«­Հի­մա մե­ծա­ցել եմ, չգի­տեմ՝ ի՞նչ պէտք է ա­նեմ»

Վա­րեց՝ ԿԱՐԻՆԷ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ

«­Մոս­կո­ւա» շար­ժան­կա­րի թատ­րո­նում տե­ղի ու­նե­ցաւ հան­դի­պում ա­նո­ւա­նի հայ կի­նո­ռե­ժի­սոր (շար­ժան­կա­րի բե­մադ­րիչ) Ար­տա­ւազդ Փե­լե­շեա­նի հետ: Հան­դի­պու­ մից ա­ռաջ ցու­ցադ­րուե­ցին Փե­լե­շեա­նի ժա­պա­ւէն­նե­րը՝ «Բ­նա­կիչ­նե­րը», «­Տա­րո­ւայ Ե­ղա­նակ­նե­րը», «­Վերջ» եւ «­Կեանք»:

Փե­լե­շեան ներ­կա­նե­րի հար­ցե­րին պա­տաս­խա­նում էր կարճ ու կոնկ­րետ (ո­րո­շա­կի). ինչ­պէս նրա ժա­պա­ւէն­ներն են յա­գե­ցած լռու­թեամբ, այն­պէս էլ՝ Փե­լե­շեա­նի խօս­քը: Ներ­կա­յաց­նում ենք Փե­լե­շեա­նի խօսքն այն­պէս, ինչ­պէս կայ՝ փե­լե­շեա­նա­վա­րի:

ԱՐՏԱՒԱԶԴ ՓԵԼԵՇԵԱՆ.- «­Կեանք» եւ «­Վերջ» ֆիլ­մե­րը ես նկա­րե­ցի, երբ մութ ու ցուրտ էր Հա­յաս­տա­նում, եւ ես դրանք նկա­րա­հա­նե­ցի, որ լոյս բե­րեմ:

ԿԱՐԻՆԷ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ.- Ի՞նչ խոր­հուրդ կը տա­յիք ե­րի­տա­սարդ կի­նո­ռե­ժի­սոր­նե­րին:

Ա.Փ.- Ե­րի­տա­սարդ կի­նո­ռե­ժի­սոր­նե­րին խոր­հուրդ կը տա­յի, որ մեծ ու­շադ­րու­թիւն դարձ­նեն ա­ռա­ջին աշ­խա­տան­քին, ո­րով­հե­տեւ կա­րե­ւո­րը դա է:

Կ.Յ.-­Կը ցան­կա­նա­յի՞ք ինչ որ բան շտկել ձեր ֆիլ­մե­րում (ժա­պա­ւէն­նե­րում):

Ա. Փ.- Ե­րե­ւի թէ չէ: Ես լու­սան­կար­նե­րի մեր ալ­բո­մը նա­յում եմ ու տես­նում, որ ե­րի­տա­սարդ տա­րի­քում բե­ղեր էի պա­հում: Ի՞նչ միտք ու­նի ոչն­չաց­նել այդ լու­սան­կար­նե­րը:

Կ.Յ.- Ար­դեօք «Բ­նա­կիչ­նե­րը» ֆիլմն ինչ որ կապ ու­նի՞ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հետ:

Ա.Փ.- Չէ, այդ ֆիլ­մում ցոյց եմ տո­ւել մեր վե­րա­բեր­մուն­քը կեն­դա­նա­կան աշ­խար­հի նկատ­մամբ. մենք նստած ենք ճիւ­ղին, ո­րը կտրում ենք մեր ձեռ­քով:

Կ.Յ.-Կեր­պա­րո­ւեստ սի­րո՞ւմ էք, եւ կա՞յ ինչ որ մէ­կի ազ­դե­ցու­թիւ­նը ձեր գոր­ծե­րում:

Ա.Փ.- Չի կա­րող պա­տա­հել, որ չլի­նի ազ­դե­ցու­թիւն, բայց չգի­տեմ՝ ինչ օ­րի­նակ բե­րեմ: Ես հիա­ցած եմ «­Սա­սուն­ցի Դա­ւիթ»ով:

Կ.Յ.- Ձեր «­Հո­մօ Սա­փիենս» ֆիլմն ին­չո՞ւ այդ­պէս էլ կեան­քի չկո­չո­ւեց:

Ա.Փ.- Ես ու­նեմ ու­րիշ ա­սե­լիք­ներ: Գ­րել էի սցե­նար (բե­մագ­րու­թիւն) «­Հա­յոց Աշ­խարհ» խո­րագ­րով, բայց այդ­պէս էլ չա­րուեց, ա­ռա­ջին հեր­թին՝ ֆի­նան­սա­կան պատ­ճառ­նե­րով: Հի­մա մե­ծա­ցել եմ, չգի­տեմ՝ ի՞նչ պէտք է ա­նեմ:

Կ.Յ.-Այ­նո­ւա­մե­նայ­նիւ, մի­թէ մէ­կը չգտնո­ւե՞ց, որ ձեր ֆիլ­մի ֆի­նան­սա­կան հար­ցե­րը լու­ծէր:

Ա.Փ.-Մենք այդ­պի­սի ֆի­նան­սա­կան մի­ջոց­ներ չու­նենք: Ժան Լիւկ Գո­դա­րը սցե­նա­րը տո­ւեց ինձ, պար­զո­ւեց՝ պէտք է 41.000 դո­լար, բայց պրո­դիւ­սե­րը (ար­տադ­րիչ) կին էր, չկա­րո­ղա­ցաւ հա­ւա­քել այդ գու­մա­րը… Հա, վատ ի­մաս­տով չեմ շեշ­տում պրո­դիւ­սե­րի կին լի­նե­լու փաս­տը: Ա­պա հարց­րեց. «­Թոյլ կը տա՞ք մի բան էլ ես պատ­մեմ»:

Ա.Փ.-«­Տա­րո­ւայ Ե­ղա­նակ­նե­րը» նկա­րա­հա­նե­լու հա­մար ֆիլ­մի ադ­մի­նիստ­րա­տո­րին (վար­չա­րար) գիւ­ղատն­տե­սու­թեան նա­խա­րա­րու­թիւն ու­ղար­կե­ցի, որ­պէս­զի ի­մա­նայ, թէ Հա­յաս­տա­նում քա­ղա­քակր­թու­թիւ­նից հե­ռու ի՛նչ գիւղ կայ, ո­րը պահ­պա­նում է հին եւ նոր ա­դաթ­նե­րը (սո­վո­րոյթ):

Նա­խա­րա­րու­թիւ­նից ա­սել էին, որ Զան­գե­զու­րում մի այդ­պի­սի գիւղ կայ: Գ­նա­ցինք այդ գիւ­ղը. սո­վե­տա­կան կար­գերն ի­մա­ցան, որ այդ­պի­սի գիւղ կայ, եւ այդ գիւղն էլ ի­մա­ցաւ, որ ար­դէն սո­վե­տա­կան կար­գեր էին: Ձո­րի մէջ էր գիւ­ղը, 10-12 տուն էր ի­րե­նից ներ­կա­յաց­նում, շատ դժո­ւար էր տեղ հաս­նել: Ա­սա­ցինք՝ ոտ­քով գնալ, վա­րորդն էլ, թէ՝ չէ, ես կը տա­նեմ: Ճա­նա­պար­հին մե­քե­նա­յի մա­սե­րը հեր­թով ընկ­նում էին, կի­սակը­մախ­քով հա­սանք տեղ: Թու­մա­նեա­նի հե­քիաթ­նե­րի նման ե­րեք ծե­րու­նի էին նստած կրա­կի շուր­ջը, օ­ղի էին պատ­րաս­տում՝ քա­րա­հունջ: Զար­մա­ցան մե­քե­նա­յի վրայ, հարց­րին՝ ի՞նչ էք ա­նում այս­տեղ, ա­սա­ցինք՝ կի­նօ ենք նկա­րում, զար­մա­ցան՝ իսկ կի­նօն ի՞նչ է: Հաս­կա­ցանք, որ ճիշդ գիւղ ենք ընտ­րել: Հիւ­րա­սի­րե­ցին մեզ, եր­կու օր մնա­ցինք այն­տեղ: Կի­նո­յում կան ման­րուք­ներ, որ մին­չեւ ան­գամ ռե­ժի­սո­րը չգի­տի՝ ինչն ին­չոց է:

Օ­րի­նակ՝ մաս­սով­կան (խմբա­յին նկա­րա­հա­նում­նե­րը) ար­ժէր ե­րեք ռուբ­լի, է­պի­զոդ­նե­րը (մի­ջա­դէպ­նե­րը)՝ 7 ռուբ­լի 50 կո­պեկ, եւ երբ գիւ­ղում նկա­րա­հա­նե­ցինք-վեր­ջաց­րինք կի­նոն, ադ­մի­նիստ­րա­տո­րը կան­չեց կի­նո­յում նկա­րա­հա­նո­ւած բո­լոր մարդ­կանց:

Հեր­թով լրաց­նում էին՝ այ­սին­չեան այ­սինչ, նկա­րո­ւել է մաս­սով­կա­յում, պէտք է ստա­նայ այս­քան գու­մար: Հէնց հեր­թը հա­սաւ այդ ե­րեք ծե­րու­նի­նե­րից մէ­կին, ադ­մի­նիստ­րա­տորն ա­սաց, թէ՝ ա­րի, դու էլ քո մաս­սով­կա­յի ե­րեք ռուբ­լին ստա­ցիր, բայց ծե­րու­նին բա­ցա­գան­չեց. «Ես է­պի­զո­դիկ եմ»: Կը նե­րէք, որ յի­շե­ցի այդ պատ­մու­թիւ­նը եւ ձեզ պատ­մե­ցի:

Կ.Յ.- Ի՞նչ կար­ծիք ու­նէք այլ­մո­լո­րա­կա­յին­նե­րի մա­սին:

Ա.Փ.- Լաւ: Բա­ւա­կա­նին լաւ:

Կ.Յ.-Ի՞նչ կ­՛ա­սէք ի­տա­լա­ցի կի­նո­ռե­ժի­սոր Պիետ­րօ Մար­չել­լո­յի «­Փե­լե­շեա­նի Լ­ռու­թիւ­նը» ֆիլ­մի մա­սին:

Ա.Փ.-Ինձ թո­ւաց, որ այդ ֆիլ­մում կը բա­ցա­յայ­տո­ւի իմ լռու­թիւ­նը, բայց ռե­ժի­սորն ինձ­նից բան սո­վո­րեց ու լռեց:

Կ.Յ.-Ին­չո՞ւ են ձեր ֆիլ­մե­րում բա­ցա­կա­յում խօս­քե­րը:

Ա.Փ.-Իսկ դուք տե­սէք՝ ինչ­քան հայ­կա­կան մտքեր կան այդ ֆիլ­մում՝ չնա­յած հայ­կա­կան խօս­քեր չկան: Հի­մա ես սցե­նար եմ գրում, մի գոր­ծի վրայ եմ աշ­խա­տում: Ե­թէ ես չեմ տես­նում ֆիլմն ամ­բող­ջա­կան, ես չեմ նկա­րա­հա­նում: Ս­ցե­նա­րը 100 տո­կո­սով ֆիլ­մը չէ, բայց ես պէտք է թղթի վրայ տես­նեմ այդ ֆիլ­մը, յե­տոյ նկա­րա­հա­նեմ:

Կ.Յ.-Ձեր ֆիլ­մե­րով մեզ հա­մար նոր աշ­խարհ էք բա­ցա­յայ­տում, դուք ինք­ներդ ի՞նչ աշ­խարհ էք բա­ցա­յայ­տել ձեզ հա­մար դրանց մի­ջո­ցով:

Ա.Փ.- Բե­րէք չպա­տաս­խա­նեմ՝ ի՛նչ աշ­խարհ­ներ եմ բա­ցա­յայ­տել:

Կ.Յ.-Չէի՞ք ու­զե­նայ, ար­դեօք, դա­սա­ւան­դել Հա­յաս­տա­նում:

Ա.Փ.-Կ­՛ու­զէի: Մի քա­նի տա­րի ա­ռաջ մին­չեւ ան­գամ բո­լոր փաս­տաթղ­թե­րը պատ­րաս­տե­ցին, բայց տեղ չտո­ւե­ցին, շէնք չտո­ւե­ցին:

Կ.Յ.- Ի՞նչ կ­՛ա­սէք դիս­տան­ցիոն (տա­րա­ծա­կան) մոն­տա­ժի մա­սին:

Ա.Փ.-Դիս­տան­ցիոն մոն­տաժ է, է­լի: «­Դիս­տան­ցիոն» բա­ռը հաս­կա­նում էք, չէ՞: Այն ըն­դու­նո­ւած է աշ­խար­հով մէկ մին­չեւ հի­մա էլ: Մոն­տաժ՝ նշա­նա­կում է հա­րե­ւան պատ­կեր­նե­րի միա­ցում, բայց ես իմ աշ­խա­տանք­նե­րում զգա­ցի, որ դա ինձ չի հե­տաքրք­րում: Զ­գա­ցի, որ իմ ֆիլ­մե­րում ոչ թէ միաց­նում եմ, այլ ան­ջա­տում: Հե­ռա­ւո­րու­թեան վրայ կադ­րերն ու տե­սա­րանն ա­ւե­լի ու­ժեղ են, ա­ւե­լի խօ­սուն, քան ի­րար միաց­նե­լով:

Կ.Յ.- Կ­՛ու­զէի ի­մա­նալ՝ նման հան­ճա­րը որ­տե­ղի՞ց է ար­մատ­նե­րով:

Ա.Փ.-Կի­րո­վա­կան­ցի եմ, բայց ծնո­ւել եմ Գիւմ­րիում: Ա­ւե­լի ճիշդ՝ լո­ռե­ցի եմ: