Նախորդ տարի Արցախի մշակութային քաղաքականութիւնը ուղղուած էր երկու կարեւորագոյն ռազմավարական խնդիրներու լուծման՝ հայկական մշակութային ինքնութեան պահպանման եւ ներկայացման ու աշխարհին Արցախի մշակութային կերպարի նորովի մատուցման։
«Արմէնփրէս»ի հետ բացառիկ զրոյցին ԼՂՀ մշակոյթի նախարար Նարինէ Աղաբալեան կը ներկայացնէ անցած տարուայ ձեռքբերումները, նոր ծրագրերը ու համագործակցութիւնները։ Անոնք բազմաթիւ են եւ կը շարունակեն աշխարհին ներկայացնել Արցախի հոգեւոր եւ մշակութային բացառիկ արժէքները։
Տիկին Աղաբալեան, ինչպիսին էր 2013 թ. Արցախի մշակութային կեանքում։
Իրադարձային առումով՝ յագեցած ու հետաքրքիր, մշակութային քաղաքականութեան իրականացման տեսանկիւնից՝ հիմնականում յաղոջուած։ 2013 թ. Արցախի համար, նախ եւ առաջ, առանձնացաւ այնպիսի իրադարձութիւններով, որոնք էական ազդեցութիւն ունեցան ոչ միայն Արցախի մշակութային կեանքի, այլեւ Արցախի ճանաչման եւ ըստ այդմ, Արցախի հանրապետութեան հանդէպ որակապէս նոր վերաբերմունքի ձեւաւորման համար։
2013 թ. իրադարձութիւններից կ'առանձնացնէի Շուշիում կերպարուեստի պետական թանգարանի բացումը, Գորգերի թանգարանի բացումը, Արցախի բարբառի եւ ազգագրութեան ուսումնասիրութեան կենտրոնի ստեղծումը, արցախցի կոմպոզիտոր Անդրէյ Բաբաեւի, Տիգրան Չուխաջեանի գործերը, դասական երաժշտութեան պատանի երաժիշտ-կատարողների «Տնջրէ» երրորդ միջազգային փառատօնը եւ, իհարկէ, միջազգային հնչեղութեան առումով, տարուայ կարեւորագոյն իրադարձութիւնը՝ «Ստարմուս» ընկերութեան նախաձեռնութեամբ իրականացուած՝ «Քրիստոնէական կղզեակ. Հայաստան եւ Արցախ» ծրագիրը։
Ինչպէ՞ս կը գնահատէք ոլորտի վիճակն ու ի՞նչ է արւում բացերը շտկելու համար։
Կարեւորագոյն ձեռքբերում եմ համարում այն, որ երկրի իշխանութիւնների կողմից այսօր ամենաբարձր մակարդակով ունենք մշակոյթի դերի ու նշանակութեան կարեւորումը ազգային անվտանգութեան, արժէհամակարգի ձեւաւորման, ընդհանրապէս երկրի զարգացման եւ Արցախի հանրապետութեան միջազգային ճանաչման խնդիրներում։ Ի հարկէ, ձեռքբերումների կողքին նաեւ շատ չլծուած խնդիրներ կան։ Կարեւորը՝ կայ յստակ պատկերացում անելիքների։ Այսօր օրակարգում են մշակութային կրթութեան խնդիրները։ Խորհրդային համակարգի փլուզումից յետոյ մշակութային կրթութեան նոր համակարգ չի ստեղծուել, մինչդեռ կրթութիւնը զարգացման հիմքն է։ Առանց ամուր հիմքի հնարաւոր չէ մտածել կայուն զարգացման մասին։ Ոլորտում համակարգուած ու ճկուն պետական քաղաքականութիւն իրականացընելու անհրաժեշտութիւն կայ։
Խօսեցինք ոլորտի խնդիրներից։ Ստեփանակերտի Վահրամ Փափազեանի անուան դրամատիկական թատրոնը գտնւում է վատ վիճակում։ Այս հարցի առնչութեամբ նախարարութիւնն ի՞նչ քայլեր է ձեռնարկել։
Ոչ միայն Վահրամ Փափազեանի անուան թատրոնը։ Պատերազմի հետեւանքով Արցախում աւերուել կամ վնասուել են հարիւրաւոր շէնքեր ու շինութիւններ, այդ թւում եւ մշակութային նշանակութեան։ Մասնաւորապէս, անմխիթար վիճակում են Արցախում գործող երկու թատրոնների, Արցախի պատմաերկրագիտական թանգարանի, երաժշտական քոլեջի, երաժըշտական դպրոցի, գրադարանների, մշակոյթի տների, շրջանային թանգարանների եւ գիւղական ակումբների շէնքերը։
Ստեփանակերտի թատրոնի շէնքի հիմնանորոգման եւ Վահրամ Փափազեանի անուան դրամատիկական թատրոնի բնականոն գործունէութեան վերականգնման հարցում ոչ-ոք մտահոգուած ու շահագրգիռ չէ աւելի, քան Արցախի ներկայիս իշխանութիւնները։ Խնդիրը գտնւում է անձամբ ԼՂՀ նախագահ Բակօ Սահակեանի ուշադրութեան կենտրոնում։
Չճանաչուած պետութեան հանգամանքը որքանո՞վ է խանգարում Արցախին միջազգային հեղինակաւոր մրցոյթների կամ փառատօների մասնակցելու հարցում։
Խանգարում է, առաջին հերթին, մարդու իրաւունքների ոտնահարման տեսանկիւնից։ Արցախի հանրապետութեան քաղաքացի հանդիսացող երաժիշտը, երգիչը, դերասանը, որը կարող է ունենալ բացառիկ տաղանդ եւ ճանաչուել լաւագոյնը, չի կարող մասնակցութեան հայտ ներկայացնել միջազգային մշակութային նախագծերում լոկ այն պատճառով, որ իր երիրը «տէիւրէ» ճանաչուած չէ։
Նախորդ տարի Արցախ այցելեցին համաշխարհային մեծութեան բազմաթիւ մտաւորականներ, մշակութային գործիչներ։ Կարո՞ղ ենք ասել, որ մշակոյթն այն զէնքն է, որով այսօր Արցախը ներկայանում է աշխարհին եւ երբեմն նաեւ օգնում քաղաքական հարցերի լուծմանը։
Զարմանալի ոչինչ չկայ նրանում, որ քաղաքակիրթ մարդկութիւնը հետաքրքրութիւն է ցուցաբերում Արցախի հանդէպ։ Մարդկանց ձգում է ոչ միայն հազարամեայ պատմամշակութային ժառանգութեան, հոգեւոր արժէքներին հաղորդակցուելու հնարաւորութիւնը, այլեւ՝ հրաշալի բնութիւնը, այստեղ ապրող մարդկանց անմիջականութիւնն ու ջերմութիւնը։ Վստահ եմ, որ այդ հետաքրքրութիւնը ժամանակի հետ միայն աւելանալու է։ Ամէն տարի տասնեակ հազարաւոր օտարեկրացիներ են այցելում Արցախ, այդ թւում եւ ճանաչուած ու հեղինակաւոր անհատներ։ Եւ եթէ նրանք ընտրում են աշխարհի քարտեզի վրայ աննշան այն անկիւնը, որտեղ հասնելու համար, արհեստական դժուարութիւններից բացի, պիտի յաղթահարել նաեւ դժուարանցանելի ոլորաններով ձգուող երկար ճանապարհը, ուրեմն գտնում են այստեղ կարեւոր արժէքներ։ Ցաւոք, սա դեռ չեն հասկացել Ատրպէյճանում, որտեղ շարունակում են հիստերիկ ջղաձգումներով եւ «սեւ ցուցակ»ով «արգելափակել» դէպի Արցախ ճանապարհը։
Դեկտեմբերին տեղի ունեցաւ Մոնսերատ Կաբալիէի՝ «Հայաստան, Արցախ. քրիստոնէութեան կղզեակ» տեսաձայնային ալպոմի շնորհանդէսը։ Ինչպիսի՞ շարունակութիւն է ունենալու օփերային երգչուհու հետ համագործակցութիւնը։
Մենք խորին յարգանք ու երախտագիտութիւն ենք տածում Մոնսերատ Կաբալէի հանդէպ նախ եւ առաջ որպէս ճշմարիտ արուեստագէտի, ով կարողացել է գերել աշխարհն իր տաղանդով ու մարդկային արժանիքներով եւ իր մեծագոյն ներդրումն ունի համաշխարհային մշակոյթի զարգացման մէջ։
Մոնսերատ Կաբալէի՝ տասը ստեղծագործութիւնների, այդ թւում եւ կոմիտասեան «Կռունկ»ի եւ «Չինար ես»ի կատարումներով ներկայացուած են Հայաստանն ու Արցախը, որպէս քրիստոնէութեան կըղզեակ։ Սա նաեւ ուղերձ է աշխարհին՝ քրիստոնէական արժէքները չշեղուելու եւ մեր հաւատի հիմքերը ամուր պահելու մասին։
Հարցազրոյցը վարեց
Յասմիկ Յարութիւնեան