Յու­լի­սի 25ին Ջա­ւախ­քի Կար­ծախ գիւ­ղում ա­մե­նա­մեայ հեր­թա­կան սպա­սո­ւած տօնն էր. կար­ծախ­ցի­նե­րը նշում էին ի­րենց գիւ­ղի ծնունդ, մե­ծա­նուն ա­շուղ Ջի­ւա­նու (­Սե­րոբ Ս­տե­փա­նի Լե­ւո­նեան) Օ­րը:
Այս տա­րի, սա­կայն, տօնն ա­ռանձ­նա­ցաւ մի կա­րե­ւոր ու նշա­նա­կա­լի ի­րա­դար­ձու­թեամբ. տե­ղի ու­նե­ցաւ Ջի­ւա­նու Տուն-­Թան­գա­րա­նի հիմ­նար­կէ­քի ա­րա­րո­ղու­թիւ­նը:

Ջա­ւախ­քի շրջան­նե­րի ղե­կա­վա­րու­թեան, Հ.Հ.ից եւ Թիֆ­լի­սից ժա­մա­նած մի շարք բարձ­րաս­տի­ճան հիւ­րե­րի ներ­կա­յու­թեամբ եւ Սամց­խէ-­Ջա­ւախ­քի ընդ­հա­նուր Ա­ռաջ­նոր­դա­կան Փո­խա­նորդ Բաբ­գէն Վար­դա­պետ Սալ­բի­յեա­նի օրհ­նու­թեամբ՝ յի­շա­տա­կի գրու­թեամբ գլա­նա­կը տե­ղադ­րո­ւեց պա­տի մէջ եւ այդ­պի­սով յայ­տա­րա­րո­ւեց շի­նա­րա­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րի մեկ­նար­կը: Այս ա­մէն նա­խա­ձեռ­նու­թիւ­նը Ջա­ւախ­քի ա­ջակ­ցու­թեան հիմ­նադ­րա­մին էր պատ­կա­նում:

Յատ­կան­շա­կան է, որ Տուն-­Թան­գա­րա­նում մին­չեւ վեր­ջերս բնա­կո­ւող է ե­ղել, եւ այս տա­րի տան տէ­րե­րը ո­րո­շել են նո­ւի­րա­բե­րել ի­րենց ա­պու­պա­պի՝ ա­շուղ Ջի­ւա­նու տու­նը՝ թան­գա­րան կա­ռու­ցե­լու հա­մար: Ն­րանք նաեւ ար­գե­լել են, որ ի­րենց բա­րե­կա­մու­հին, ով մինչ այդ բնակ­ւում էր այս տա­նը, վա­ճա­ռի այն այլ ազ­գա­նուն ու­նե­ցող ո­րե­ւէ մէ­կի. վա­ճա­ռե­լու դէպ­քում միայն Ջի­ւա­նու տոհ­մից ո­րե­ւէ յետ­նորդ պէտք է գնէր այն. այդ­պէս էին ի­րենք ի­րենց մէջ ո­րո­շել Ջի­ւա­նու տոհ­մի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը:

«­Մենք էս­տեղ չենք ապ­րել, մենք Ե­րե­ւա­նում ենք ապ­րում, էս մեր պա­պի տունն է: 10 տա­րի ա­ռաջ, 2005 թո­ւին, ես Ե­րե­ւա­նից ի­մա­ցայ, որ էս տու­նը վա­ճառ­ւում է: Ի­մա­նա­լուն պէս՝ ես մե­քե­նան նստայ ու, ոնց որ խե­լա­գա­րո­ւած, քշե­ցի ե­կայ գիւղ ու տե­սայ, որ հօ­րեղ­բօրս կի­նը, ով ապ­րում էր էս տա­նը, վա­ճա­ռել է տու­նը հա­րե­ւան­նե­րին, փողն էլ դեռ չէր ա­ռել: Ա­սի՝ ա՛յ հօ­րեղ­բօր­կին, դու էս տու­նը ո՞նց կը վա­ճա­ռես, ո՞ւմ տու­նը կը վա­ճա­ռես, է­սիկ մեր պա­պի տունն է, է­սիկ վա­ճա­ռե­լու տուն չէ: Ինչ­քա՞ն փող ես ու­զել։ Ը­սաւ՝ 2000 դո­լար: Ը­բա ու­րիշ ազ­գը մեր տա­նը ի՞նչ գործ ու­նի, որ գայ մեր պա­պի տու­նը նստի: Ես հէնց որ տու­նը գնել եմ, ի­րեն ա­սել եմ, որ էս տու­նը պի­տի շի­նենք թան­գա­րան», մեզ հետ զրոյ­ցում պատ­մե­ցին տան տէ­րե­րը՝ Ս­պի­րի­դոն Բան­գո­յեանն ու իր կի­նը:

Ն­րանք նշե­ցին, որ ի­րենց որ­դի­նե­րը խո­շոր գոր­ծա­րար­ներ են, բիզ­նես­ներ ու­նեն Հա­յաս­տա­նում եւ Ռու­սաս­տա­նում, եւ ի­րենք ի­րենց գիւ­ղի՝ Կար­ծա­խի հա­մար շատ բան են ա­րել, դպրո­ցին օգ­նու­թիւն են յատ­կաց­նում, օգ­նում են կա­րի­քա­ւոր ըն­տա­նիք­նե­րին, ա­մէն տա­րի Սեպ­տեմ­բե­րի 1ին նո­ւէր­ներ են տա­լիս դպրո­ցա­կան­նե­րին, ճա­նա­պարհ­ներ են սար­քել գիւ­ղում, Ջի­ւա­նու Օ­րե­րը տա­րի­ներ շա­րու­նակ ի­րենք են հո­վա­նա­ւո­րում, որ անց­կա­ցո­ւին պատ­շաճ կար­գով եւ այդ­պէս շա­րու­նակ: Եւ ի­րենք դա, ըստ Ս­պի­րի­դոն պա­պի եւ նրա կնոջ, ա­նում են ի­րենց խղճի հանգս­տու­թեան հա­մար, որ քա­նի դեռ ի­րենք ու­նեն ո­րո­շա­կի նիւ­թա­կան հնա­րա­ւո­րու­թիւն, ու­րեմն որ­քան կա­րող են պէտք է օգ­նեն ի­րենց հա­րա­զատ ծննդա­վայր Կար­ծա­խին ու կար­ծախ­ցի­նե­րին, նաեւ վառ պա­հեն ի­րենց տոհ­մի ա­նո­ւա­նի ա­շուղ Ջի­ւա­նու ա­նունն ու յի­շա­տա­կը գիւ­ղում:

Ն­րանք ցոյց տո­ւին մեզ ամ­բողջ տու­նը, ո­րը եր­կու մա­սից էր բաղ­կա­ցած, մէ­կը հէնց Ջի­ւա­նու ապ­րած տունն էր, որ­տեղ ծնո­ւել ու մե­ծա­ցել է նա, միւ­սը կա­ռու­ցո­ւել է ա­ւե­լի ուշ, որ­տեղ էլ բնակ­ւում էր մեր զրու­ցակ­ցին հօ­րեղ­բօր կի­նը, ով միայն վեր­ջերս է լքել տու­նը, սա­կայն շա­րու­նա­կում է բնա­կո­ւել գիւ­ղում: Տու­նը թան­գա­րա­նի վե­րա­ծե­լու հա­մար շատ աշ­խա­տանք պէտք չէ, ըն­դա­մէ­նը տա­նի­քի ամ­րաց­ման ու մի քա­նի այլ վե­րա­նո­րոգ­ման աշ­խա­տանք­ներ են հար­կա­ւոր, մնա­ցա­ծը ամ­բող­ջու­թեամբ՝ իր տես­քով ու հնու­թեամբ, պահ­պա­նո­ւե­լու է:

Տուն-­Թան­գա­րա­նի հիմ­նար­կէ­քի ա­րա­րո­ղու­թիւ­նից յե­տոյ, ար­դէն բլրի վրայ կա­ռու­ցո­ւած բե­մին, տե­ղի ու­նե­ցաւ բուն մի­ջո­ցա­ռու­մը, որ­տեղ ե­լոյթ ու­նե­ցան տար­բեր պա­րա­յին խմբեր, Թով­մաս Պօ­ղո­սեա­նի ա­շու­ղա­կան եր­գի ան­սամբ­լը, Ջա­ւախ­քի Բա­րա­լեթ գիւ­ղից ժա­մա­նած ման­կա­կան պա­րի խում­բը: Ջի­ւա­նու յայտ­նի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­նե­րից ար­տա­սա­նեց ջա­ւախք­ցի գրող Գէորգ Հա­յա­սան, իսկ Հա­յաս­տա­նից ժա­մա­նած եր­գիչ, Ջի­ւա­նու եր­գե­րի լա­ւա­գոյն կա­տա­րող Գ­րի­գոր Սա­ֆա­րեանն էլ կա­տա­րեց Ջի­ւա­նու յայտ­նի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­նե­րից մէ­կը՝ «­Ձա­խորդ օ­րե­րը»:

Գէորգ Հա­յա­սան Hraparak.amի հետ զրոյ­ցում ցու­ցադ­րեց նաեւ Ջի­ւա­նու քնա­րի կրկնօ­րի­նա­կը, ո­րը ինքն է իր ձեռ­քե­րով պատ­րաս­տել նոյ­նու­թեամբ, եւ այն պատ­րաստ­ւում է որ­պէս նո­ւէր յանձ­նե­լու Ջի­ւա­նու Տուն-­Թան­գա­րա­նին:

«Ես յի­շե­ցի Ջի­ւա­նու ման­կու­թիւ­նը՝ մայ­րա­կա­րօտ, որբ: Ջի­ւա­նին, երբ հոր­թա­րած է ե­ղել, մօր կա­րօ­տը սրտում եր­գել է, եւ քնար չի ու­նե­ցել, ծա­ռի կե­ղե­ւից ու ձիու մա­զե­րից քնար է պատ­րաս­տել, որ նո­ւա­գի դրա­նով: Ես ու­զում էի ժո­ղովր­դին ցոյց տալ, որ ա­հա Ջի­ւա­նու քնա­րը, ո­րը ին­քը ժա­մա­նա­կին չի ու­նե­ցել, ես ո­րո­շե­ցի պատ­րաս­տել եւ ես այս փոք­րիկ նո­ւէ­րը մեծ ու­րա­խու­թեամբ կը ներ­կա­յաց­նեմ Ջի­ւա­նու Տուն-­Թան­գա­րա­նին»,- ա­սաց նա՝ նշե­լով, որ ե­կող տա­րի, Ջի­ւա­նու 170ա­մեա­կին, երբ տուն-թան­գա­րանն էլ պատ­րաստ կը լի­նի, Ջի­ւա­նին ըստ ար­ժան­ւոյն կը ներ­կա­յա­նայ աշ­խար­հին:

ՎԱՀԷ ՄԱԿԱՐԵԱՆ - «Հ­րա­պա­րակ»