­Սեպ­տեմ­բե­րի 7ի ե­րե­կո­յեան Կ­րեմ­լում կա­յա­ցաւ Հ.Հ. նա­խա­գահ Սերժ Սարգ­սեա­նի հան­դի­պու­մը Ռու­սաս­տա­նի իր գոր­ծըն­կե­րոջ՝ Վ­լա­դի­միր Պու­տի­նի հետ: Բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րի ա­րա­րո­ղա­կար­գա­յին մա­սում ա­րո­ւած յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րը, սա­կայն, ա­ւե­լի շատ խօ­սում էին այդ հան­դի­պու­մից կող­մե­րի ակն­կա­լիք­նե­րի եւ ա­ռաջ­նա­հեր­թու­ թիւն­նե­րի տար­բե­րու­թիւն­նե­րի, քան ընդ­հա­նուր հե­տաքրք­րու­թիւն­նե­րի մա­սին:

Պու­տի­նը շեշ­տադ­րու­մը կա­տա­րեց եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ ապ­րան­քաշր­ջա­նա­ռու­թեան ծա­ւալ­նե­րի կտրուկ անկ­ման ի­րո­ղու­թեան վրայ: Դ­րան ի պա­տաս­խան, Սերժ Սարգ­սեանն ակ­նար­կեց, որ պատ­ճառ­նե­րը թաք­նո­ւած են փաս­տա­ցի Եւ­րա­սիա­կան Տն­տե­սա­կան Միու­թեան շրջա­նակ­նե­րում ապ­րանք­նե­րի, կա­պի­տա­լի (դրա­մագ­լուխ) եւ ծա­ռա­յու­թիւն­նե­րի ա­զատ տե­ղա­շար­ժի սկզբուն­քի չգոր­ծե­լու փաս­տի մէջ: Սա ոչ միայն ակ­նարկ էր Ռ.Դ. նա­խա­գա­հին՝ խնդիր­նե­րի պատ­ճառ­նե­րը փնտռե­լու Մոս­կո­ւա­յի կող­մից վա­րո­ւող տնտե­սա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թեան մէջ, այ­լեւ նուրբ ակ­նարկ էր առ­հա­սա­րակ Ե.Ա.Տ.Մ.ին ան­դա­մակ­ցու­թեան ար­դիւնք­նե­րից Հա­յաս­տա­նի բա­ւա­րա­րո­ւած չլի­նե­լուն մա­սին:

Հան­դիպ­ման հրա­պա­րա­կա­յին մա­սում Ռ.Դ. նա­խա­գա­հի խօս­քից այն­պի­սի տպա­ւո­րու­թիւն է ստաց­ւում, որ Մոս­կո­ւա­յին հայ-ռու­սա­կան հսկա­յա­ծա­ւալ օ­րա­կար­գից հե­տաքրք­րել է բա­ցա­ռա­պէս ա­ռեւտ­րատն­տե­սա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի խնդի­րը, եւ նա Սերժ Սարգ­սեա­նի հետ հան­դի­պել է՝ դրա պատ­ճառ­նե­րը քննար­կե­լու: Ո­րե­ւէ այլ հար­ցի, ընդ­հուպ՝ տա­րա­ծաշր­ջա­նում կա­տա­րո­ւող զար­գա­ցում­նե­րի, ա­ռա­ւել եւս՝ Ղա­րա­բա­ղեան հիմ­նա­հար­ցի կար­գա­ւոր­ման մա­սին, Պու­տի­նը չի խօ­սել նոյ­նիսկ այն բա­նից յե­տոյ, երբ հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ Սերժ Սարգ­սեա­նը տե­ղե­կաց­նում է հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան սահ­մա­նագ­ծին լա­րո­ւա­ծու­թեան ա­ճի, Ադր­բե­ջա­նի կող­մից հրա­դա­դա­րի ռե­ժի­մի՝ ար­դէն ընդ­հուպ հրե­տա­նու կի­րառ­մամբ խախ­տում­նե­րի ին­տեն­սի­ւաց­ման (սաստ­կա­ցում) եւ այդ հար­ցը Հ.Ա.Պ.Կ. գա­գաթ­նա­ժո­ղո­վում բարձ­րաց­նե­լու մտադ­րու­թեան մա­սին:

Սա, ի հար­կէ, չի նշա­նա­կում, թէ այդ հար­ցը տետ ա տետ (գլուխ-գլխի) չի քննար­կո­ւել: Ա­ւե­լի շուտ՝ հա­կա­ռա­կը: Բայց այս փոք­րիկ, ա­ռա­ջին հա­յեաց­քից ոչ-էա­կան դե­տա­լը (ման­րա­մաս­նու­թիւն) ցոյց է տա­լիս հրա­պա­րա­կայ­նօ­րէն այդ խնդրի ակ­տո­ւա­լու­թիւ­նը (այժ­մէա­կա­նու­թիւ­նը) թու­լաց­նե­լու Կ­րեմ­լի տրա­մադ­րո­ւա­ծու­թիւ­նը:

Հարց է ա­ռա­ջա­նում՝ ին­չո՞ւ:

Սերժ Սարգ­սեա­նի Մոս­կո­ւա մեկ­նե­լու հիմ­նա­կան նպա­տակ­նե­րից մէ­կը, ըստ էու­թեան, հէնց Լ.Ղ. հա­կա­մար­տու­թեան գօ­տում սահ­մա­նա­յին լա­րո­ւա­ծու­թիւ­նը չա­փա­ւո­րելն էր: Թե­րեւս զուտ պա­տա­հա­կան հա­մընկ­նում չէր, որ Սարգ­սեա­նի աշ­խա­տան­քա­յին այ­ցը Մոս­կո­ւա հա­մա­ձայ­նե­ցո­ւեց հէնց Ադր­բե­ջա­նի զի­նու­ժի կող­մից հայ­կա­կան դիր­քե­րի եւ սահ­մա­նա­մերձ բնա­կա­վայ­րե­րի գնդա­կոծ­ման ա­մե­նա­թէժ շրջա­նի հետ, եւ որ հէնց դրա մա­սին յայտ­նի դառ­նա­լուց յե­տոյ լա­րո­ւա­ծու­թիւ­նը կտրուկ թու­լա­ցաւ:

Ա­մե­նայն հա­ւա­նա­կա­նու­թեամբ, դեր են կա­տա­րել, մի կող­մից, այդ հան­դի­պու­մից Ադր­բե­ջա­նում ձե­ւա­ւո­րո­ւած ո­րո­շա­կի սպա­սե­լիք­նե­րը եւ զգու­շա­ւո­րու­թիւ­նը, իսկ միւս կող­մից՝ այն հան­գա­ման­քը, որ ներ­կայ դրու­թեամբ հա­կա­մար­տու­թեան գօ­տում յա­րա­բե­րա­կան զսպո­ւա­ծու­թիւն ա­պա­հո­վե­լու հիմ­նա­կան լծա­կը, լաւ է դա թէ վատ, գտնւում է Մոս­կո­ւա­յի, ա­ւե­լի յստակ՝ հէնց ան­ձամբ Վ­լա­դի­միր Պու­տի­նի ձեռ­քե­րում:   Այ­նո­ւա­մե­նայ­նիւ, շփման գծի ա­ռան­ձին հա­տո­ւած­նե­րում գրե­թէ պա­տե­րազ­մա­կան ի­րա­վի­ճա­կի ա­ռա­ջաց­ման վե­րա­բե­րեալ Պու­տի­նի դրսե­ւո­րած նկա­տե­լի ան­տար­բե­րու­թիւ­նը, նախ՝ իբ­րեւ Ե.Ա.Հ.Կ. Մ.Խ. հա­մա­նա­խա­գա­հող երկ­րի, ա­պա՝ որ­պէս Հա­յաս­տա­նի ռազ­մա­վա­րա­կան դաշ­նա­կից երկ­րի ղե­կա­վա­րի, չի կա­րող իր մէջ ո­րո­շա­կի թաք­նո­ւած, ա­ռայժմ ան­հաս­կա­նա­լի ու­ղերձ­ներ չպա­րու­նա­կել:

Դ­րա հե­տե­ւանք­նե­րը թե­րեւս պարզ կը դառ­նան ա­ռա­ջի­կա­յում՝ Բա­քո­ւի վար­քագ­ծից, որ­տեղ այդ ան­տար­բե­րու­թիւ­նը գու­ցէ կա­րող են ըն­կա­լել իբ­րեւ ռազ­մա­կան ա­ւան­տիւ­րա (ար­կա­ծախնդ­րու­թիւն) խո­րաց­նե­լու, ի­րա­վի­ճակն էլ ա­ւե­լի լա­րե­լու լուռ հա­մա­ձայ­նու­թիւն: Դա, սա­կայն կա­խո­ւած է նրա­նից, թէ, Լ.Ղ. Հար­ցի կար­գա­ւոր­ման հետ կա­պո­ւած, Մոս­կո­ւան ու­նե­ցե՞լ է, ար­դեօք, Ե­րե­ւա­նին ուղ­ղո­ւած ա­ռա­ջարկ­ներ, եւ ե­թէ՝ ա­յո՛, ա­պա ինչ­պի­սի՞ն է ե­ղել Սարգ­սեա­նի ար­ձա­գան­գը դրանց:

Մէկ բան ակն­յայտ է՝ սահ­մա­նա­յին լա­րո­ւա­ծու­թեան ա­ճին զու­գա­հեռ Ռու­սաս­տա­նի որ­դեգ­րած ո­չինչ չտես­նե­լու եւ չլսե­լու մար­տա­վա­րու­թիւնն ար­դէն նեար­դայ­նաց­նում է Ե­րե­ւա­նին այն աս­տի­ճա­նի, որ Ե­րե­ւանն այ­լեւս չի կա­րո­ղա­նում թաքց­նել իր հիաս­թա­փու­թիւ­նը:

Նախ՝ Սեպ­տեմ­բե­րի 3-6ն­ անց­կա­ցո­ւած «­Շանթ 2015» ռազ­մա­վա­րա­կան հրա­մա­նա­տա­րաշ­տա­բա­յին զօ­րա­վար­ժու­թիւն­նե­րում յա­տուկ խա­ղար­կո­ւել է այն սցե­նա­րը (բե­մագ­րու­թիւն), թէ դի­ւա­նա­գի­տա­կան ո­լոր­տում ո­րոնք են լի­նե­լու Հա­յաս­տա­նի ա­նե­լիք­նե­րը, ե­թէ Հ.Ա.Պ.Կ. գոր­ծըն­կեր պե­տու­թիւն­նե­րը հրա­ժա­րո­ւեն անհ­րա­ժեշ­տու­թեան դէպ­քում կա­տա­րե­լու Հա­յաս­տա­նին ռազ­մա­կան օգ­նու­թիւն ցու­ցա­բե­րե­լու ի­րենց պար­տա­ւո­րու­թիւ­նը: Ընդ ո­րում՝ այս սցե­նա­րը խա­ղար­կո­ւեց հէնց Հ.Ա.Պ.Կ.ից հրա­ւի­րո­ւած փոր­ձա­գէտ­նե­րի ներ­կա­յու­թեամբ ու թե­րեւս հէնց նրանց հա­մար: Իսկ ար­դէն Պու­տի­նի հետ հան­դիպ­ման հրա­պա­րա­կա­յին մա­սում նա­խա­գահ Սերժ Սարգ­սեա­նը թա­փան­ցիկ ակ­նար­կեց, որ պատ­րաստ­ւում է Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի սահ­մա­նին ստեղ­ծո­ւած ի­րա­վի­ճա­կի հար­ցը բարձ­րաց­նել ա­ռա­ջի­կա­յում Դու­շան­բէում կա­յա­նա­լիք Հ.Ա.Պ.Կ. գա­գաթ­նա­ժո­ղո­վում:

Դ­ժո­ւար է ա­սել՝ ինչ դրսե­ւո­րում է ու­նե­նա­լու այդ հար­ցի բա­նա­ձե­ւու­մը. Հա­յաս­տա­նը Հ.Ա.Պ.Կ. գոր­ծըն­կեր­նե­րից պա­հան­ջե­լու է Ադր­բե­ջա­նի գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րը դա­տա­պար­տող եւ նա­խազ­գու­շաց­նող յայ­տա­րա­րու­թի՞ւն ըն­դու­նել, թէ՞ դի­մե­լով ծայ­րա­յեղ քայ­լի՝ կա­րող է առ­հա­սա­րակ դնել յստակ դիր­քո­րո­շում չյայտ­նե­լու պա­րա­գա­յում այդ կա­ռոյ­ցում Հա­յաս­տա­նի հե­տա­գայ մնա­լու նպա­տա­կա­յար­մա­րու­թեան հար­ցը: Սա կ­՛ե­րե­ւայ հէնց Դու­շան­բէում: Բայց այն հան­գա­ման­քը, որ խնդրի ա­ռա­ջադր­ման իր մտադ­րու­թիւ­նը Սարգ­սեա­նը յայտ­նում է Պու­տի­նին, վկա­յում է ա­ռաջ­նա­հեր­թօ­րէն Մոս­կո­ւա­յից յստակ դիր­քո­րո­շում ստա­նա­լու Ե­րե­ւա­նի նպա­տա­կը, քա­նի որ ան­դամ միւս պե­տու­թիւն­նե­րից ո­րե­ւէ սպա­սե­լիք չի կա­րող ու­նե­նալ ի սկզբա­նէ:

Ու թե­րեւս հէնց Դու­շան­բէում կ­՛ե­րե­ւայ՝ ի՞նչ էր նշա­նա­կում Պու­տի­նի այս խորհր­դա­ւոր լռու­թիւ­նը:

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ