Յայտ­նի է, որ Ի­րանն օ­րերս վե­րաց­րեց վի­զա­յի ռե­ժի­մը (դրու­թիւ­նը) եօ­թը երկր­նե­րի՝ Լի­բա­նա­նի, Թուր­քիա­յի, Ադր­բե­ջա­նի, Վ­րաս­տա­նի, Բո­լի­վիա­յի, Ե­գիպ­տո­սի եւ Սի­րիա­յի հետ: Հա­րաւ-կով­կա­սեան երկր­նե­րից, փաս­տօ­րէն, միայն Հա­յաս­տանն է, ո­րի նկատ­մամբ Թեհ­րան նոյն մօ­տե­ցու­մը չի ցու­ցա­բե­րել, չնա­յած նրան, որ նշո­ւած երկր­նե­րից, քա­ղա­քա­կան մա­կար­դա­կով ա­մե­նա­լաւ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը, թե­րեւս միայն Սի­րիա­յից յե­տոյ, Ի­րանն ու­նի Հա­յաս­տա­նի հետ:

Պէտք է են­թադ­րել, որ սա Ի­րա­նի կող­մից այլ երկր­նե­րի հետ վի­զա­յի ռե­ժի­մի վե­րաց­ման պրակ­տի­կա­յի (գոր­ծա­ռոյթ) կի­րառ­ման միայն նա­խեր­գանքն է: Ար­դէն հի­մա խօս­ւում է այն մա­սին, որ Ի­րան պատ­րաստ­ւում է նոյնն ա­նել եւս 60 պե­տու­թիւն­նե­րի նկատ­մամբ: Խըն­դիրն այն է՝ կը լի­նի՞ Հա­յաս­տա­նը գո­նէ դրանց թւում, թէեւ ինք­նին ար­դէն փաս­տը, որ հա­րաւ-կով­կա­սեան երկր­նե­րից միայն Հա­յաս­տա­նի նկատ­մամբ է բա­ցա­ռու­թիւն ա­րո­ւել, լուրջ մտո­րում­նե­րի տե­ղիք է տա­լիս:

Պաշ­տօ­նա­կան Թեհ­րա­նը յայ­տա­րա­րել է, որ վի­զա­յի ռե­ժի­մի վե­րաց­ման քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նը երկ­րում զբօ­սաշր­ջու­թիւ­նը զար­գաց­նե­լու նպա­տակ է հե­տապն­դում: Սա Ի­րա­նի մի­ջու­կա­յին ծրագ­րի շուրջ ձեռք բե­րո­ւած հա­մա­ձայ­նու­թիւն­նե­րի եւ Ի­րա­նի նկատ­մամբ կի­րա­ռո­ւող սանկ­ցիա­նե­րի (պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րու) աս­տի­ճա­նա­կան վե­րաց­ման ուղ­ղա­կի հե­տե­ւանքն է. Ի­րա­նը բաց­ւում է աշ­խար­հի առ­ջեւ, բաց­ւում է նաեւ զբօ­սաշր­ջա­յին ո­լոր­տում, որ­տեղ, իր մշա­կու­թա­յին-քա­ղա­քակր­թա­կան հա­րուստ եւ հզօր ժա­ռան­գու­թիւ­նը նկա­տի ու­նե­նա­լով, իս­կա­պէս ու­նի ցու­ցադ­րե­լու, աշ­խար­հին հիաց­նե­լու բան:

Բայց վի­զա­յի ռե­ժի­մի վե­րա­ցումն ու­նի շատ ա­ւե­լի լայն տնտե­սա­կան են­թա­տեքստ՝ հա­շո­ւի առ­նե­լով, որ մուտ­քի եւ ել­քի դիւ­րա­ցու­մը ցան­կա­ցած պա­րա­գա­յում ա­ռեւտ­րատն­տե­սա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը խթա­նող գոր­ծօն է: Եւ տպա­ւո­րու­թիւնն այն­պի­սին է, որ, ան­տե­սե­լով Հա­յաս­տա­նը, Ի­րանն ուղ­ղա­կի ցու­ցադ­րում է Հա­յաս­տա­նի հետ յա­րա­բե­րու­թիւն­ներն այդ դաշ­տում զար­գաց­նե­լու իր՝ ոչ-շա­հագր­գիռ լի­նե­լը: Մինչ­դեռ չի բա­ցառ­ւում, ա­ւե­լին՝ մեծ է հա­ւա­նա­կա­նու­թիւ­նը, որ խնդի­րը ոչ թէ Ի­րա­նի վե­րա­բեր­մուն­քի մէջ է, այլ Հա­յաս­տա­նի:

Դե­ռեւս 2011թ. Ե­րե­ւան կա­տա­րած այ­ցի ժա­մա­նակ, Ի­րա­նի այն ժա­մա­նա­կո­ւայ արտ­գործ­նա­խա­րար Սա­լե­հին յայ­տա­րա­րել էր, որ Ի­րան-­Հա­յաս­տան վի­զա­յին ռե­ժի­մը վե­րաց­նե­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թիւն կայ, եւ ե­թէ այդ խնդի­րը լու­ծո­ւի, ա­պա իւ­րա­քան­չիւր տա­րի Հա­յաս­տան կա­րող է այ­ցե­լել ոչ թէ 100 հա­զար, այլ մէկ մի­լիո­նի չափ ի­րան­ցի զբօ­սաշր­ջիկ: Յայտ­նի է, որ Ի­րա­նը Հա­յաս­տա­նի հետ վի­զա­յի ռե­ժի­մը հա­նե­լու կոնկ­րետ (ո­րո­շա­կի) ա­ռա­ջարկ հնչեց­րել է թէ՛ 2014ին եւ թէ 2015ին, ո­րոնք, սա­կայն, ո­րե­ւէ ար­ձա­գան­գի չեն ար­ժա­նա­ցել: Եւ սա առ­նո­ւազն տա­րօ­րի­նակ է, ե­թէ նկա­տի ու­նե­նանք, որ տրա­մա­բա­նօ­րէն ա­ռա­ջի­նը հէնց Ե­րե­ւա­նը պէտք է շա­հագրգ­ռո­ւած լի­նէր Ի­րա­նի հետ վի­զա­յի ռե­ժի­մը հա­նե­լու հար­ցում՝ դրա մի­ջո­ցով ա­ւե­լի շատ զբօ­սաշր­ջիկ­նե­րի հա­մար Հա­յաս­տա­նը գրա­ւիչ դարձ­նե­լու նպա­տա­կով:

Միւս կող­մից՝ այս տա­րո­ւայ Փետ­րուա­րին Ի­րա­նի՝ ար­տերկ­րում բնա­կո­ւող ի­րան­ցի­նե­րի հիւ­պա­տո­սա­յին հար­ցե­րով փո­խարտ­գործ­նա­խա­րար Հա­սան Ղաշ­ղա­ւին յայ­տա­րա­րել էր, որ Ի­րա­նը պատ­րաստ է վի­զա­յի ռե­ժի­մը վե­րաց­նել այն երկր­նե­րի հետ, ո­րոնք փո­խա­դարձ քայլ կը կա­տա­րեն: Սա, ըստ էու­թեան, յստակ ցոյց է տա­լիս, որ վի­զա­յի ռե­ժի­մի հետ կա­պո­ւած յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րում Ի­րանն ա­ռաջ­նորդ­ւում է փո­խա­դար­ձու­թեան սկզբուն­քով, ինչն էլ, իր հեր­թին, նշա­նա­կում է, որ ե­թէ պաշ­տօ­նա­կան Ե­րե­ւա­նը տո­ւած լի­նէր իր հա­մա­ձայ­նու­թիւ­նը, ա­պա շատ հա­ւա­նա­կան է, որ Հա­յաս­տանն ընդգր­կո­ւէր Ի­րա­նի հետ վի­զա­յի ռե­ժի­մը վերց­րած երկր­նե­րի շար­քում:

Ո­րե­ւէ տրա­մա­բա­նա­կան բա­ցատ­րու­թիւն չու­նի՝ ին­չով է բա­ցատր­ւում Ե­րե­ւա­նի նման մեր­ժո­ղա­կա­նու­թիւ­նը, ո­րը, թւում է՝ ո­րե­ւէ քա­ղա­քա­կան են­թա­տեքստ չու­նի: Դ­ժո­ւար է հա­ւա­տալ, որ Հա­յաս­տանն այդ քայ­լին չի գնում Ռու­սաս­տա­նից եր­կիւ­ղե­լու պատ­ճա­ռով, ո­րով­հե­տեւ դժո­ւար է հա­ւա­տալ, որ Մոս­կո­ւա­յի հա­մար այդ­քան կա­րե­ւոր կա­րող է լի­նել՝ Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­ցի­ներն Ի­րան այ­ցե­լում են վի­զա ու­նե­նա­լո՞վ, թէ՞ ա­զատ ռե­ժի­մով: Այս ի­մաս­տով առնուազն տա­րօ­րի­նակ է այս կա­պակ­ցու­թեամբ ո­րե­ւէ բա­ցատ­րու­թիւն չտա­լու՝ Հ.Հ. Ա.Գ.Ն.ի կե­ցո­ւած­քը:

Այս հար­ցում ցու­ցա­բե­րո­ւող ան­տար­բե­րու­թիւնն ու ան­պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւ­նը յստակ ցոյց են տա­լիս, որ մեծ քա­ղա­քա­կա­նու­թիւն Ի­րա­նի վե­րա­դար­ձին՝ Ե­րե­ւա­նը մօ­տե­նում է՝ չու­նե­նա­լով ո­րե­ւէ հա­յե­ցա­կարգ, տնտե­սա­կան գոր­ծակ­ցու­թեան հա­մա­կող­մա­նի խո­րաց­ման ո­րե­ւէ փա­թեթ (ծրար): Իսկ այն նա­խագ­ծե­րը, ո­րոնք առ­կայ են Ի­րան-­Հա­յաս­տան օ­րա­կար­գում, ա­ւե­լի շատ այդ յա­րա­բե­րու­թիւն­ներն ընդգ­ծե­լու սիմ­վո­լիկ (խորհր­դան­շա­կան) նպա­տակ են հե­տապն­դում, քան կոնկ­րետ գոր­ծո­ղու­թիւն­ներ են­թադ­րում: Եւ սա չի կա­րող Հա­յաս­տա­նի հետ հե­ռան­կա­րա­յին պլան­ներ (ծրա­գիր­ներ) կա­ռու­ցող եւ այդ մա­սին ա­ւե­լի քան յա­ճախ ակ­նարկ­ներ ա­նող Ի­րա­նին չնեար­դայ­նաց­նել: Պա­տա­հա­կան չէ, որ ար­դէն եր­րորդ տա­րին չի յա­ջող­ւում կազ­մա­կեր­պել Ի­րա­նի նա­խա­գա­հի այ­ցը Հա­յաս­տան: Այ­ցե­լե­լու հա­մար ի­րա­կան օ­րա­կարգ է պէտք: Հա­սան Ռո­հա­նին այ­ցե­լի, որ ի՞ն­չը քննար­կի Հա­յաս­տա­նի հետ, այն, թէ ինչ­պէ՞ս է Ե­րե­ւա­նը խու­սա­նա­ւում կոնկ­րետ ստրա­տե­գիա­կան (ռազ­մա­վա­րա­կան) ծրագ­րե­րի շուրջ բա­նակ­ցու­թիւն­ներ սկսե­լու հար­ցում: Օ­րերս այդ նեար­դայ­նու­թիւ­նը «Ար­մէնպ­րես» գոր­ծա­կա­լու­թեան հետ հար­ցազ­րոյ­ցում շատ պարզ ար­տա­յայ­տեց նաեւ Հա­յաս­տա­նում Ի­րա­նի դես­պան Ռեի­սին.- «­Նա­խա­տե­սո­ւած էր, որ մեր երկր­նե­րի մի­ջեւ ապ­րան­քաշր­ջա­նա­ռու­թիւ­նը կը հաս­նի մէկ մի­լիարդ դո­լա­րի, սա­կայն այն այժմ 300 մի­լիոն դո­լա­րի մա­կար­դա­կը չի ան­ցել: Ոչ զգա­լի ապ­րան­քաշր­ջա­նա­ռու­թեան առ­կա­յու­թեան պատ­ճա­ռը օ­րէնսդ­րա­կան խնդիր­ներն են: Կան երկր­ներ, ո­րոնց հետ Ի­րա­նը ստո­րագ­րել է ար­տօ­նեալ սա­կագ­նե­րի մա­սին հա­մա­ձայ­նա­գիր: Եւ վի­ճա­կագ­րու­թիւ­նը ցոյց է տա­լիս, որ ստո­րագ­րե­լուց յե­տոյ ապ­րան­քաշր­ջա­նա­ռու­թիւ­նը ա­ճել է: Ի­րանն ար­դէն 22 տա­րի զար­գաց­նում է յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը Հա­յաս­տա­նի հետ, սա­կայն ար­տօ­նեալ սա­կագնե­րի ռե­ժիմ դե­ռեւս չկայ»,- նշել էր նա:

Ե­թէ Ե­րե­ւա­նը շա­րու­նա­կի այս տեմ­պե­րով կշռոյթով, ա­պա ինքն իր ձեռ­քով կը փա­կի այն դու­ռը, ո­րը, իր կամ­քից ան­կախ, բա­ցո­ւել է իր առ­ջեւ:

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ