­2015ի Ապ­րիլ 12ին, Պա­պին կող­մէ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման մա­սին կա­տա­րո­ւած յայ­տա­րա­րու­թե­նէն ետք, Թուր­քիա ետ կան­չած էր Վա­տի­կա­նի մօտ իր դես­պա­նը: Ներ­կա­յիս՝ տա­սը ա­միս ետք, դես­պա­նը կը վե­րա­դառ­նայ Վա­տի­կան, իր պաշ­տօ­նին գլու­խը: Ըստ Թուր­քիոյ ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րա­րու­թե­

նէն բարձ­րաս­տի­ճան պաշ­տօ­նա­տա­րի մը, այս ո­րո­շու­մը կա­յա­ցո­ւած է Փետ­րո­ւար 3ին, Պա­պի եւ Վա­տի­կա­նի յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րէն ետք:

Բայց ի՞նչ պա­տա­հած է: Հար­ցը հե­տե­ւեալն է.

Տար­տա­նէ­լի մա­սին հրա­տա­րա­կո­ւած է գիրք մը, որ ներ­կա­յա­ցո­ւած է նաեւ Պա­պին: «­Նիւ Իսթ Ֆաուն­տէյ­շըն» կազ­մա­կեր­պու­թեան կող­մէ լոյս ըն­ծա­յո­ւած «­Տար­տա­նէ­լի ա­ռա­ջին յաղ­թա­նա­կը - 1857» խո­րագ­րեալ գիր­քին ներ­կա­յաց­ման ա­ռի­թով՝ Պա­պը ըն­դու­նած է վե­րո­յի­շեալ կազ­մա­կեր­պու­թեան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Ռի­նալ­տօ Մար­մա­րան: Վա­տի­կա­նի կող­մէ հա­ղոր­դո­ւած է, որ հա­կա­ռակ ան­ցեա­լի դառն յի­շո­ղու­թիւն­նե­րուն, անհ­րա­ժեշտ կը դառ­նայ, որ գոր­ծակ­ցու­թեան վե­րա­բե­րեալ գի­տա­կան ու­սում­նա­սի­րու­թիւն մը կա­տա­րո­ւի, հա­սա­րա­կաց ու ըն­դու­նե­լի ճշմար­տու­թիւն մը գտնե­լու նպա­տա­կով: Այս ուղ­ղու­թեամբ Վա­տի­կան ող­ջու­նե­լի նկա­տած է պատ­մա­բան­նե­րու առ­ջեւ իր բո­լոր ար­խիւ­նե­րը բա­նա­լու Թուր­քիոյ ո­րո­շու­մը: Վա­տի­կա­նի կող­մէ հրա­տա­րա­կո­ւած հա­ղոր­դագ­րու­թեան մէջ յի­շո­ւած է նաեւ 1977ի Յու­նի­սին Վա­տի­կա­նի մօտ Թուր­քիոյ դես­պա­նին ա­հա­բե­կումն ալ, շեշ­տե­լու հա­մար ան­ցեա­լին ապ­րո­ւած պա­տա­հար­նե­րու դառ­նու­թիւ­նը: Այս բո­լո­րէն ետք, Վա­տի­կա­նի բան­բեր հայր Ֆէ­տէ­րի­քօ Լոմ­պար­տի թուրք մամ­լոյ ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րուն փո­խան­ցած է Պա­պին կող­մէ ի­րեն ը­սո­ւած այն խօս­քը, թէ ինք թուրք ժո­ղո­վուր­դը կը սի­րէ ու կը գնա­հա­տէ: Այս զար­գա­ցումն է, որ գո­հա­ցու­ցիչ գնա­հա­տո­ւած է Թուր­քիոյ ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րա­րու­թեան կող­մէ, մինչ թուրք մա­մուլն ալ Վա­տի­կա­նի յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րը ո­րա­կած է որ­պէս «յետ-քայլ»: Միւս կող­մէ, ոչ մէկ յա­ւե­լեալ ման­րա­մաս­նու­թիւն կայ ար­խիւ­ներ բա­նա­լու եւ զա­նոնք պատ­մա­բան­նե­րու խառն յանձ­նա­ժո­ղո­վի տրա­մադ­րու­թեան տակ դնե­լու մա­սին: Այս ծրա­գի­րը, որ­քան ալ վի­ճար­կե­լի, լուրջ հիմք ու­նի՞, թէ՞ պար­զա­պէս հնարք-պատ­րո­ւակ մըն է, դես­պա­նը իր պաշ­տօ­նին գլու­խը ղրկե­լու հա­մար, յայտ­նի չէ: Ծա­նօթ է, որ թրքա­կան դի­ւա­նա­գի­տու­թեան սո­վո­րու­թիւն­նե­րուն մաս կը կազ­մէ դես­պան ետ կան­չե­լը՝ ա­մէն ան­գամ, որ Ան­գա­րա­յի հա­մար «տհաճ» բան մը պա­տա­հի: Բայց տա­սը ամ­սո­ւան այս­քան եր­կար բա­ցա­կա­յու­թիւն՝ քիչ նա­խա­դէպ ու­նի:

«­Թուր­քիա ա­պա­տե­ղե­կատո­ւու­թիւն կ­՚ը­նէ»

Հա­յաս­տա­նի ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րա­րու­թեան բան­բեր Տիգ­րան Բա­լա­յեան, այս հար­ցին մա­սին խօ­սե­լով, նշած է, թէ Թուր­քիա ա­պա­տե­ղե­կատ­ւու­թիւն կ­՚ը­նէ եւ այն լու­րե­րը, թէ Վա­տի­կան յետ-քայլ ը­րած է Պա­պի ապ­րի­լեան ու­ղեր­ձէն, ամ­բող­ջու­թեամբ կեղծ են: