւ կը հաս­նէր 10 սմ­.ի: ­Սե­ւա­նի է­կո­հա­մա­կար­գի խա­թար­ման հե­տե­ւան­քով լի­ճի յա­տա­կին ա­հա­ւոր շա­տա­ցել էին ֆի­տօ¬պլանկ­տոն­նե­րը եւ զոօ¬պլանկ­տոն­նե­րը, ո­րոնք պէտք է կեր դառ­նա­յին ձկնե­րին: ­Փաս­տօ­րէն ձկներ չլի­նե­լու պատ­ճա­ռով այդ մանր գո­յա­ցու­թիւն­ներն էին պա­շա­րել լի­ճի յա­տա­կը՝ ո­րոշ հա­տո­ւած­նե­րում անհ­նա­րին դարձ­նե­լով տե­սա­նե­լիու­թիւ­նը: Ո­րոշ հա­տո­ւած­նե­րում տե­սա­նե­լիու­թիւնն անհ­նար էր դար­ձել նաեւ մէկ այլ պատ­ճա­ռով. լի­ճի յա­տա­կին շատ էին նաեւ նե­խած խեց­գե­տին­նե­րի ու ձկնե­րի մնա­ցորդ­նե­րով լքո­ւած ցան­ցե­րը: ­Մի ո­րոշ ժա­մա­նակ ընդ­հա­տե­լով մեր հե­տա­զօ­տու­թիւն­նե­րը՝ ամ­բողջ խում­բով լի­ճի յա­տա­կը մաք­րե­ցինք մօտ 4 քի­լո­մեթր ցան­ցե­րից: ­Սե­ւա­նի յա­տա­կին քիչ չէր նաեւ թա­փո­ւած կեն­ցա­ղա­յին աղ­բը, ընդ­հուպ ա­նի­ւա­դող կար»,- մտա­հո­գո­ւած պատ­մում է Ան­նա ­Մար­տի­կեան: ­Նա ա­սաց, որ ի­րենց ու­ժե­րով ու ֆի­նան­սա­կան մի­ջոց­նե­րով նա­խա­ձեռ­նած այս հե­տա­զօ­տու­թիւն­նե­րը կը շա­րու­նա­կեն նաեւ միւս տա­րի:

ՆՈՒՆԷ ԱՐԵՒՇԱՏԵԱՆ - Ա­ռա­ւօտ

http://www.aravot.am/2015/11/06/626484/?utm_source=dlvr.it