Ընկեր Հրանդ, վերջին օրերին Ռ. Սաֆարովին՝ Ատրպէյճան արտայանձնելու եւ այնտեղ ազատ արձակելու եւ հերոսացնելու կապակցութեամբ նշել էք, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը համապատասխան ակտիւութիւն չի ցուցաբերում՝ համեմատած Ատրպէյճանի հետ: Դուք յատկապէս ինչը նկատի ունէք եւ ի՞նչ պէտք է անի ՀՀ-ն:

Վերջին ժամանակաշրջանում՝ աւելի քան 10 տարի, մենք արտաքին ճակատի վրայ, քարոզչական պայքարի մէջ տեղի ենք տալիս: Մենք քարոզչական համապատասխան աշխատանքները տկարացրել ենք Ղարաղաղի դատի արդարացիութեան առումով՝ միջազգային համապատասխան հանրային կարծիք ստեղծելու մէջ. այս գործի մէջ ատրպէյճանցիները մեզնից առաջ են անցել:
Այստեղ երկու հիմնական երեւոյթ է պատճառ դարձել: Առաջին՝ Արցախեան ազատամարտում ձեռք բերուած յաջողութիւնների պատճառով, մի տեսակ ինքնագոհութիւն, ինքնավստահութիւն ենք զգացել, կþասեմ անիմաստ, անտեղի առումով, եւ երկրորդ՝ մի տեսակ ընդհանուր պասիւութիւն ենք ցուցաբերել՝ թէ՛ դիւանագիտական աշխատանքների, թէ՛ քարոզչական առումով:
Սաֆարովի այս դէպքը եւ Ալիեւի պահուածքը տալիս է մեզ հնարաւորութիւն, որ մենք կարողանանք համապատասխան աշխատանքներով այդ բացը լրացնել, կամ միջազգային առումով հակաատրպէյճանական մեծ քարոզչական արշաւ ծաւալել: Դրա անհրաժեշտութեան մասին էր իմ խօսքը:
Այդ հարցում մեզ այսօր միասնականութիւն է պէտք, կազմակերպուած համադրուած աշխատանք է պէտք, եւ եթէ քննադատուել է իմ կողմից Հայաստանի Հանրապետութեան դիւանագիտական պասիւութիւնը, դա աւելի շատ մատնանշում է եղել, որպէսզի կարողանանք այդ պասիւութիւնը զգալ, այդ  թմբիրից դուրս գալ, եւ կարողանանք համապատասխան աշխատանքներ անենք, որովհետեւ միայն պատերազմի դաշտում չէ անհրաժեշտ յաջողութիւն ունենալ, նաեւ քարոզչական պայքարի մէջ մենք պէտք է հա¬ մապատասխան դիրքերն ունենանք, որովհետեւ այս պայքարում արդարութիւնը մեր կողմն է, եւ պիտի դա լաւապէս օգտագործել՝ մեզ համար յարմար մթնոլորտ ստեղծելու համար:

ՀՀ Ազգային Ժողովի Հ.Յ.Դ. խմբակցութիւնը՝ ի դէմս Աղուան Վարդանեանի յայտարարել է, որ ՀՀ-ն պէտք է նախաձեռնի ԼՂՀ միջազգային ճանաչման եւ նրա հետ ռազմաքաղաքական դաշինք կնքելու գործընթաց: Այս առիթով՝ որոշ շրջանակների կողմից հնչել են նաեւ մտահոգութիւններ, թէ այս պահին ԼՂՀ միջազգային ճանաչումը կարող է պատերազմի պատճառ դառնալ: Ինչպէ՞ս կը մեկնաբանէք սա:

Հ.Յ.Դ. խմբակցութեան քարտուղարի կողմից հնչած այդ յայտարարութիւնն աւելի շատ պայմանական բնոյթ էր կրում, որ մենք, արձագանգ չտեսնելու դէպքում, պէտք է այդպէս անենք:
Անկախ այդ յայտարարութիւնից՝ մենք երկար ժամանակ է, որ այդ գործընթացը սկսել ենք: Երբ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը յայտարարել է իր անկախութիւնը, այդ օրուանից նաեւ սկսուել է ԼՂՀ անկախութեան միջազգային ճանաչման հարցը: Եւ այդ օրուանից մինչեւ հիմա արդիւնք չենք ստացել, որովհետեւ մինչ այժմ անհրաժեշտ աշխատանք չենք ծաւալել:
Բայց այս հարցում ետդարձի ճամբայ չկայ: Առնուազն, մեր կազմակերպութիւնն այս առումով ոչ մի անգամ էլ իր աշխատանքները չի դադարեցրել: Զգալի է համահայկական, համադրուած ու նպատակադրուած, պլանաւորուած աշխատանքի պակասը: Բայց, սկզբունքօրէն այդ աշխատանքը ԼՂՀ անկախութեան հռչակումից ի վեր արդէն սկսւած է:
Ինչ վերաբերւում է ռազմաքաղաքական դաշինք կնքելու հարցին, նշեմ, որ անկախ Ռամիլ Սաֆարովին՝ Ատրպէյճան արտայանձնելուն եւ վերջին շրջանում ստեղծուած իրադրութիւնից, երկար ժամանակ է, ինչ ՀՅԴ-ն այս հարցի վերաբերեալ պահանջատէր է, եւ գտնում ենք, որ Հայաստանի Հանրապետութիւնը պէտք է համապատասխան իրաւական փաստաթըղթով երաշխաւորի ԼՂՀ անվտանգութիւնը. այդ ռազմական դաշինքի հարցը նոր չէ, որ արծածւում է, ուղղակի այս պահին դա նուազագոյնն է, որ մենք կարող ենք անել:
Ռազմական դաշինք կնքելով ԼՂՀ-ի հետ՝ մենք փաստացիօրէն նաեւ առաջին եւ հիմնական քայլն ենք անում ԼՂՀ անկախութեան ճանաչման համար, իսկ միջազգայնօրէն ՀՀ-ի կողմից ԼՂՀ անվտանգութեան երաշխաւորութիւնը կþամրագրուի փաստաթղթով:
Այս միջադէպից յետոյ միջազգային տարբեր հարթակներից Հայաստանին եւ Ատրպէյճանին փորձում են դիտել նոյն հարթութեան վրայ եւ միեւնոյն գնահատականը տալ: Արդիւնքում ստացւում է, որ տեղի ունեցածի համար երկու կողմին էլ նայում են որպէս «մեղաւոր»:

Կարելի՞ է ասել, որ Ատրպէյճանը որեւէ երաշխիքներ է ստացել, այնուհետեւ գործի անցել ¥Ռ. Սաֆարովին արտայանձնելու վերաբերեալ¤:

Չեմ հաւատում, որ նախապէս եղել է որեւէ պայմանաւորուածութիւն, բայց հաւատում եմ, որ պրիմիտիւ ¥նախնական¤ միջնորդութեան առաքելութեան գիտակցումով մեզ փորձում են նոյն հարթակի վրայ դնել, Ատրպէյճանն էլ, անկողմնակալ երեւալու համար, մեզ փորձում է անընդհատ նոյնչափ մեղաւոր համարի, որպէսզի հարցերն այլ ընթացք չի ստանան: Դա պէտք է մեր կողմից անընդունելի եւ անհանդուրժելի լինի: Այդ առումով մենք  պէտք է մեծ աշխատանք կատարենք, պէտք է կարողանանք համանախագահներին անընդհատ պահանջել, համոզել, ճնշել, վերջ տալ այն վարքագծին, որ մեզ ուզում են միեւնոյն հարթութեան մէջ տեսնել, երկուսին էլ մեղաւոր տեսնել:
Այս առումով էլ մեր անգործութեան մեղքը կայ, մենք պասիւ ենք, մենք պէտք է շատ աւելի ակտիւ լինենք եւ համանախագահների պատկան երկրներում անհրաժեշտ քարոզչութիւն, աշխատանք տանենք:

Կարծու՞մ էք, որ այնուամենայնիւ Ատրպէյճանը միջազգային հանրութեան կողմից արժանի գնահատական կը ստանայ:

Ես հաւատում եմ, որ՝ ում լսելի դառնայ հարցի էութիւնը , չի կարող այլ կեցուածք ունենալ, չի կարող չդատապարտել այս երեւոյթը ու նոխկանք չապրել Ատրպէյճանի պահուածքից: Հարցն այնքան պարզ է, այնքան գռեհիկ ձեւով է մարդկային արժէքները ոտնահարուած, այնքան վայրենութիւն կայ այս դէպքի մէջ, որ եթէ մենք կարողանանք հարցը լսելի դարձնենք աշխարհին, բոլորն անխտիր կը դատապարտեն Ատրպէյճանին: Ուղղակի այս առիթը մենք պէտք է կարողանանք լաւագոյնս օգտագործել, այս առիթի միջոցով ատրպէյճանական իշխանութեան էութիւնը բացայայտել ամբողջ աշխարհում:
Չի կարող 21-րդ դարում աշխարհը հանդուրժի քնած մարդուն կացնով սպանութիւնը:
Պէտք է այնպէս անել, որ ամէն մարդ, ամէն կազմակերպութիւն, ամէն պետութիւն այս մասին իմանայ: Բաւական է այսքանն անել եւ մնացածն ինքնաբերաբար կը ստացուի:


Ընկեր Հրանդ, կարծու՞մ էք, որ Հունգարիայի իշխանութիւնները տեղեակ չէին Ռ. Սաֆարովին՝ Ատրպէյճանին յանձնելու դէպքում նրան ազատ արձակելու Ատրպէյճանի մտադրութեան մասին: Վերջերս լուրեր տարածուեց նաեւ, որ Հունգարիան կարող է դադարեցնել դիւանագիտական յարաբերութիւնները Ատրպէյճանի հետ:

Չեմ կարծում, որ հունգարական կողմը չի կարողացել այն հաւանականութիւնն ունենալ, որ կարող է վերադարձնելուց յետոյ նման բան տեղի ունենար: Հունգարիան օրէնքի տառի առումով հաւանաբար բնական վարուեց, բայց նկատի ունենալով կոնկրետ հարցի կարեւորութիւնը հայ-ատրպէյճանական յարաբերութիւնների ուղղութեամբ, ատրպէյճանական կողմի՝ վերջին ժամանակաշըրջանում ունեցած պահուածքն ու արտայայտութիւնները, հունգարական կողմը պարտաւոր էր յաւելեալ երաշխիքներ պահանջել, որպէսզի այսպիսի բան տեղի չունենար: Եթէ չի արել դա, ուրեմն նշանակում է, որ լռելեայն համաձայնութիւն էր տուել ու պատասխանատուութիւնն իրենից հանելու ծրագիր է եղել: Եւ եթէ նոյնիսկ յայտարարում է, որ կը դադարեցնի դիւանագիտական յարաբերութիւններն Ատրպէյճանի հետ, բայց մինչ օրս դա չի արել, ապա ոչ ոք իրաւունք չունի դրան հաւատալու:

Օրեր առաջ Արցախի Հանրապետութիւնը նշեց անկախութեան  հռչակման 21-ամեակը, ինչպէ՞ս նաեւ տեղի ունեցաւ ԼՂՀ նորընտիր նախագահի երդմնակալութեան արարողութիւնը: Ի՞նչ էք զգում այս պահին եւ ինչ կþասէք Արցախի ժողովրդին:

Այն, որ անկախութեան տօնն ենք նշում, որ նախագահի երդմնակալութիւնն է, խօսում է Արցախի յաղթանակի եւ կայացման մասին: Բայց այս լաւ առիթով ես չպէտք է վարանեմ ասելու, որ շատ կարեւոր է արցախեան ինքնուրոյն ֆակտորի ազդեցութիւնը քաղաքական, հասարակական եւ ազգային մակարդակներում: Մենք թէ ներազգային եւ թէ միջազգային մակարդակներում պէտք է միշտ լսենք Արցախի եւ Արցախի ժողովրդի տեսակէտը. սա շատ կարեւոր է:
Եթէ միջազգային տարբեր հարթակներում ԼՂՀ-ն չունի ասպարէզ՝ ինքնուրոյն քաղաքական աշխատանք ծաւալելու, առնուազն ունի հնարաւորութիւն միջազգային հանրային կարծիքի հետ իր տեսակէտն անընդհատ հնչեցնելու:
Մեր ներազգային առումով Արցախն անպայման իր տեսակէտը պիտի ունենայ: Յաճախ մենք, ինչ-ինչ հաշուարկումներից ելնելով, ինքնազսպման ենք գնում, լռում ենք եւ ակտիւութեամբ չենք արձանագրում մեր տեսակէտը, ինչը կարծում եմ, վտանգաւոր է Արցախի ապագայի համար: ԼՂՀ-ն, իբրեւ ինքնուրոյն երեւոյթ, պէտք է անընդհատ ինքնահաստատում կատարի: Սա մեր 20-ամեայ պայքարի տրամաբանական պահանջն է:


ՍԵՒԱԿ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ