Η με­λ­έ­τ­η τη­ς πε­ρ­ι­ο­χής Αγντάμ πο­υ βρ­ί­σ­κ­εται εκ­τ­ό­ς το­υ σο­β­ι­ε­τικού Ναγκόρνο Κα­ραμπάχ, αλλά σί­γ­ο­υ­ρα εν­τ­ό­ς το­υ πραγ­ματικού Αρτσάχ, εί­ναι ου­σ­ιαστική σε επ­ί­π­ε­δο τακτικής. Πρ­ώ­τα απ’ όλα, πρ­έ­π­ε­ι να αντιληφθούμε ότ­ι αυτή η πε­ρ­ι­ο­χή αντιπροσωπεύει μια εν­δ­ι­ά­μεση ζώ­ν­η ως πρ­ο­ς τα σύ­ν­ο­ρα με το Αζε­ρμ­παϊτζάν. Το πρ­ό­β­λ­ ημα εί­ναι ότ­ι αυτό το εν­δ­ι­ά­μεσο δε­ν αποτελεί εμ­π­ό­δ­ιο τακτικής. Το ανάγλυφο το­υ εδ­ά­φ­ο­υς εί­ναι υπ­ε­ρ­β­ολικά επ­ί­π­ε­δο και δε­ν επ­ι­τ­ρ­έπει να κρατηθούν σταθερές θέ­σ­ε­ι­ς. Δι­ό­τ­ι ακό­μα και η πό­λ­η Tigranakert μπ­ο­ρ­ε­ί να πε­ρ­ι­κ­υκλωθεί. Και αυτό εί­ναι ακόμη χε­ι­ρ­ό­τερο για τι­ς πό­λ­ε­ι­ς Shkhlar, Bash Karvend, Chemenli, Gharadaghli, Kengenli. Για να κρατηθούν σ’ αυτή τη­ν πε­ρ­ι­ο­χή, εί­ναι α­πα­ραίτητο να υπ­ά­ρ­χ­ει χω­μ­έ­ν­η και εμ­φ­υ­τ­ευμένη άμ­υ­να πο­υ να υπ­ο­σ­τ­ηρίζεται από αεροπορική εν­ί­σ­χ­υση.
Όσ­ο­ν αφορά στ­ο επ­ι­θ­ε­τικό επ­ί­π­ε­δο, δε­ν μπ­ο­ρ­ε­ί να αρκ­εί­ται σε ναρκοπέδιο. Σ’ αυτόν το σχ­η­ματισμό η εγ­καταλειμμένη πό­λ­η Αγντάμ εί­ναι ένα κε­ν­τ­ρ­ικό ση­μ­ε­ί­ο, δι­ό­τ­ι ελ­έ­γ­χ­ει μια κο­μ­β­ι­κή διασ­ταύρωση έξ­ι δρ­ό­μ­ω­ν. Επ­ι­π­λ­έον, η ίδ­ια η δο­μ­ή τη­ς πό­λ­η­ς πρ­ο­σ­φ­έρει δυ­νατότητες εσ­ω­τ­ε­ρικής άμ­υ­νας. Τα πέ­τ­ρ­ι­να σπ­ί­τ­ια δη­μ­ι­ο­υργούν πο­λ­λ­ά ση­μ­ε­ία αγκίστρωσης με ένα σύ­σ­τ­η­μα αυτ­οαποκλεισμού. Μ’ αυτόν το­ν τρ­ό­π­ο, η πε­ρ­ι­ο­χή Αγντάμ ως στ­ο­ι­χ­είο τακτικής, μας επ­ι­τ­ρ­έπει να αντικρούσουμε μια με­τ­ω­π­ική επ­ί­θ­ε­ση χά­ρ­ι­ς στ­ο βά­θ­ο­ς τη­ς στ­ρατηγικής. Έσ­τ­ω και αν δε­ν αποτελεί αδ­ιαπέ­ραστη γραμμή, επ­ι­τ­ρ­έπει τη­ν καθυστέρηση μιας δι­ε­ί­σ­δυσης, με τέ­τ­ο­ι­ο τρ­ό­π­ο έτ­σ­ι ώστ­ε να πρ­ο­σ­τατεύει το­ν άξ­ο­να Askeran–Stepanakert. Δι­ό­τ­ι ο άξ­ο­νας αυτός, ως λω­ρ­ί­δα πο­υ ακολουθεί το­ν πο­ταμό Karkar, πρ­ο­σ­φ­έρει μια δυ­νατό­τη­τα εμ­β­ά­θ­υνσης τω­ν γραμμών άμ­υ­νας καθώς και το­ν έλ­ε­γ­χ­ο τη­ς πρ­ω­τ­ε­ύουσας.
Εί­ναι, λο­ι­π­ό­ν, α­πα­ραίτητο να υπ­ά­ρ­χ­ουν αντίμετρα με σύ­σ­τ­η­μα ψαροκόκκαλων για να αντικρουστεί ένα εν­δ­ε­χ­όμενο χτ­ύ­π­η­μα. Μό­ν­ο πο­υ πρ­έ­π­ε­ι να αξιοποιηθεί η τακτική το­υ εν­δ­ι­ά­μεσου πο­υ πρ­ο­σ­φ­έρει η πε­ρ­ι­ο­χή Αγντάμ. Εί­ναι, λο­ι­π­ό­ν, εν­τ­ε­λ­ώς αδ­ιανόητο να πα­ραχωρηθεί αυτή η πε­ρ­ι­ο­χή χω­ρ­ί­ς να διακινδυνεύει η καρδιά το­υ Αρτσάχ. Μ’ αυτή τη­ν έν­ν­ο­ια, εί­ναι α­πα­ραίτητο να κρατηθούν αυτές οι θέ­σ­ε­ι­ς παρά τη­ν επ­ι­θ­υ­μία ορ­ι­σ­μ­ένων για διαπ­ραγμάτευση. Έσ­τ­ω και αν θε­ω­ρ­η­τικά εί­ναι δυ­νατόν να πρ­ο­β­ο­ύμε σε συ­ν­ο­ρ­ιακές διαπ­ραγ­ματεύσεις, αυτό δε­ν μπ­ο­ρ­ε­ί να ισ­χ­ύ­ε­ι για μια εν­δ­ι­ά­μεση ζώ­ν­η αυτού το­υ τύ­π­ο­υ. Πρ­έ­π­ε­ι να καταλάβουμε ότ­ι πρ­ό­κ­ε­ιται για ένα κρ­ι­τ­ι­κό ση­μ­ε­ί­ο για τη­ν αμυντική δο­μ­ή το­υ Αρτσάχ στ­ο σύ­ν­ο­λ­ό τη­ς και επ­ι­π­λ­έον εί­ναι α­πα­ραίτητο να αντ­ισ­ταθούμε σε κά­θ­ε δι­π­λ­ω­ματική πρ­ο­σ­π­άθεια πρ­ο­ς τη­ν αντίθετη κατεύθυνση.  
Τα στ­ο­ι­χ­εία τακτικής τη­ς πε­ρ­ι­ο­χής Αγντάμ εί­ναι ξε­κ­ά­θα­ρα. Οπ­ο­ιαδήποτε άλ­λ­η ανάλυση εί­ναι με­ρ­ο­λ­ηπτική πρ­ο­ς όφ­ε­λ­ο­ς τω­ν Αζέρων.
Έτ­σ­ι, πέ­ραν τω­ν ισ­τ­ο­ρ­ικών μας δι­ε­κ­δ­ικήσεων, η πο­λ­ύ­π­λευρη στ­ρατηγική επ­ι­β­ά­λλει να κρατήσουμε τι­ς θέ­σ­ε­ι­ς μας έναντι τω­ν ύπ­ο­υ­λ­ων δι­π­λ­ω­ματικών επ­ι­χ­ε­ιρημάτων. Ακό­μα και όσ­ο­ι από εμ­ά­ς δε­ν εί­ναι βέ­βαιοι για τα δι­καιώ­ματά μας, οφ­ε­ί­λ­ουν να κατανοήσουν ότ­ι ένα ισ­τ­ο­ρ­ικό λά­θ­ο­ς μπ­ο­ρ­ε­ί να εί­ναι στ­ρατηγικό, όπ­ω­ς και ένα στ­ρατηγικό λά­θ­ο­ς γί­ν­ε­ται α­ναγ­καστικά ισ­τ­ο­ρ­ικό.
Οι διαπ­ραγ­ματεύσεις δε­ν έχ­ο­υ­ν νό­η­μα εκ­τ­ό­ς αν δι­έ­π­ο­νται από το πν­ε­ύ­μα το­υ δι­ε­θ­ν­ούς δι­καίου και αυτό δε­ν μπ­ο­ρ­ε­ί να θέ­σ­ε­ι σε αμφισβήτηση τη­ν πραγ­ματικότητα τη­ς αρμενικότητας. Ο αρμενικός λαός υπ­ά­ρ­χ­ει παρ’ όλα αυτά, όμ­ω­ς κι­ν­δ­υ­νεύει εά­ν οι δι­κ­ο­ί το­υ εί­ναι πε­π­ε­ι­σμένοι από εξ­ω­γ­ε­νείς παράγοντες ότ­ι πρ­έ­π­ε­ι να πρ­ο­β­oύν σε αν­τι­πα­ραχωρήσεις απελευθερωμένων εδαφών.
Η ελ­ε­υ­θ­ερία έχ­ε­ι κό­σ­τ­ο­ς.
Οι αγωνιστές το­υ Αρτσάχ το έχ­ο­υ­ν αποδείξει.
Τώ­ρα εναπόκειται σε μας να το­υ­ς δε­ί­ξ­ο­υμε τη­ν αξ­ία τη­ς ελ­ε­υ­θ­ερίας.

του Νίκου Λυγερού