Ե­րեք տա­րի ետք հայ­կա­կան աշ­խար­հը պի­տի նշէ ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան հիմ­նադ­րու­թեան 100ա­մեա­կը: ­Թո­ւա­կա­նը ինք­նին կը պար­տադ­րէ խորհր­դա­ծել ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հե­տե­ւանք­նե­րու յաղ­թա­հար­ման մեր ընդ­հա­նուր ըն­կա­լու­մի նո­ րօ­րեայ հաս­կա­ցո­ղու­թիւն­նե­րուն մա­սին:

­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100ա­մեա­կի շրջա­դար­ձա­յին գլխա­ւոր կէ­տը ճա­նա­չու­մէն հա­տու­ցու­ման պա­հան­ջի ան­ցումն էր. այլ խօս­քով` հայ ժո­ղո­վուր­դի բո­լոր ի­րա­ւունք­նե­րու ճա­նաչ­ման պա­հան­ջա­տի­րա­կան փու­լի յայ­տա­րա­րու­թիւ­նը:

­Յու­նո­ւար 29ին որ­դեգ­րո­ւած ­Հա­մա­հայ­կա­կան Հռ­չա­կա­գի­րը կա­րե­ւո­րու­թեամբ կ­՛ընդգ­ծէր՝

«(Հռ­չա­կա­գի­րը) Կ­՛ար­տա­յայ­տէ ­Հա­յաս­տա­նի եւ հայ ժո­ղո­վուր­դի միաս­նա­կան կամ­քը՝ ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան փաս­տի հա­մաշ­խար­հա­յին ճա­նաչ­ման հաս­նե­լու եւ ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հե­տե­ւանք­նե­րու յաղ­թա­հար­ման հար­ցին մէջ, ո­րուն հա­մար կը մշա­կէ ի­րա­ւա­կան պա­հանջ­նե­րու թղթած­րար՝ դի­տե­լով զայն ան­հա­տա­կան, հա­մայն­քա­յին եւ հա­մազ­գա­յին ի­րա­ւունք­նե­րու եւ օ­րի­նա­կան շա­հե­րու վե­րա­կանգն­ման գոր­ծըն­թա­ցի մեկ­նարկ»:

Տ­րո­ւած ըլ­լա­լով, որ Հռ­չա­կա­գի­րը կը փո­խան­ցէ ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100րդ ­տա­րե­լի­ցին նո­ւի­րո­ւած նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը հա­մա­կար­գող պե­տա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի, հա­մա­խոր­հուրդ սփիւռ­քի մէջ գոր­ծող տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին յանձ­նա­խում­բե­րու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րու ճամ­բով ար­տա­յայ­տո­ւած հայ ժո­ղո­վուր­դին միաս­նա­կան կամ­քը, եւ կը յե­նի 1990ի Օ­գոս­տո­սի 23ի ­Հա­յաս­տա­նի Ան­կա­խու­թեան ­Մա­սին Հռ­չա­կագ­րի եւ ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան ­Սահ­մա­նադ­րու­թեան վրայ, այս հիմ­նադ­րոյ­թը կամ ի­րա­ւունք­նե­րու վե­րա­կանգն­ման պա­հա­ջա­տի­րու­թիւ­նը կը պե­տա­կա­նա­նայ այս ձե­ւով:

­Մա­յիս 28ով կեր­տո­ւած հան­րա­պե­տու­թեան այ­սօ­րո­ւան ժա­ռան­գորդ պե­տու­թիւ­նը կը ստանձ­նէ հայ ժո­ղո­վուր­դի հա­մազ­գա­յին ի­րա­ւունք­նե­րու բարձ­րաց­ման եւ հե­տապնդ­ման գոր­ծըն­թա­ցը: Այս մէ­կը կա­րե­ւո­րա­գոյն ի­րա­գոր­ծում­նե­րէն կա­րե­լի է հա­մա­րել 100ա­մեա­կին, որ սեր­տօ­րէն կ­՛առն­չուի նաեւ ­Մա­յիս 28եան ժա­մա­նա­կա­կից խոր­հուր­դին:

Ի­րա­ւա­տի­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րու ստան­ձու­մը կ­՛են­թադ­րէ հզօր ի­րա­վի­ճակ, պե­տա­կան պատ­րաս­տո­ւա­ծու­թեան բարձր մա­կար­դակ, ի­րա­ւա­բա­նա­կան մաս­նա­գի­տու­թիւն, դի­ւա­նա­գի­տա­կան ա­րո­ւեստ եւ քա­ղա­քա­կան ակ­նե­րեւ հմտու­թիւն եւ, այս բո­լո­րին հա­մար, հա­մա­հայ­կա­կան մար­դուժ հա­մախմ­բե­լու կա­րո­ղու­թիւն:

Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100ա­մեա­կը ազ­գի մար­դու­ժը հա­մախմ­բե­լու ա­ռու­մով նշա­նա­կա­լից ա­ռիթ հան­դի­սա­ցաւ, որ­պէս­զի պե­տա­կան տա­նի­քի տակ հա­մախմ­բո­ւին հայ­կա­կան եր­կու պե­տու­թիւն­նե­րը, ե­կե­ղե­ցի­նե­րը, կու­սակ­ցու­թիւն­նե­րը, միու­թիւն­ներն ու ա­մե­նաազ­դե­ցիկ կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րը: Այս հա­մախմ­բո­ւա­ծու­թիւ­նը պահ­պա­նե­լու, կա­ռու­ցա­կար­գե­լու եւ նպա­տա­կուղ­ղո­ւած աշ­խա­տան­քը շա­րու­նա­կե­լու հա­մար՝ անհ­րա­ժեշտ է հիմ­նա­քար հան­րա­պե­տու­թեան ի­րա­ւա­կան եւ ի­րո­ղա­կան ժա­ռան­գորդ այ­սօ­րո­ւան հան­րա­պե­տու­թեան հզօ­րա­ցու­մը:

­Դար­ձեալ յղում կա­տա­րենք Հռ­չա­կագ­րին եւ ­Մա­յիս 28ի ժա­մա­նա­կա­կից խոր­հուր­դին առն­չենք Հռ­չա­կագ­րին հե­տե­ւալ բա­ժի­նը.-

«(Հռ­չա­կա­գի­րը) ­Կոչ կ­՛ուղ­ղէ հա­յոր­դի­նե­րու գա­լիք սե­րունդ­նե­րուն՝ հայ­րե­նա­սէր, գի­տա­կից եւ ու­սեալ կեցուած­քով պաշտ­պան կանգ­նիլ հայ­րե­նի սրբա­զան ժա­ռան­գու­թեան, ան­նա­հանջ պայ­քա­րով ծա­ռա­յել՝ յա­նուն ա­ռա­ւել հզօր հայ­րե­նի­քի, ա­զատ եւ ժո­ղովր­դա­վար ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան»:

Ա­ռա­ւել հզօր, ա­զատ եւ ժո­ղովր­դա­վար ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թիւն ստեղ­ծե­լը մեր բո­լո­րին պար­տա­կա­նու­թիւնն է: Հռ­չա­կա­գի­րը հա­մա­հայ­կա­կան բնո­րո­շիչ ու­նի եւ այդ բնո­րոշ­ման մէջ կը նե­րա­ռո­ւի հա­մայն հա­յու­թիւ­նը:

­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան վե­րա­բե­րող իւ­րա­քան­չիւր ի­րա­գոր­ծու­մի մէջ իւ­րա­քան­չիւր հայ իր ներդ­րու­մը զգա­լու հա­մար ա­ւե­լի քան անհրա­ժեշտ է մաս­նակ­ցու­թիւ­նը: ­Հե­ռա­կայ զգա­ցա­կան հայ­րե­նա­սի­րու­թեան ժա­մա­նակ­նե­րը ան­ցած են վա­ղուց եւ գործ­նա­պէս տեղ­ւոյն մաս­նակ­ցու­թիւնն է միայն, որ կրնայ ա­ւանդ ա­պա­հո­վել հայ­րե­նա­կերտ­ման եւ պե­տա­կա­նա­շի­նու­թեան ա­ռաջ­նա­յին խնդրին:

­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան հզօ­րա­ցու­մը իբ­րեւ ա­ռա­ջադ­րանք բա­նա­ձե­ւո­ւած է ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան վե­րա­բե­րող ­Հա­մա­հայ­կա­կան Հռչա­կար­գին մէջ: Այս կը նշա­նա­կէ նաեւ, որ մեր ի­րա­ւունք­նե­րու վե­րա­կանգնման նպա­տա­կին զու­գա­հեռ, մեր հա­մա­հայ­կա­կան նպա­տակն է այ­սօ­րո­ւան հան­րա­պե­տու­թեան՝ ­Մա­յիս 28ով փրկո­ւած ու կեր­տո­ւած հան­րա­պե­տու­թեան հզօ­րա­ցու­մը:

Այս կը նշա­նա­կէ նաեւ, որ ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հե­տե­ւանք­նե­րու յաղ­թա­հար­ման մեր հա­յե­ցա­կար­գի ըն­կա­լու­մը կ­՛են­թադ­րէ հայ­րե­նա­սի­րա­կան զգա­ցո­ղա­կա­նու­թիւ­նը փո­խա­րի­նել հայ­րե­նա­տի­րա­կան գործ­նա­կան աշ­խա­տան­քով:

Ա­յո՛, յա­նուն ա­ռա­ւել հզօր, ա­զատ եւ ժո­ղովր­դա­վար ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան կա­յաց­ման:

«Ազ­դակ»