­Լ.Ղ.Հ. ան­կա­խու­թեան տօ­նի նա­խօրէին՝ Սեպ­տեմ­բե­րի 1ին, Հա­յաս­տա­նի ռազ­մա­վա­րա­կան դաշ­նա­կի­ցը հա­մա­րո­ւող երկ­րի՝ Ռու­սաս­տա­նի արտ­գործ­նա­խա­րար Սեր­գէյ Լաւ­րո­վը կար­ճա­տեւ աշ­խա­տան­քա­յին այց կա­տա­րեց Ադր­բե­ջան՝ հեր­թա­կան ան­գամ Բաք­ւում յայ­տա­րա­րե­լով, որ Ադր­բե­ջա­նը հան­դի­սա­նում է Ռու­սաս­տա­նի ռազ­մա­վա­րա­կան գոր­ծըն­կե­րը:

Միա­ժա­մա­նակ նոյն օ­րը, երբ Լաւ­րո­վը ժա­մա­նում էր Բա­քու, Հ.Հ. նա­խա­գահ Սերժ Սարգ­սեա­նը մեկ­նեց Ս­տե­փա­նա­կերտ՝ մաս­նակ­ցե­լու Լ.Ղ.Հ. ան­կա­խու­թեան տօ­նին նո­ւի­րո­ւած հան­դի­սա­ւոր մի­ջո­ցա­ռում­նե­րին:

Այս ի­րո­ղու­թիւն­նե­րը սիմ­վո­լիկ (խորհրդան­շա­կան) կեր­պով ար­տա­ցո­լում են Հա­րա­ւա­յին Կով­կա­սում եւ Ղա­րա­բա­ղեան կար­գա­ւոր­ման բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցում Մոս­կո­ւա­յի ու­նե­ցած դե­րա­կա­տա­րու­թեան տրանս­ֆոր­մա­ցիա­նե­րի (կեր­պա­րա­փո­խու­թիւն­նե­րու) պատ­ճա­ռով ա­ռա­ջա­ցած հա­կա­սա­կան ի­րա­վի­ճա­կը:

Թէ ին­չո՞ւ էր կոնկ­րետ (ո­րո­շա­կի) Լաւ­րո­վը մեկ­նել Բա­քու, ըստ էու­թեան այդ­պէս էլ պարզ չդար­ձաւ: Փաս­տա­ցի բա­ցի նա­խա­գահ Ա­լիե­ւի հետ հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ ա­րո­ւած ա­րա­րո­ղա­կար­գա­յին, հեր­թա­պահ յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րից, բուն բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րի վե­րա­բե­րեալ ո­րե­ւէ յա­ւե­լեալ տե­ղե­կա­տո­ւու­թիւն չհրա­պա­րա­կո­ւեց: Պէտք է են­թադ­րել, որ այ­ցի ար­դիւնք­ներն այն­քան էլ չեն բա­ւա­րա­րել Բա­քո­ւին եւ յատ­կա­պէս Մոս­կո­ւա­յին: Պա­տա­հա­կան չէր, որ Լաւ­րո­վի այ­ցի հէնց յա­ջորդ օ­րը ռու­սա­կան պե­տա­կան կենտ­րո­նա­կան քա­րոզ­չա­մի­ջոց­նե­րից մէ­կը՝ «­Ռիա Նո­վոս­տի» լրա­տո­ւա­կան գոր­ծա­կա­լու­թիւ­նը, փոք­րիկ յօ­դո­ւած հրա­պա­րա­կեց Ս­տե­փա­նա­կեր­տում անց­կա­ցո­ւե­լիք ան­կա­խու­թեան տօ­նի մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի վե­րա­բե­րեալ՝ Լ.Ղ.ն ներ­կա­յաց­նե­լով որ­պէս ան­կախ եւ ինք­նիշ­խան եր­կիր, իսկ Բա­կօ Սա­հա­կեա­նին՝ որ­պէս Լ.Ղ.­Հ. նա­խա­գա­հի: Այս հրա­պա­րա­կու­մը Բաք­ւում հիս­տե­րիա­յի ա­լիք է բարձ­րաց­րել: Բաք­ւում հաս­կա­ցել են, որ սա թա­փան­ցիկ ակ­նարկ է՝ Լ.Ղ.­Հ. ան­կա­խու­թիւ­նը ճա­նա­չե­լու ի­րա­տե­սա­կա­նու­թեան վե­րա­բե­րեալ: Ե­թէ Մոս­կո­ւան նման կի­սա­քո­ղար­կո­ւած ու­ղերձ­ներ է յղում Բա­քո­ւին, նշա­նա­կում է՝ ռուս-ադր­բե­ջա­նա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րում հի­մա ա­մէն ինչ այն­քան էլ հարթ չէ:

Ա­ռա­ջին հեր­թին դա կա­րող է պայ­մա­նա­ւո­րո­ւած լի­նել Թուր­քիա­յի եւ վեր­ջի­նիս հետ Ռու­սաս­տա­նի նկա­տե­լի լա­րուած յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի գոր­ծօ­նով: Երբ յայտ­նի դար­ձաւ, որ Լաւ­րո­վ մեկ­նե­լու է Բա­քու, Ադր­բե­ջա­նի արտ­գործ­նա­խա­րար Էլ­մար Մա­մե­դեա­րո­վը ա­նակն­կալ այ­ցե­լեց Ան­կա­րա՝ հան­դի­պե­լու Թուր­քիա­յի վար­չա­պետ Ահ­մեդ Դա­ւու­թօղ­լո­ւի հետ: Թէ ի՞նչ են նրանք քննար­կել, յայտ­նի չէ: Սա­կայն դրա­նից ան­մի­ջա­պէս յե­տոյ Դա­ւու­թօղ­լուն հան­դէս ե­կաւ ո­ճի եւ թի­րա­խայ­նու­թեան տե­սան­կիւ­նից ան­նա­խա­դէպ մի յայ­տա­րա­րու­թեամբ.- «­Քա­նի դեռ Թուր­քիան Ադր­բե­ջա­նի կող­քին է, նրա սահ­ման­նե­րին ո­չինչ չի սպառ­նում եւ ո­րե­ւէ խնդիր լի­նել չի կա­րող»,- ա­սել էր նա՝ չպար­զա­բա­նե­լով, թէ Ադր­բե­ջա­նի սահ­ման­նե­րին սպառ­նա­ցող այդ ի՛նչ վտանգ է ստի­պել ա­նել նման յայ­տա­րա­րու­թիւն: Սա­կայն Դա­ւու­թօղ­լո­ւի ակ­նարկ­ներն ա­ռա­ւել քան թա­փան­ցիկ էին. ա­ռա­ջին՝ Թուր­քիան թոյլ չի տայ ճնշում­ներ գոր­ծադ­րել Ադր­բե­ջա­նի նկատ­մամբ, երկ­րորդ՝ Ադր­բե­ջա­նի ինք­նիշ­խա­նու­թեան եւ տա­րածք­նե­րի ամ­բող­ջա­կա­նու­թեան ե­րա­շխա­ւո­րը Թուր­քիան է, այլ ոչ թէ ո­րե­ւէ այլ եր­կիր՝ ա­մե­նայն հա­ւա­նա­կա­նու­թեամբ նկա­տի առ­նե­լով Ռու­սաս­տա­նին: Սա կա­րող է նշա­նա­կել, որ Մոս­կո­ւան Բա­քո­ւին ո­րո­շա­կի ա­ռա­ջար­կու­թիւն­ներ է ներ­կա­յաց­րած ե­ղել, ո­րոնք վեր­ջինս մեր­ժել է՝ հիմ­նո­ւե­լով հէնց Թուր­քիա­յի ա­ջակ­ցու­թեան կամ գու­ցէ դի­մադ­րու­թեան վրայ:

Չի բա­ցառ­ւում, որ դրանք այն­քան էլ կա­պո­ւած չեն Լ.Ղ. հիմ­նա­հար­ցի հետ: Այս հար­ցում Մոս­կո­ւա­յի եւ Բա­քո­ւի մի­ջեւ գրե­թէ կա­տա­րեալ հա­մա­խո­հու­թիւն է: Ար­դէն յայ­տա­րա­րո­ւել է, որ գո­նէ այս պա­հի դրու­թեամբ տա­պա­լո­ւել է ա­ռա­ջի­կա­յում Մ.Ա.Կ. Գ.Ա.ի շրջա­նակ­նե­րում Նիւ Եոր­քում Հա­յաս­տա­նի եւ Ադըր­բե­ջա­նի նա­խա­գահ­նե­րի հան­դի­պում կազ­մա­կեր­պե­լու Մ.­Խ.ի, իսկ ի­րա­կա­նում՝ Ա.Մ.­Ն.ի նա­խա­ձեռ­նու­թիւ­նը: Դա պարզ դար­ձաւ Ե.Ա.Հ.Կ. Մ.Խ. հա­մա­նա­խա­գահ­նե­րի Բա­քու կա­տա­րած վեր­ջին այ­ցից յե­տոյ, ին­չը վե­րա­հաս­տա­տում է, որ տա­պա­լո­ղը ադր­բե­ջա­նա­կան կողմն է: Դ­ժո­ւար է պատ­կե­րաց­նել, որ ա­ռանց Մոս­կո­ւա­յի ա­ջակ­ցու­թեան, Ա­լիե­ւը կա­րող էր այս հար­ցում Վա­շինգ­տո­նի նկատ­մամբ նման դե­մար­շի (քայ­լի) գնալ: Այլ կերպ ա­սած՝ տա­րա­ծաշըր­ջա­նում լայ­նա­մասշ­տաբ պա­տե­րազ­մի սպառ­նա­լի­քի պահ­պա­նու­մը տե­ղի է ու­նե­նում Մոս­կո­ւա-­Բա­քու տան­դե­մի (զոյ­գի) լուռ գոր­ծակ­ցու­թեան շնոր­հիւ եւ դա հա­ւա­սա­րա­պէս բխում է եր­կու կող­մե­րի շա­հե­րից՝ թէ՛ Ա.Մ.­Ն.ի նա­խա­ձեռ­նո­ղա­կա­նու­թիւ­նը եւ թէ տա­րա­ծաշր­ջա­նում Ի­րա­նի դե­րա­կա­տա­րու­թեան մե­ծաց­ման հե­ռան­կա­րը թոյլ չտա­լու մղու­մով: Հարց է ա­ռա­ջա­նում՝ այդ դէպ­քում ին­չի՞ հետ են կա­պուած խնդիր­նե­րը:

Լաւ­րո­վը Բաք­ւում Ադր­բե­ջա­նին հրա­ւի­րեց մաս­նակ­ցե­լու Սեպ­տեմ­բե­րի 9ից Ս­վերդ­լովս­կում մեկ­նար­կող ռազ­մա­տեխ­նի­կա­կան ար­տադ­րան­քի «RAE-2015» ցու­ցա­հան­դէ­սին, ին­չը կա­րե­լի է Բա­քո­ւին ուղ­ղո­ւած ռու­սա­կան ռազ­մա­տեխ­նի­կա­յի գոր­ծար­քի նոր ա­ռա­ջարկ հա­մա­րել: Մոս­կո­ւան ցան­կա­նում է այդ գոր­ծար­քից ստա­ցո­ւե­լիք մի­ջոց­նե­րով փոք­րի­շա­տէ մեղ­մել երկ­րում մո­լեգ­նող ֆի­նան­սա­կան ճգնա­ժա­մը: Բայց Ադր­բե­ջա­նը հի­մա շատ բան չու­նի ա­ռա­ջար­կե­լու: Այդ երկ­րում հի­մա լրջօ­րէն մտա­ծում են 2016թ. պե­տա­կան բիւ­ջէն հէնց ռազ­մա­կան ծախ­սե­րի մա­սով զգա­լիօ­րէն կրճա­տե­լու մա­սին, ո­րի կա­րիքն ա­ռա­ջա­ցել է նաւ­թի հա­մաշ­խար­հա­յին գնե­րի՝ Ադր­բե­ջա­նի տնտե­սու­թեան հա­մար կա­տաստ­րո­ֆիկ (ա­ղէ­տա­լի) մա­կար­դա­կով փլուզ­ման պատ­ճա­ռով:

Երկ­րորդ՝ դեռ Օ­գոս­տո­սի կէ­սե­րին ադր­բե­ջա­նա­կան լրա­տո­ւա­մի­ջոց­նե­րը յղում կա­տա­րե­լով ռու­սա­կան «Զ­վեզ­դա» հե­ռուս­տաըն­կե­րու­թեա­նը՝ գրե­ցին, որ Ռու­սաս­տա­նը ցան­կա­նում է Գա­բա­լա­յի ռա­դիօ­լո­կա­ցիոն (անդ­րա­դար­ձող ռա­դիօա­լիք­նե­րու օգ­նու­թեամբ ա­ռար­կա­յի յայտ­նա­բեր­ման եւ տա­րա­ծա­կան դիր­քո­րո­շու­մի սկզբուն­քով գոր­ծող) կա­յա­նի փո­խա­րէն Ադր­բե­ջա­նում նոր կա­յան կա­ռու­ցել՝ նպա­տակ ու­նե­նա­լով դրա մի­ջո­ցով ծած­կել այն տա­րածք­նե­րը, ո­րոնք ան­վե­րահս­կե­լի են Ար­մա­ւի­րում տե­ղա­կա­յո­ւած ՌԼ­Կի հա­մար: Ա­ւե­լի ուշ, Ադրբե­ջա­նում հրա­պա­րա­կո­ւե­ցին անց­կա­ցո­ւած մի սո­ցիո­լո­գիա­կան հարց­ման ար­դիւնք­ներ, ըստ ո­րոնց ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի 80 տո­կո­սը դէմ է Լ.Ղ. հար­ցում պրօ-ադր­բե­ջա­նա­կան լու­ծում­նե­րի դի­մաց երկ­րի տա­րած­քում ռու­սա­կան ռազ­մա­բա­զա ստեղ­ծե­լու գա­ղա­փա­րին: Բա­ցի այն, որ սա Լաւ­րո­վի այ­ցից ա­ռաջ այս հար­ցում Մոս­կո­ւա­յին մեր­ժե­լու ժեստ էր, այն նաեւ վկա­յում էր, որ ռազ­մա­բա­զա ստեղ­ծե­լու թե­ման այս ըն­թաց­քում ե­ղել է ռուս-ադր­բե­ջա­նա­կան բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րի օ­րա­կար­գում:

Եւ վեր­ջա­պէս միւս խնդի­րը, որ կա­րող էր ա­ռա­ջա­նալ Մոս­կո­ւա­յի եւ Բա­քո­ւի յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րում, թե­րեւս պայ­մա­նա­ւո­րո­ւած է Ռ.Դ. նա­խա­գահ Վ­լա­դի­միր Պու­տի­նի Ա.Պ.Հ. տա­րած­քում միաս­նա­կան ֆի­նան­սա­կան շու­կայ ստեղ­ծե­լու եւ այդ տա­րած­քում իբ­րեւ վճա­րա­մի­ջոց՝ դո­լա­րից հրա­ժա­րո­ւե­լուն ուղ­ղո­ւած Պետ­դու­մա­յին օ­րի­նա­գիծ ներ­կա­յաց­նե­լու նա­խա­ձեռ­նու­թեամբ: Քա­նի որ խօս­քը վե­րա­բե­րում է ոչ թէ Ե.Ա.Տ.Մ., այլ հէնց Ա.Պ.Հ. տա­րած­քին, այս նա­խա­ձեռ­նու­թիւնն ուղ­ղա­կի շօ­շա­փում է Ադր­բե­ջա­նի շա­հե­րը, ո­րը, թե­րեւս Ա.Պ.Հ. երկր­նե­րից ա­մե­նա­քի­չը պէտք է շա­հագրգ­ռո­ւած լի­նի պու­տի­նեան այս հեր­թա­կան նա­խա­ձեռ­նու­թեան կեն­սա­գործ­մամբ՝ հա­շո­ւի առ­նե­լով ոչ միայն ռուբ­լու ող­բեր­գա­կան դրու­թիւ­նը, այ­լեւ Ա­րեւ­մուտ­քի հետ է­ներ­գե­տիկ (ու­ժա­նիւ­թի) ո­լոր­տում Բա­քո­ւի սերտ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը եւ դո­լա­րից նրա ու­ժեղ կա­խո­ւա­ծու­թիւ­նը:

Ակն­յայտ է, որ Լաւ­րո­վին Բաք­ւում հե­տաքրք­րող հիմ­նա­կան հար­ցե­րից մէ­կը կա­րող էր լի­նել Ռու­սաս­տա­նին գիւ­ղամ­թերք­նե­րով ա­պա­հո­վող հիմ­նա­կան երկր­նե­րից մէ­կի՝ Ադր­բե­ջա­նի ղե­կա­վա­րու­թեան տրա­մադ­րո­ւա­ծու­թիւնն այս նա­խա­ձեռ­նու­թեան կա­պակ­ցու­թեամբ շօ­շա­փե­լը:

Ա­մե­նայն հա­ւա­նա­կա­նու­թեամբ նրան Բաք­ւում հաս­կաց­րել են, որ այն­քան էլ ո­գե­ւո­րո­ւած չեն պու­տի­նեան այս նա­խա­ձեռ­նու­թեամբ: Այն­պէս որ Լաւ­րո­վին կրկին Բաք­ւում «գրո­ղի ծոցն ու­ղար­կե­ցին», ինչ­պէս ադր­բե­ջա­նե­րէ­նով նրա հաս­ցէին ար­տա­յայ­տո­ւել էին նա­խորդ տա­րո­ւայ օ­գոս­տո­սեան այ­ցի ըն­թաց­քում:

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ