Անցեալ շաբթու մէջ «Ազատ Օր»ի խմբագրատունը այցելեց Արժանթինի 50-ամեայ «Արաքս» երգչախումբի  հիմնադիր ու ղեկավար Ժան Ալմուխեանը:
Մեծահամբաւ երգահան ու յօրինողը իր տիկնոջ հետ Աթէնք ժամանած էին կարճ տեւողութեամբ այցելութեան մը համար, նախ քան Հայաստան իրենց այցելութիւնը: Հիւրերու ազնիւ փափաքին ընդառաջելով իրենց «Ազատ Օր»ի խմբագրատուն առաջնորդեց «Սոֆիա Յակոբեան» վարժարանի տնօրէն ընկ. Ռիքարտօ Երկանեանը:
Երգի ու երաժշտութեան, հայկական մշակոյթի, երկարամեայ իր վաստակին ու արուեստի մասին, բայց նաեւ Յունաստանի մէջ իր կեանքին, ապա Արժանթին մեկ-նումի մասին հետաքրքրական զը-րոյց մը ունեցանք մաէսթրոյին հետ, որու հիմնական բաժիններուն կանդրադառնանք ստորեւ.-


Հաւանաբար շատերու ծանօթ չէ թէ Յունաստանէն մեկնած էք դէպի Արժանթին: Ինչպէ՞ս անցան ձեր երիտասարդութեան տարիները:

Պատերազմի տարիներուն էր, երբ մեր ընտանիքը, ինչպէս շատ մը յունահայեր եւ յոյներ արտագաղթի կը դիմէին, որոշեց ընտանեօք հաստատուիլ Արժանթին. այսպէս Մայքլ Ալմուխանեանի ընտանիքը 1947ին մեկնեցաւ Պուէնոս Այրէս: Նախապէս Գոքինիոյ մէջ ազգային վարժարան յաճախած եմ՝ Օննիկ Զաքարեանի ուսուցչութեամբ:
Փոքր տարիքէս երաժշտութեան սիրահար էի. հայ մեծանուն յօրինողներու երաժշտութեամբ կապրէի: Բախտը ունեցայ աշակերտելու յօրինող Ալպերթօ Հենասթերայի եւ խմբավար Փեթրօ Վալենթի Փոսթայի մօտ, երկու արուեստներուն մէջ ալ հմտանալով:
Երաժշտական ընկերութիւնը Պուէնոս Այրէսի տարեկան կրթաթոշակ մը կը տրամադրէ եւ ես բախտը ունեցայ՝ 380 հոգիի մէջէն ընտրուած 4 հոգիին մէջը ըլլալու: Պէտք էր գործ մը ներկայացնէի եւ Դանիէլ Վարուժանի «Հացի երգը»  ներկայացուցի։ 1968-ին այցելեցի Հայաստան, ուր մնացի երեքուկէս ամիս։ Հոն պատիւը ունեցայ ծանօթանալու մեծ երաժիշտ արուեստագէտ Արամ Տէր Յովհաննէսեանի հետ։ Ան ինծի երաժշտական զանազան գաղտնիքներ փոխանցեց։
1969ին, վեց ամսուայ շրջագայութիւն մը կատարեցի դէպի զանազան երկիրներ՝ Յունաստան, Թեհրան, Պոլիս, Պէյրութ, Հայաստան, որուն ընթացքին դասախօսական շարք մը ներկայացուցի «Երգչախումբը աշխարհի մէջ ինչպէ՞ս ծնունդ առաւ, մինչեւ այսօր» թեմայով։

Ե՞րբ հիմնուեցաւ «Արաքս» երգչախումբը:

1957 թուականին կարիքը զգացուեցաւ, որ գաղութին մէջ երգչախումբ մը հիմնուի, որ սովորական չըլլայ, այլ, նուազագոյնը եթէ մասնագիտական պիտի չըլլայ, գէթ միջակ որակով ըլլայ: Երգչախումբին մաս կազմող անդամը պէտք է գիտնար կարդալ խազերը, եւ ոչ թէ միայն լսելով երգէր: Բաւական դժուար է նման պայմաններ ամբողջացնող անդամներ գտնել: Գտանք 12 հոգի, որոնց մէկ տարի սորվեցուցինք սոլֆեժ, որմէ ետք անդամ պիտի ըլլային երգչախումբին:
Ես շատ խստապահանջ եմ ինչ կը վերաբերի կարգապահութեան, եւ բծախնդրութեամբ նոյնը կը պահանջեմ գործակիցներէս:
Կերգենք 7-8 լեզուներով՝ հայերէն, սպաներէն, ռուսերէն, յունարէն, իտալերէն, անգլերէն...  Իրաւը ըսելու համար շատ խիստ ենք փորձերու ժամանակ եւ՝ պահանջկոտ: Կուզենք, որ ժամադրութիւնը յարգուի:

Երգչախումբը կը բաղկանայ կամաւո՞ր անդամներէ:

1957 թուականին ծրագրած էինք երգահանդէս մը տալ, սակայն տակաւին միայն 12 հոգին կը մարզուէին: Հետեւաբար մենք Ռիչըրտ Վակների անունով Վակներեան ընկերութեան երգչախումբի անդամներէն 60 հոգի բերինք, արժանթինցի, իտալացի, սպանացի, որոնք մասնագիտացած էին. ասոնց վրայ աւելցան մեր 12 անդամները, եւ մենք ունեցանք մեր առաջին հեղինակային երգահանդէսը՝ ամբողջութեամբ իմ գործերովս: Անշուշտ բաւական դժուար էր աշխատանքը, որովհետեւ տեղացիներուն համար հայերէն սորվիլը դիւրին չէր, մեր հնչիւնները չունին իրենք: Երգահանդէսի ընթացքին մենք ներկայացուցինք 26 վայրկեան տեւողութեամբ Դանիէլ Վարուժանի «Հացին երգը», որ հսկայ աշխատանք կենթադրէր: Երգահանդէսը մեծ յաջողութիւն ունեցաւ: Ժողովուրդը լսեց, թէ իսկական մարզուած ձայն մը ինչպէ՛ս կը հնչէ:
Առաջին երգահանդէսի ունեցած յաջողութենէն ետք երիտասարդութիւնը խանդավառուելով՝ մեր անդամներուն թիւը հասաւ 28-ի, որոնք հետեւեցան դասընթացքներու եւ 1958-ին տուինք մեր 2-րդ երգահանդէսը՝ այս անգամ Վակներեան երգչախումբին միայն 40 անդամներ աւելցնելով մեր խումբին: Այս երգահանդէսը եւս մեծ յաջողութիւն արձանագրեց եւ 3-րդ տարին 45 հոգինոց երգչախումբ մը ունէինք, հետեւաբար կարիքը չկար Վակներեան երգչախումբէն անդամներ բերելու: Անոնցմէ միայն 2 հոգի մնաց մեզի հետ մինչեւ 50 տարի, որոնք կրնամ ըսել որ հայ դարձած են այլեւս:

Ծանօթ են «Արաքս» երգչախումբի փայլուն ելոյթները: Դիւրաւ կընթանա՞յ իրենց գործունէութիւնը:

«Արաքս» երգչախումբը Արժանթինի մէջ առաջնակարգ խումբ մըն է: Ձեզի օրինակ մը տալու համար պիտի ըսեմ, թէ միջազգային ձայնաբանութեան մասնագէտներ տարեկան համագումարներ կը կազմակերպեն, եւ երբ Պուէնոս Այրէսի մէջ տեղի ունեցաւ այդ համագումարը, 800 խումբերու մէջէն մեր խումբը ընտրուեցաւ, որպէսզի  միջոցառման բացումը եւ փակումը ընէ: Բացումը պէտք է ըլլար արժանթինեան ժողովրդական, ազգագրական երգերով, իսկ փակումը՝ դասական երգերով: Արժանթինի ոգերգի ներկայացումը մեր երգչախումբին կողմէ այնքան խոր տպաւորութիւն ստեղծեց ներկաներուն վրայ, որ շարքով կուգային մեզ շնորհաւորելու: Երգչախումբը մասնակցած է նաեւ հրեաներու, ճափոնցիներու զանազան փառատօներու եւ միշտ խլած է առաջնութիւնը:
Բոլոր թատրոններու մէջ երգած ենք՝ մինչեւ Ուրուկուէյի օփերայի թատրոնի սրահին մէջ: Սրահներու բացումներ, Ցեղասպանութեան ոգեկոչման ձեռնարկներ, առանձին երգահանդէսներ, ամէն ինչ ներառնուած է մեր գործունէութեան մէջ: 2005-ին Ցեղասպանութեան 90-ամեակին առիթով երգահանդէս մը տուած էինք Պուէնոս Այրէսի խորհրդարանի համերգային սրահին մէջ, հովանաւորութեամբ մշակոյթի  նախարարութեան:


Իսկ «Արաքս»ի 50-ամեա՞կը:

«Արաքս» երգչախումբը հանդիսաւորապէս նշեց իր 50-ամեակը ձեռնարկով, որ տեղի ունեցաւ Արժանթինի դեսպանատան մէջ, 1350 հոգիի ներկայութեամբ։ Իւրաքանչիւր անդամ իր երգչախմբային տարիքին համաձայն բեմ բարձրացաւ։ Ամենայն հայոց Գարեգին Բ. կաթողիկոս շնորհաւորագիր մը յղած էր այս առիթով: Ներկայացուեցաւ հեղինակային երգահանդէս մը։

Երաժշտահան Ժան Ալմուխեան ունեցած է բեղուն գործունէութիւն:
Շրջած է զանազան երկիրներ, ուր դասախօսութիւններով ներկայացուցած է
երգչախումբին պատմախօսը, նաեւ երգահանդէսներ տուած է:
«Արաքս» երգչախումբը մեծ ընդունելութիւն գտած է հանրութեան մէջ
իսկ մաէսթրօ Ժան Ալմուխեան բազմիցս պարգեւատրուած անձնաւորութիւն է:

Ան 1972ին ստացած է Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Խորէն կաթողիկոսի կողմէ
«Ս. Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանը Բարսեղ Կանաչեան երգչախումբին համար:
1982ին Խորէն վեհափառի ձեռամբ ստացած է «Կիլիկեան ասպետներ» շքանշանը:
Ամենայն հայոց Վազգէն կաթողիկոսի ձեռամբ ստացած է «Սահակ Պարթեւ» մետալը:

1990ին ՀՀ մշակոյթի նախարարութիւնը եւ հայ   կոմպոզիթորներու միութիւնը
միասնաբար պարգեւատրած են մաէսթրօն՝ Հայաստանի «Կոմիտաս» մետալով:

Մաէսթրօ Ժան Ալմուխեան երիտասարդի խանդով կը խօսի
երգչախումբի կազմութեան համար: Ան նկարագրելով
չորս հիմնական ձայները կըսէ.-
«Սոփրանոն՝ դեղձանիկն է, ալթոն՝ աղաւնին,
թենորը՝ սոխակ է, իսկ պասը միայն առիւծի ձայնին կրնամ նմանցնել,
անտառին ձայնն է,
որ խորերէն կուգայ ու քեզ կը հմայէ»

Այլ գործակցութիւններ ունեցա՞ծ էք:

Գործակցութիւններ ունեցած եմ Լիբանանի մէջ Համազգայինի «Բարսեղ Կանաչեան» երգչախումբով, որու ղեկավարութիւնը ստանձնեցի երեք ամսուայ համար, ապա Հայաստանի, Նիւ Եորքի մէջ, ուր բացի երգչախմբային աշխատանքէ դասախօսութիւններու շարք մըն ալ իրագործած էի Կոմիտասի կեանքին ու գործին մասին:
Երկար ժամանակ եղաւ որ Արժանթին կը վերադառնայի միայն ամառները (փաստօրէն ձմեռ՝ Արժանթինի պարագային) ինչ որ բաւական դժուար էր ինծի համար. մնայուն ձմեռ էր, բայց ես արեւ ունէի իմ գործակցութիւններուս եւ արուեստիս մէջ:
Անոր համար խօսքս կþուղղեմ երիտասարդութեան՝ թէ չի մոռնան իրենց արմատները, ո՛ւր որ ալ ըլլան։ Որպէսզի կարողանան վայելել իրենց ազգի սքանչելի մշակոյթը, հայ երգն ու երաժշտութիւնը: Կա՛մ հայ ես, կա՛մ չես։ Եղէ՛ք հայ երգի պաշտպանները: Կարժէ՛:
Շատեր կը յուսահատին, որ կը ձուլուին, սակայն կեանքը պայքար է եւ հետեւողականօրէն պիտի պայքարիս ամէն տեսակի դժուարութեան դէմ:
Յաջողութիւններ կը մաղթեմ ձեր թերթին, ուրախ ըլլալով որ առիթը ունեցայ յունահայ գաղութի հետ կապի մէջ մտնելու: