Յա­ճախ երբ Զահ­րա­տի մա­սին մտա­ծեմ ու զինք փնտռեմ գրա­դա­րա­նիս մէջ, ըն­թեր­ցում­նե­րուս ու ե­րե­ւա­կա­յու­թեանս ազ­դե­ցու­թեանց տակ մտո­վին կը ճամ­բոր­դեմ Պո­լիս ու կը մտա­բե­րեմ իր տա­րե­կից­ներն ու գրչա­կից­նե­րը, ո­րոնց մէջ կ­՛իյ­նան նաեւ իր նա­խորդ մօ­տա­կայ սե­րուն­դի սքան­չե­լի տղա­քը, ո­րոնք հիմ­նա­

դիր­նե­րը հան­դի­սա­ցան յետ-ե­ղեռ­նեան Պոլ­սա­հայ գրա­կա­նու­թեան: Միտքս կու գան մա­նա­ւադ Կար­պիս Ճան­ճի­կեա­նը եւ Հա­յկա­զուն Գա­լուս­տեա­նը, ո­րոնք նո­րաոճ փոքր ու ի­մաս­տա­լի քեր­թո­ւած­նե­րով, ի­րենց բնա­տուր ապ­րում­նե­րը տուին եւ նոր ու­ղի բա­ցին Պոլ­սա­հայ ար­դի բա­նաս­տեղ­ծու­թեան մէջ: Ի­րենց նո­րա­րա­րու­թիւն­նե­րուն հե­տե­ւե­ցան նաեւ ե­րի­տա­սարդ ու­րիշ բա­նաս­տեղծ­ներ:
Ա­մէն ան­գամ, երբ Զահ­րատ կար­դամ, ինք­նա­բե­րա­բար միտքս կու­գան Ռո­պէր Հատ­տէ­ճեանն ու Զա­րեհ Խ­րա­խու­նին: (Ա­ռա­ջի­նը՝ ար­ձա­կա­գիր, երկ­րոր­դը՝ բա­նաս­տեղծ): Հատ­տէ­ճեա­նին հան­դէպ հիա­ցում ու­նիմ: Իր վաս­տա­կը միշտ ներ­կայ է գրա­դա­րա­նիս մէջ: Հատ­տէ­ճեան իր վէ­պե­րով, իր Յու­շա­տետ­րե­րով, իր գրա­կան յու­շագ­րու­թիւն­նե­րով ու քննա­դա­տու­թիւն­նե­րով, իր հո­յա­կապ լե­զո­ւով, իր «­Մար­մա­րա»յով, ուղ­ղա­կի զար­մա­ցու­ցած է զիս զմայ­լանք պատ­ճա­ռե­լու աս­տի­ճան, եր­կար տա­րի­նե­րէ ի վեր: Իր վաս­տա­կին առ­ջեւ ան­վե­րա­պահ խո­նար­հու­մի ար­ժա­նի է ան: Սա­կայն ինչ մեղքս պա­հեմ, Խ­րա­խու­նիէն շատ գիրք չու­նիմ: Ի­րեն ծա­նօթ եմ սա­կայն, ինչ­պէս նաեւ իր բա­նաս­տեղ­ծու­թեանց, ո­րոնք ար­դա­րեւ խո­րի­մաստ բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­ներ են: Իսկ Զահ­րա­տը, ա­ռանց բաղ­դա­տա­կա­նի, ու­րիշ գիծ է: Ան ու­նի մտա­ծե­լու իր ինք­նու­րոյն ե­ղա­նա­կը, գրե­լու ո­ճը, որ իր ըն­թեր­ցո­ղը յա­ճախ ա­նակնկա­լի կը բե­րէ: Այս­պէս է ի­րաւ գրա­կա­նու­թիւ­նը: Ա­մէն գրող իր սե­փա­կան աշ­խարհն ու ար­տա­յայ­տո­ւե­լու ո­ճը ու­նի: Կեան­քը ընբռ­նե­լու իր յա­տուկ կա­րո­ղու­թիւ­նը, որ անձ­նա­կան է, ան­կաս­կած: Գ­րա­կա­նու­թեան մէջ ճշմար­տու­թիւ­նը ա­ւե­լի գե­ղե­ցիկ է քան ին­քը ըն­դու­նո­ւած գե­ղեց­կու­թիւ­նը, ո­րուն «գե­ղե­ցիկ գրա­կա­նու­թիւն» ա­նու­նը կը տրո­ւի, փո­խա­նակ զայն ճշմա­րիտ եւ ի­րաւ գրա­կա­նու­թիւն կո­չե­լու, որ խոր­քին մէջ մար­դուն կեանքն է: «Ա­րո­ւես­տը ա­րո­ւես­տի սի­րոյն» եւ կամ գե­ղեց­կու­թիւ­նը գե­ղե­ցի­կի սի­րոյն բա­ցատ­րու­թիւն­նե­րը իմ նա­խընտ­րած գրկա­նու­թեանց մէջ անն­պա­տակ են ու ան­տե­ղի: Ա­մէն բա­նէ ա­ւե­լի ա­նոնց մէջ գտնո­ւող ի­րա­կան ու գո­յու­թիւն ու­նե­ցող կեանքն է, որ գնա­հա­տե­լի է ին­ծի հա­մար: Քա­նի մը օ­րով ու ա­ռի­թով, վերս­տին Զահ­րա­տով կլա­նո­ւած մնա­ցի: Ա­հա՛ իմ հասկ­ցած ու հա­ւա­տա­ցած Զահ­րա­տը:

ՄԱՐԳԱՐ ՇԱՐԱՊԽԱՆԵԱՆ – Ու­շի, Հա­յաս­տան

Զահ­րա­տի ան­թա­ռամ յի­շա­տա­կին

Ա­նուն մը.
մարդ մը.
բա­նաս­տեղծ մը,
որ ան­սո­վոր իր տա­ղե­րով
հիմ­նա­քար մը դրաւ
ար­դի հայ բա­նաս­տեղ­ծու­թեան մէջ:
Հ­պար­տա­ցանք իր­մով
ու այդ­պէս ալ կը մնանք տա­կա­ւին:
Գ­րա­սէր նոր սե­րուն­դը,
երբ իր գոր­ծին ծա­նօ­թա­նայ,
չի կրնար տար­բեր
զգա­ցում­ներ ու­նե­նալ:
Զահ­րատն ե­կաւ ու չգնաց,
այլ ե­կաւ ան ու մնաց:
Մեծ էր ան
ու մեծ ալ պի­տի մնայ
որ­քան որ հա­յը փա­րած մնայ
Հայ Գ­րին ու Մտ­քին:
Մե­ծա­րել Զահ­րա­տը
կը նշա­նա­կէ մե­ծա­րել հայ գրա­կա­նու­թիւ­նը:
Հ­պարտ զգանք հայ գրա­կա­նու­թեամբ,
հպարտ զգանք հայ մտքի սպա­սար­կու­նե­րով,
զի յա­ւերժ են ա­նոնք
ու յա­ւերժ ալ պի­տի մնան
որ­քան ա­տեն հա­յեր ըլ­լան:
Մեր ան­ցո­ղիկ կեան­քին մէջ,
յա­ւի­տե­նա­կան շատ բան չկայ,
բա­ցի Գի­րէն, Մ­տա­ծու­մէն, Գա­ղա­փա­րէն
ու Հայ­րե­նի­քէն,
կը հա­ւա­տար Զահ­րա­տը ան­հու­նօ­րէն:
Մեղմ հեգ­նան­քով
ու ժպի­տով
մօ­տե­ցաւ ան կեան­քին դէմ:
Բա­րի մար­դոց ըն­կերն ե­ղաւ,
չա­րե­րուն հետ գործ չու­նե­ցաւ:
Նոր սե­րուն­դին հե­տը ե­ղաւ
ու մե­ծե­րուն խո­նար­հե­ցաւ,
որ բարձ­րու­թեան նշանն էր իր:
Բա­ռա­խա­ղին վար­պետն էր,
ու խա­ղին հետ այդ բա­ռե­րուն,
ճշմար­տու­թիւն ան բե­րաւ:
Կեան­քէն բխող ի­րաւ բա­ներ,
եր­բեմն ծի­ծաղ,
եր­բեմն թա­խիծ,
ու եր­բեմն ա­նա­չառ սէր,
քո­ղար­կո­ւած տո­ւաւ մե­զի
իր բա­ռե­րով անկրկ­նելի:
Իր բա­ռե­րուն տո­ւած գոյ­նով
ի­մաստ տո­ւաւ մեր կեան­քին:
Կեան­քը գործ է ու գործն ալ կեանք,
կ­՛ը­սէր ան:
Ճիշդ է որ ան հո­ղին գնաց,
բայց իր գոր­ծով կեան­քին մնաց:
Վս­տահ կեր­պով, ը­սեմ ձե­զի,
Հայ Գի­րին մէջ, ան դեռ եր­կար
պի­տի յի­շո­ւի:

ՄԱՐԳԱՐ ՇԱՐԱՊԽԱՆԵԱՆ 5 Նո­յեմ­բեր 2Օ15