«Կ­՛ը­սեն` մար­դիկ ի­րենց գրպա­նին մէջ ի­րենց ման­կու­թիւ­նը կը պա­հեն: Իմ գրպա­նիս ման­կու­թիւ­նը այս ճամ­բարն է։ Մենք այս տե­ղը ետ կ­՛ու­զենք»,-­Կա­րօ, Թուզ­լա­յի հայ­կա­կան ճամ­բա­րի նախ­կին սան:

«­Քեմփ Ար­մէն» ա­նու­նով յայտ­նի հայ­կա­կան ճամ­բա­րը Պոլսոյ Թուզ­լա շրջա­նին մէջ գտնո­ւող, ե­րէկ լքուած, այ­սօր ար­դէն կի­սա­քանդ շի­նու­թիւն մըն է:

Այժմ ա­ւե­րա­կի վե­րա­ծո­ւած շի­նու­թիւ­նը ժա­մա­նա­կին մեծ ըն­տա­նի­քի մը տու­նը ե­ղած է: Ա­նի­կա ե­ղած է չքա­ւոր ու որբ հայ ե­րե­խա­նե­րու ա­մառ­նա­յին ճամ­բա­րը: 5552 ք.մ. տա­րածք ու­նե­ցող «­Քեմփ Ար­մէն»ը 1961 թո­ւա­կա­նին գնո­ւած է Հայ Բո­ղո­քա­կան Ե­կե­ղեց­ւոյ հիմ­նադ­րա­մին կող­մէ եւ ծա­ռա­յած է որ­պէս ա­մառ­նա­յին ճամ­բար` Կե­տիկ­փա­շա­յի հայ­կա­կան դպրո­ցին չքա­ւոր ու որբ սա­նե­րուն հա­մար:

Հոս ի­րենց ա­մա­ռը կ­՛անց­նէին մօտ 1500 Կա­րօ­ներ, Զա­քար­ներ, Հ­րանդ­ներ, Ռա­քել­ներ, Լե­ւոն­ներ: Ճամ­բա­րը կա­ռու­ցո­ւած է նոյն այս ե­րե­խա­նե­րուն ձեռ­քով: 6-7 տա­րե­կան ե­րե­խա­նե­րը հող կրած են ու պատ ներ­կած: Ա­նոնց քրտին­քով քար-քա­րի վրայ դրո­ւած է, այ­գի տնկո­ւած է ու ծառ ջրո­ւած է: Կեան­քի նո­ւա­զա­գոյն ու­րա­խու­թիւն­նե­րէն զրկո­ւած 1500 ե­րե­խայ այս ճամ­բա­րին մէջ գտած են մեծ ու ջերմ ըն­տա­նիք: Ի­րենց ձեռ­քով տուն կա­ռու­ցած, սոր­ված են ի­րենց մայ­րե­նի լե­զուն, ու ճամ­բա­րի պա­տե­րէն ներս ձգած են ի­րենց ման­կու­թեան լա­ւա­գոյն յի­շո­ղու­թիւն­նե­րը:

Ու այս­պէս շուրջ մէկ տաս­նեակ տա­րի, մին­չեւ որ ճամ­բա­րը ա­պօ­րի­նի ճա­նա­պար­հով խլո­ւած է հայ­կա­կան հիմ­նադ­րա­մին ձեռ­քէն: Ճամ­բա­րի բռնագ­րաւ­ման պատ­մու­թիւ­նը բա­ւա­կան եր­կար է ու խրթին: Պատ­մու­թիւ­նը լի է բազ­մա­թիւ անտ­րա­մա­բա­նա­կան ո­րո­շում­նե­րով, ազ­գա­յին փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րու ի­րա­ւունք­նե­րու խախ­տում­նե­րով, դա­տա­կան ա­պար­դիւն գոր­ծըն­թաց­նե­րով:

Մինչ ճամ­բա­րի նախ­կին սա­նե­րը կը պայ­քա­րէին ի­րենց ման­կու­թեան տու­նը ետ ստա­նա­լու հա­մար, վե­րոն­շեալ պատ­մու­թիւ­նը հա­մալ­րո­ւե­ցաւ եւս մէկ տխրահռ­չակ ի­րա­դար­ձու­թեամբ:

Լու­րեր տա­րա­ծո­ւե­ցան այն մա­սին, որ ճամ­բա­րը կը պատ­րաս­տո­ւին քան­դե­լու ու ա­նոր տե­ղը շքեղ ա­ռանձ­նա­տուն կա­ռու­ցե­լու: Իսկ շատ չան­ցած՝ շի­նա­րա­րա­կան մե­քե­նա­նե­րը մտան ճամ­բար ու սկսան հո­ղին հա­ւա­սա­րեց­նել զայն: Ո­րոշ սրտցաւ մար­դոց ջան­քե­րով ճամ­բա­րի ոչն­չա­ցու­մը կանգ ա­ռաւ, ժա­մա­նա­կա­ւո­րա­պէս դադ­րե­ցո­ւե­ցաւ:

Այս պատ­մու­թեան ա­ւար­տը ի՞նչ պի­տի ըլ­լայ, կը դժուա­րա­նամ ը­սե­լու:

Բայց վեր­ջերս - ճամ­բա­րին շուրջ ծա­ւա­լած զար­գա­ցում­նե­րուն վե­րա­բե­րեալ - հնչող «ին­չո՞ւ, ինչ­պէ՞ս, ե՞րբ, ո­րո՞ւ ո­րո­շու­մով, ի՞նչ հիմ­նա­ւո­րու­մով» եւ այլ հար­ցե­րուն՝ կը ցան­կա­նամ ա­ւելց­նել իմ հարցս.-

«Ի՞նչ խիղ­ճով Կա­րո­յին գրպա­նէն կը գող­նաք ու կը քան­դէք իր ման­կու­թիւ­նը»:

Աստ­ղիկ Ի­գի­թեան