­Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան 24րդ ­տա­րե­դար­ձին ա­ռի­թով ին­ծի պա­տիւ վի­ճա­կո­ւած էր ըլ­լա­լու, Կ­լեն­տէ­լի մէջ, ­Հա­յաս­տա­նի հիւ­պա­տո­սու­թեան կազ­մա­կեր­պած տօ­նա­կա­տա­րու­թեան գլխա­ւոր բա­նա­խօ­սը: Ա­հա իմ ե­լոյ­թէս հա­տո­ւած­ներ, ո­րոնք կ­՝ար­տա­ցո­լեն մեր երկ­րի ձեռք­բե­րում­նե­րէն քա­նի մը հա­տը, ան­կա­խա­ցու­մէն ի վեր, եւ մար­տահ­րա­ւէր­նե­րը, ո­րոնք մինչ օրս ծա­ռա­ցած են ա­նոր առ­ջեւ:

Ա­ռա­ջին տա­րի­նե­րուն ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան ա­ռա­ւել նշա­նա­կա­լի ձեռք­բե­րու­մը ­Ղա­րա­բա­ղի ա­զա­տագ­րումն էր եւ Ար­ցա­խի ­Հան­րա­պե­տու­թեան հռչա­կու­մը: Իբ­րեւ ար­դիւնք, 20 տա­րե­կա­նէն վար հա­յե­րու ամ­բողջ սե­րունդ մը, որ ծնած եւ մեծ­ցած է ան­կախ Ար­ցա­խի մէջ, նոյ­նիսկ մէկ օր չէ ապ­րած Ատր­պէյ­ճա­նի վար­չա­կար­գի լու­ծին տակ, եւ Աս­տու­ծոյ կամ­քով, այ­լեւս եր­բեք չ­՝ապ­րիր… Ար­ցա­խի ան­կա­խու­թիւ­նը անշր­ջե­լի ի­րո­ղու­թիւն է: Ար­ցա­խը այ­լեւս եր­բեք չ­՝ըլ­լար Ատր­պէյ­ճա­նի կազ­մին մէջ…

­Սա­կայն, մեր մար­տահ­րա­ւէր­նե­րը Ար­ցա­խի մէջ դեռ չեն ա­ւար­տած: ­Թէեւ ճիշդ է, որ մենք զո­հո­ղու­թիւն­նե­րու գնով յաղ­թե­ցինք պա­տե­րազ­մը, բայց այժմ ալ պէտք է նո­ւա­ճենք խա­ղա­ղու­թիւ­նը… ­Դեռ շուտ է տկա­րաց­նե­լու մեր զգօ­նու­թիւ­նը: ­Հա­յաս­տա­նի սահ­մա­նա­մերձ քա­ղաք­ներն ու գիւ­ղե­րը պար­բե­րա­բար կը յայտ­նո­ւին ատր­պէյ­ճա­նա­կան հրե­տա­կո­ծու­թիւն­նե­րու տակ:

­Շարք մը քայ­լե­րու պէտք է ձեռ­նար­կենք՝ Ար­ցա­խի ան­կա­խու­թիւ­նը ա­պա­հո­վե­լու նպա­տա­կով: Ար­ցա­խը ոչ միայն պէտք է գո­յա­տե­ւէ, այ­լեւ՝ բար­գա­ւա­ճի… Այս հրա­տապ անհ­րա­ժեշ­տու­թիւ­նը ի­րա­կա­նաց­նե­լու հա­մար մենք պէտք է ա­ռա­ջին հեր­թին ամ­րապն­դենք Ար­ցա­խի պաշտ­պա­նու­թիւ­նը: ­Պա­տե­րազ­մէն խու­սա­փե­լու լա­ւա­գոյն մի­ջո­ցը` լաւ պաշտ­պա­նու­թիւն ու­նե­նալն է:

Ատր­պէյ­ճան­ցի­նե­րու հա­մար ­Լեռ­նա­յին ­Ղա­րա­բա­ղը վերս­տա­նա­լը ա­նի­մաստ շքե­ղու­թիւն է, իսկ հա­յե­րու հա­մար` Ար­ցա­խի պահ­պա­նումն ու պաշտ­պա­նու­թիւ­նը՝ գո­յա­տեւ­ման անհ­րա­ժեշ­տու­թիւն…

­Բա­ցի Ար­ցա­խի պաշտ­պա­նու­թեան ամ­րապն­դու­մէն, պէտք է ա­ւելց­նենք նաեւ ա­նոր բնակ­չու­թեան թի­ւը: ­Մենք պէտք է նոր փաս­տարկ­ներ ստեղ­ծենք, որ­պէս­զի ատր­պէյ­ճա­նա­կան վար­չա­կար­գը հա­մո­զո­ւի, թէ հա­յե­րը Ար­ցա­խը լքե­լու փո­խա­րէն ա­ւե­լի մեծ թի­ւով այն­տեղ կը վե­րաբ­նա­կին, այդ­պի­սով գրե­թէ անհ­նար դարձ­նե­լով տա­րածք­նե­րուն վե­րա­դար­ձը:

­Միւս կա­րե­ւոր նպա­տակն է` ա­մուր ի­րա­ւա­կան հի­մե­րու վրայ դնել Ար­ցա­խի ան­կա­խու­թիւ­նը եւ մի­ջազ­գա­յին ճա­նա­չում ձեռք բե­րել:

Ա­մե­րի­կա­հայ հա­մայն­քը յա­ջո­ղու­թեամբ կը դի­մա­կա­յէ խո­շոր չա­փե­րով ֆի­նան­սա­ւո­րո­ւող ատր­պէյ­ճա­նա­կան լոպ­պին՝ Ո­ւա­շինկ­թը­նի եւ բո­լոր 50 նա­հանգ­նե­րուն մէջ:

­Վեր­ջա­պէս, մենք պէտք է ա­ւե­լի լաւ կեն­սա­պայ­ման­ներ ստեղ­ծենք` ար­ցախ­ցին ա­պա­հո­վե­լով բնա­կա­րա­նով եւ աշ­խա­տան­քով, որ­պէս­զի այն­տեղ ապ­րող հա­յե­րը եւ ա­նոնք, ո­րոնք մտա­դիր են վե­րաբ­նա­կե­լու, կա­րե­նան ապ­րիլ անվ­տանգ եւ բա­րե­կե­ցիկ կեան­քով:

­Սա­կայն դժո­ւա­րու­թիւն­նե­րու այս բե­ռը պէտք չէ ձգել միայն Ար­ցա­խի ժո­ղո­վուր­դի ու­սե­րուն, ա­նի­կա պէտք է յաղ­թա­հա­րել հա­մայն հա­յու­թեան եւ ա­նոր ա­ջա­կից­նե­րու միաս­նա­կան կամ­քին շնոր­հիւ:

Ար­ցա­խի վե­րած­նուն­դը ա­պա­հո­վե­լու հա­մար մենք պէտք է ու­նե­նանք ու­ժեղ ­Հա­յաս­տան, որ նաեւ աշ­խար­հաս­փիւռ հայ հա­մայնք­նե­րու պահ­պան­ման ե­րաշ­խիքն է:

Այժմ, ան­կա­խու­թեան վե­րա­կանգ­նու­մէն գրե­թէ քա­ռորդ դար անց, մենք հնա­րա­ւոր ա­մէն բան պէտք է ը­նենք` ա­պա­հո­վե­լու մեր հայ­րե­նի­քի անվ­տան­գու­թիւնն ու բար­գա­ւա­ճու­մը:

Ան­կախ մեր գա­ղա­փա­րա­կան, քա­ղա­քա­կան եւ կրօ­նա­կան տա­րա­կար­ծու­թիւն­նե­րէն` մենք ԲՈԼՈՐՍ պէտք է միա­ւո­րո­ւինք մեր ե­ռա­գոյն դրօ­շին տակ: Էա­կան չէ, ար­դեօք մենք հա­մա­ձայն ենք այս կամ այն ղե­կա­վա­րին հետ, թէ` ոչ: ­Պե­տա­կան պաշ­տօ­նեա­նե­րը կու գան ու կ­՝եր­թան, իսկ հայ ժո­ղո­վուրդն ու հայ­րե­նի­քը յա­ւեր­ժա­կան են…

­Սա­կայն, մենք պէտք է հա­շո­ւի առ­նենք, որ փոխ-յա­րա­բե­րու­թիւ­նը քա­ղա­քա­ցի­նե­րու եւ ա­նոնց կա­ռա­վա­րու­թեան մի­ջեւ երկ­կող­մա­նի փո­ղոց է: ­Պե­տա­կան պաշ­տօ­նեա­նե­րը պար­տա­ւոր են ստեղ­ծե­լու հա­սա­րա­կա­կան մի­ջա­վայր մը, որ ար­դար է, բա­րե­կե­ցիկ կեան­քին նպաս­տող եւ խտրա­կա­նու­թե­նէ ու ա­հա­բե­կու­մէ զերծ: ­Քա­ղա­քա­ցի­նե­րը պէտք է հնա­րա­ւո­րու­թիւն ու­նե­նան ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րու մի­ջո­ցով ընտ­րե­լու ի­րենց նա­խընտ­րած ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը` ա­ռանց իշ­խա­նու­թիւն­նե­րու մի­ջամ­տու­թեան:

­Միւս կող­մէ, ընդ­դի­մադ­րու­թիւ­նը պա­տաս­խա­նա­տու է հա­շո­ւե­տու պա­հել կա­ռա­վա­րու­թիւ­նը ա­նոր գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րուն հա­մար` կա­ռու­ցո­ղա­կան քննա­դա­տու­թեան եւ խա­ղաղ մի­ջոց­նե­րով` ա­ռանց վտան­գե­լու երկ­րի կա­յու­նու­թիւնն ու անվ­տան­գու­թիւ­նը:

­Ցա­ւօք, ­Հա­յաս­տա­նի մէջ դեռ մեծ չա­փե­րու կը հաս­նին աղ­քա­տու­թիւ­նը եւ գոր­ծազր­կու­թիւ­նը:

Ան­յա­պաղ պէտք է լու­ծում­ներ գտնել սո­ված­նե­րը կե­րակ­րե­լու, կա­րի­քա­ւոր­նե­րուն օգ­նե­լու եւ հի­ւանդ­նե­րը բու­ժե­լու հա­մար, որ պի­տի կանգ­նեց­նէ ար­տա­գաղ­թի ա­լի­քը` մեր հայ­րե­նի­քի գո­յա­տեւ­ման սպառ­նա­լի­քը…

Չ­նա­յած դժո­ւա­րու­թիւն­նե­րուն, ո­րոնք կը շա­րու­նա­կեն ցաւ ու տա­ռա­պանք պատ­ճա­ռել շատ հա­յե­րու, մաս մը մար­դոց կող­մէ ստեղ­ծո­ւած, միւս մա­սը՝ կա­պո­ւած կա­ռա­վա­րու­թեան վե­րահս­կո­ղու­թե­նէն ան­կախ հան­գա­մանք­նե­րով, ինչ­պէս ­Թուր­քիոյ եւ Ատր­պէյ­ճա­նի կող­մէ շրջա­փա­կում­ներն են, պէտք է ըն­դու­նիլ, որ վեր­ջին 24 տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին ­Հա­յաս­տա­նի բնակ­չու­թեան կեն­սա­պայ­ման­նե­րու աս­տի­ճա­նա­կան յա­ռա­ջըն­թաց ար­ձա­նագ­րո­ւած է:

­Միւս նշա­նա­կա­լի ձեռք­բե­րու­մը ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հա­րիւ­րա­մեա­կի ո­գե­կո­չումն էր ամ­բողջ աշ­խար­հի մէջ՝ այս տա­րո­ւայ սկիզ­բը:

Շ­նոր­հիւ Ս­փիւռ­քի յա­մառ ջան­քե­րուն, վեր­ջին հա­րիւր տա­րո­ւան ըն­թաց­քին եւ վեր­ջին քա­ռորդ դա­րուն ­Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թեան մի­ջազ­գա­յին դի­ւա­նա­գի­տա­կան շփում­նե­րուն` ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման փու­լը մեծ մա­սամբ ա­ւար­տած է: ­Մենք այժմ պէտք է ար­դա­րու­թեան հաս­նինք՝ հա­տուց­ման մի­ջո­ցով: Թր­քա­կան կա­ռա­վա­րու­թիւ­նը պէտք է վե­րա­դարձ­նէ այն ա­մէ­նը, որ բռնագ­րա­ւած էր ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ժա­մա­նակ եւ հա­տու­ցում վճա­րէ այն ա­մէ­նուն հա­մար, զոր հնա­րա­ւոր չէ վե­րա­դարձ­նել:

­Մեր առ­ջեւ ծա­ռա­ցած հիմ­նախն­դիրն է` ա­ւե­լի ար­դիւ­նա­ւէտ մե­քե­նա­կա­նու­թիւն ստեղ­ծել ­Հա­յաս­տա­նի, Ար­ցա­խի եւ ամ­բողջ Ս­փիւռ­քի բո­լոր 10 մի­լիոն հա­յե­րու ջան­քե­րը հա­մադ­րե­լու հա­մար:

Այդ­պի­սի մօ­տե­ցում մը կրնայ ըլ­լալ տար­բեր եր­կիր­նե­րու մէջ գո­յու­թիւն ու­նե­ցող ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հա­րիւ­րա­մեա­կի յանձ­նա­խում­բե­րու, ինչ­պէս նաեւ Ե­րե­ւա­նի մէջ գտնո­ւող ­Հա­րիւ­րա­մեա­կի ­Պե­տա­կան ­Յանձ­նա­ժո­ղո­վի վե­րա­նո­ւա­նումն ու վե­րա­ծու­մը մշտա­պէս գոր­ծող մար­մին­նե­րու, ո­րոնք պա­տաս­խա­նա­տու պի­տի ըլ­լան հե­տե­ւեա­լին հա­մար.-

1) ­Կա­ռա­վա­րել բո­լոր հա­մա­հայ­կա­կան խնդիր­նե­րը եւ ճգնա­ժա­մե­րը, ո­րոնք կ­՝ազ­դեն հայ­կա­կան հա­մայնք­նե­րուն վրայ, ինչ­պէս՝ ­Սու­րիոյ պա­րա­գան։

2) ­Զօ­րաց­նել Ար­ցա­խի անվ­տան­գու­թիւ­նը, տնտե­սու­թիւ­նը եւ ինք­նա­վա­րու­թիւ­նը։

3) ­Դադ­րեց­նել ար­տա­գաղ­թը ­Հա­յաս­տա­նէն եւ շրջել զայն։

4) Ձգ­տիլ հա­տուց­ման ­Թուր­քիա­յէն` ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ժա­մա­նակ հայ ժո­ղո­վուր­դի կրած բո­լոր մարդ­կա­յին եւ նիւ­թա­կան կո­րուստ­նե­րուն հա­մար:

Յա­րութ ­Սա­սու­նեան
«­Քա­լի­ֆոր­նիա ­Քու­րիըր»