«Ար­մէնփ­րես» կը հա­ղոր­դէ, որ Մու­սա Լե­րան հե­րո­սա­մար­տի եւ ա­ւան­դա­կան հա­րի­սա­յի ստեղծ­ման պատ­մու­թեան ա­կա­նա­տես Սիր­վարդ Ա­տա­ճեան, Ապ­րի­լին կա­յա­նա­լիք իր 103րդ տա­րե­դար­ձին, կը սպա­սէ մեծ ո­գե­ւո­րու­թեամբ։ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ա­կա­նա­տե­սը, հա­կա­ռակ պատ­կա­ռե­լի տա­րի­քին, բարդ վի­րա­հա­տու­թեան են­թար­կո­ւած էր վեր­ջերս։ Ոսկ­րա­բե­կոր­նե­րու տե­ղա­շար­ժով աջ ազ­դոսկ­րի կոտ­րո­ւածք ու­նե­ցող կնոջ վի­րա­հա­տու­թիւ­նը յա­ջող ան­ցած է։ Ա­կա­նա­տե­սի թո­ռը՝ Ար­շա­ւիր Ա­ղա­ջա­նեան «Ար­մէնփ­րես»ի թղթա­կի­ցին հետ զրոյ­ցին մէջ պատ­մած է.- «­Մեծ մայ­րի­կը իս­կա­պէս դի­մաց­կուն է, տո­կուն։ Հինգ տա­րի ա­ռաջ ձախ ոտ­քի վնա­սո­ւածք ստա­ցած էր, ոտ­քին մէջ տե­ղադ­րո­ւած էր մե­տա­ղեայ բա­ժին մը, ո­րուն պատ­ճա­ռով մար­մի­նի ամ­բողջ ծան­րու­թիւ­նը ին­կած էր աջ ոտ­քին վրայ, որ փաս­տօ­րէն չէր դի­մա­ցած եւ տա­րի­ներ ետք կոտ­րո­ւած էր»։ Տա­րեց կի­նը յետ-վի­րա­հա­տա­կան բար­դու­թիւն­ներ չու­նի։ Ան կը փա­փա­քի օր ա­ռաջ տուն վե­րա­դառ­նալ։

Ան­համ­բեր կը սպա­սէ, թէ երբ հեր­թա­կան ան­գամ հա­յեացք պի­տի նե­տէ սե­փա­կան տան բա­կին, ուր յատ­կա­պէս տա­րո­ւան տաք ա­միս­նե­րուն կ­՚ա­ճին իր ձեռ­քե­րով տնկո­ւած եւ խնա­մո­ւող ծա­ռերն ու ծա­ղիկ­նե­րը։

«1915 թո­ւա­կա­նին, ես, քոյրս, մայրս եւ մեծ մայրս բարձ­րա­ցանք Մու­սա Լեռ։ Ես այդ ժա­մա­նակ ե­րեք տա­րե­կան էի։ Հայրս եւ հօ­րեղ­բայրս զի­նո­ւոր­ներ էին։ Հայրս կար­գադ­րեց մօրս վերցնել մեզ եւ բարձ­րա­նալ լե­ռը»,- մին­չեւ իսկ հի­ւան­դա­նո­ցին մէջ պա­տաս­խա­նե­լով հե­տաքրքրո­ւող­նե­րու «ծնուն­դով ուր­կէ էք» հար­ցու­մին՝ կը մէջ­բե­րէ նա­խան­ձե­լի յի­շո­ղու­թիւն ու­նե­ցող Սիր­վարդ, եր­բեմն-եր­բեմն յու­շե­րը ընդ­հա­տե­լով ար­ցունք­նե­րով։ Ե­րե­ւա­նաբ­նակ ա­կա­նա­տե­սը Ֆ­րանց Վեր­ֆե­լի «­Մու­սա Լե­րան քա­ռա­սուն օ­րե­րը» հան­րա­ծա­նօթ վէ­պին մէջ ծա­ւա­լո­ւող ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րու ե­զա­կի՝ կեն­դա­նի վկա­նե­րէն է։ Ա­նոր ըն­տա­նի­քը շար­քին էր Կի­լի­կիան Սո­ւէ­տիա­յի շրջա­նի այն հա­յու­թեան, որ 1915 թո­ւա­կա­նին մաս­նակ­ցած էր թրքա­կան ջար­դա­րար­նե­րու դէմ մղո­ւած հե­րո­սա­կան պայ­քա­րին։ Երբ տեղ­ւոյն թրքա­կան իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը փոր­ձած են ի­րա­կա­նաց­նել հա­յու­թեան տե­ղա­հան­ման հրա­մա­նը, հա­յե­րը ո­րո­շած են դի­մադ­րու­թիւն ցոյց տալ՝ բարձ­րա­նա­լով Մու­սա Լեռ, ուր եւ կազ­մա­կեր­պած են ինք­նա­պաշտ­պա­նա­կան մար­տեր՝ 53 օր շա­րու­նակ յա­ջո­ղու­թեամբ ետ մղե­լով թրքա­կան զօր­քե­րու յար­ձա­կում­նե­րը, մին­չեւ որ փրկո­ւած են ֆրան­սա­կան մար­տա­նա­ւե­րու կող­մէ։