Վեր­ջերս «­Հա­յերն այ­սօ­րը» տե­ղե­կա­ցաւ, որ ­Յա­րու­թիւն եւ Ե­րեմ ­Յով­սէ­փեան եղ­բայր­նե­րը գնել են ­Պուլ­կա­րիոյ ­Վառ­նա քա­ղա­քում գտնո­ւող այն տու­նը, որ­տեղ ապ­րել է ­Զօ­րա­վար Անդ­րա­նի­կը: ­Փոր­ձե­ցինք ճշդել այդ տե­ղե­կու­թիւ­նը՝ զրու­ցե­լով ­Պուլ­կա­րիա­յի հա­յե­րի միու­թեան հա­յաս­տա­նեան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Ե­րեմ ­Յով­սէ­փեա­նի հետ:

 Ն­պա­տակ ու­նենք տու­նը թան­գա­րա­նի վե­րա­ծել

­Պա­րո՛ն ­Յով­սէ­փեան, կը խնդրէի, որ մի փոքր պատ­մէք Անդ­րա­նի­կի տան մա­սին եւ թէ ինչ­պէ՞ս այն գնե­ցիք:

Երբ Անդ­րա­նի­կը 1907 թո­ւա­կա­նին տե­ղա­փոխ­ւում է ­Պուլ­կա­րիա, ­Պուլ­կա­րիոյ կայս­րը ­Զօ­րա­վա­րին 5 հա հո­ղա­տա­րածք է նո­ւի­րում: Անդ­րա­նի­կը հո­ղակը­տո­րի մեծ մա­սը բա­ժա­նում է որ­բե­րին, ա­նօ­թե­ւան­նե­րին, իսկ մի փոք­րիկ հա­տո­ւա­ծում իր իսկ ձեռ­քով տուն է կա­ռու­ցում: Անդ­րա­նի­կը ­Պուլ­կա­րիա­յում ապ­րում է մի կնոջ հետ, ով մին­չեւ Անդ­րա­նի­կի հետ ծա­նօ­թա­նա­լը, աղ­ջիկ է ու­նե­նում: ­Մին­չեւ վեր­ջերս տան սե­փա­կա­նա­տէ­րերն այդ աղջ­կայ թոռ­ներ էին, ով­քեր այ­սօր ապ­րում են Ա­մե­րի­կա­յում: ­Մի քա­նի տա­րի ա­ռաջ, երբ նրանք ցան­կա­նում են տու­նը վա­ճա­ռել, գնման ա­ռա­ջար­կով դի­մում են ­Պուլ­կա­րիա­յում ՀՀ դես­պա­նա­տուն: Երբ ՀՀ դես­պա­նատ­նից դրա­կան պա­տաս­խան չեն ստա­նում, պայ­մա­նա­գիր են կնքում թրքա­կան մի ըն­կե­րու­թեան հետ, ո­րը ցան­կա­նում է տու­նը քան­դել եւ փո­խա­րէ­նը բազ­մաբ­նա­կա­րա­նա­յին շէնք կա­ռու­ցել:

Երբ ես եւ եղ­բայրս՝ ­Յա­րու­թիւ­նը, (­Յա­րու­թիւն ­Յով­սէ­փեա­նը ­Պուլ­կա­րիա­յի հա­յե­րի միու­թեան նա­խա­գահն է) ի­մա­ցանք, որ Անդ­րա­նի­կի տու­նը քան­դե­լու են, ան­մի­ջա­պէս գոր­ծի ան­ցանք: ­Մեզ միշտ հե­տաքրք­րել է Անդ­րա­նի­կի տան ճա­կա­տա­գի­րը, ո­րով­հե­տեւ այն մեզ՝ հա­յե­րիս հա­մար սոսկ տուն չէ: Այն ­Զօ­րա­վա­րից մնա­ցած յի­շո­ղու­թիւն է, ո­րի ա­մէն մի ան­կիւ­նը պատ­մու­թիւն ու­նի: Եր­կար բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րից, քաշք­շու­կից յե­տոյ հնա­րա­ւոր ե­ղաւ սե­փա­կա­նա­տէ­րե­րի հետ հա­մա­ձայ­նու­թեան գալ ու տու­նը գնել: ­Տան սե­փա­կա­նա­տէ­րե­րը պար­տա­ւո­րո­ւե­ցին նաեւ մեզ տրա­մադ­րել ­Գե­նե­րա­լի ու­սա­դիր­նե­րը, ծխա­մոր­ճը, թա­նա­քա­մա­նը, պատ­մա­կան նկար­նե­րը եւ Անդ­րա­նի­կի մա­զե­րը, սա­կայն, վեր­ջինս այդ­պէս էլ չու­ղար­կե­ցին:

Ի՞նչ վի­ճա­կում էր տու­նը, երբ գնե­ցիք:

 Տու­նը շատ անմ­խի­թար վի­ճա­կում էր: Մ­նա­ցել էր միայն Անդ­րա­նի­կի պատ­րաս­տած պա­հա­րա­նը, կո­մո­դը: Ար­խի­ւից հա­նել ենք տան հին լու­սան­կա­րը, որ­պէս­զի նոյ­նու­թեամբ վե­րա­կանգ­նենք այն: Այժմ այդ աշ­խա­տանք­ներն են ըն­թա­նում:

­Տու­նը ե­րեք սե­նեակ ու­նի, նկու­ղա­յին յարկ, ո­րի խոր­շե­րում փոք­րիկ սէյ­ֆեր են ե­ղել, ո­րոնց մեջ, հա­ւա­նա­բար, պատ­մա­կան փաս­տաթղ­թեր են ե­ղել: ­Բայց դրան­ցից ոչ մի հետք:­

Գի­տէք, տա­րօ­րի­նակ զգա­ցո­ղու­թիւն ես ու­նե­նում, երբ մտնում ես Անդ­րա­նի­կի տուն. ողջ մար­մինդ փշա­քաղ­ւում է, կար­ծես նրա հո­գին առ այ­սօր թա­փա­ռում է այդ տան մեջ: Անդ­րա­նի­կի տու­նը իւ­րա­տե­սակ հա­ւա­քա­տե­ղի է ե­ղել, Նժ­դեհն էլ է այդ տա­նը հիւ­րըն­կա­լո­ւել: ­Շատ զօ­րա­վար­ներ, ճա­նա­չո­ւած մար­դիկ են ե­ղել այդ տա­նը:

Ն­պա­տակ ու­նենք տու­նը թան­գա­րա­նի վե­րա­ծել: Իսկ թէ երբ բա­ցու­մը կը կա­տա­րո­ւի, դեռ չենք ո­րո­շել: ­Հի­մա հա­ւաք­չա­կան աշ­խա­տան­քով ենք զբաղ­ւում, փոր­ձում կապ հաս­տա­տել Անդ­րա­նի­կի զի­նա­կից­նե­րի, զի­նո­ւոր­նե­րի ժա­ռանգ­նե­րի հետ:

­Վեր­ջերս ­Վառ­նա­յի ­Սուրբ ­Սար­գիս ե­կե­ղե­ցու հո­գե­ւոր հո­վիւ ­Տէր Հ­րա­չը մեզ ա­սաց, որ ­Բուր­գա­սում ապ­րող մի հայ ըն­տա­նի­քի մօտ գտնւում է Անդ­րա­նի­կի տան հա­յե­լին: Եր­կու ա­միս ա­ռաջ ես եւ եղ­բայրս ­Տէր Հ­րա­չի հետ գնա­ցինք ­Բուր­գաս: Եւ այդ ըն­տա­նի­քը հա­մա­ձայ­նեց հա­յե­լին մեզ նո­ւի­րել:

Առ այ­սօր Անդ­րա­նի­կը սի­րո­ւած ու ճա­նա­չո­ւած է ­Պուլ­կա­րիա­յում: Այն թա­ղա­մա­սում, որ­տեղ գտնւում է Անդ­րա­նի­կի տու­նը, բո­լորն են ­Զօ­րա­վա­րին ճա­նա­չում: Իսկ Անդ­րա­նի­կի տնից մին­չեւ նրա ա­նու­նը կրող հրա­պա­րակ՝ ըն­դա­մէ­նը 500 մեթր է: Այն փո­ղո­ցը, որ­տեղ գտնւում է Անդ­րա­նի­կի տու­նը, մին­չեւ 1997 թո­ւա­կա­նը կո­չո­ւել է նրա ա­նու­նով:

­Պա­րո՛ն ­Յով­սէ­փեան, ­Պուլ­կա­րիա­յի հա­յե­րի միու­թեան ջան­քե­րով 2011-ին Անդ­րա­նի­կի հրա­պա­րա­կում տե­ղադ­րո­ւեց ­Զօ­րա­վա­րի յու­շար­ձա­նը:

2011 թո­ւա­կա­նին ­Վառ­նա­յի խորհր­դա­րա­նը միա­ձայն ո­րո­շեց քա­ղա­քի հրա­պա­րակ­նե­րից մէկն ա­նո­ւա­նել Անդ­րա­նիկ ­Զօ­րա­վա­րի ա­նու­նով, որ­տեղ եւ մենք ցան­կա­ցանք տե­ղադ­րել ­Զօ­րա­վա­րի յու­շար­ձա­նը: ­Յու­շար­ձա­նը պատ­րաս­տո­ւել է ­Հա­յաս­տա­նում, հե­ղի­նա­կը ­Համ­լետ ­Գի­նո­սեանն է:

­Յու­շար­ձա­նը ­Պուլ­կա­րիա պէտք է տե­ղա­փո­խէինք ­Թուր­քիա­յի տա­րած­քով: ­Խո­չըն­դոտ­ներ չա­ռա­ջա­նա­լու պատ­ճա­ռով յու­շար­ձա­նի տե­ղա­փո­խու­մը գաղտ­նի էինք պա­հում:

Թր­քա­կան լոպ­պին շատ ու­ժեղ է ­Պուլ­կա­րիա­յում եւ նրանք ­Թուր­քիա­յի պատ­կան մար­մին­նե­րին տե­ղե­կաց­րել էին, որ տե­ղա­փո­խո­ւե­լու է Անդ­րա­նի­կի ար­ձա­նը: ­Մենք լու­րեր էինք տա­րա­ծել, որ տե­ղա­փո­խե­լու ենք պուլ­կար բա­նաս­տեղծ ­Պէ­յօ Եա­վո­րո­վի ար­ձա­նը: Եա­վո­րո­վը, ում ա­նունն է կրում Ե­րե­ւա­նի Ա­ջափ­նեակ թա­ղա­մա­սի դպրոց­նե­րից մէ­կը, ե­ղել է ­Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան ջա­տա­գով­նե­րից եւ բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­ներ է գրել հա­յե­րի մա­սին, նշա­նա­ւոր է նրա «­Հա­յեր» բա­նաս­տեղ­ծու­թիւ­նը։

Ուր երբ ­Թուր­քիա­յի մաք­սա­տա­նը յու­շար­ձա­նը տե­ղա­փո­խող­նե­րին հարց­նում են, թէ ում ար­ձանն է, պա­տաս­խա­նը լի­նում է՝ Եա­վո­րո­վի: Ի­րա­կա­նու­թեան

պարզ դառ­նա­լուց յե­տոյ այս պատ­մու­թիւ­նը մեծ աղ­մուկ է ա­ռա­ջաց­նում ­Թուր­քիա­յում, ո­րին անդ­րա­դառ­նում են ան­գամ թրքա­կան թեր­թե­րը:

­Յու­շար­ձա­նի բաց­մա­նը մաս­նակ­ցել են ­Պուլ­կա­րիա­յի հա­սա­րա­կա­կան-քա­ղա­քա­կան շրջա­նակ­նե­րի եւ իշ­խա­նու­թիւն­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը:

­Մենք այս կերպ փոր­ձում ենք ­Պուլ­կա­րիա­յում վե­րա­կանգ­նել հայ­կա­կան հետ­քե­րը: 2004 թո­ւա­կա­նին մենք ­Վառ­նա­յի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի հրա­պա­րա­կում   տե­ղադ­րե­ցինք բա­զալ­տից պատ­րաս­տո­ւած խաչ­քար՝ ի յի­շա­տակ  ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան զո­հե­րի: Այս ա­ռի­թով մենք ­Պուլ­կա­րիա­յի ­Հան­րա­պե­տու­թեան նա­խա­գահ ­Գէոր­գի ­Պըր­վա­նո­վի կող­մից ար­ժա­նա­ցանք շնոր­հա­կա­լագ­րի:

­Մի յու­շար­ձան էլ տե­ղադ­րել ենք ­Բա­տակ քա­ղա­քում՝ նո­ւի­րո­ւած ­Բա­տա­կի 1876 թո­ւա­կա­նի ապս­տամ­բու­թեա­նը: ­Բա­ցու­մը կա­տա­րո­ւել է Ապ­րի­լի 24-ին: ­Տո­շե­ւօ քա­ղա­քում նոյն­պէս խաչ­քար ենք տե­ղադ­րել:

­Պա­րո՛ն ­Յով­սէ­փեան, զրոյ­ցի վեր­ջում կը ցան­կա­նա­յի, որ խօ­սէք ­Պուլ­կա­րիա­յի հա­յե­րի միու­թեան ա­պա­գայ ծրագ­րե­րի մա­սին :

 Մեր ա­պա­գայ ծրագ­րե­րը մի­տո­ւած են խթա­նե­լու ­Հա­յաս­տա­նի տնտե­սու­թեան զար­գաց­մա­նը, ո­րի մա­սին եւ խօ­սե­ցինք ՀՀ սփիւռ­քի նա­խա­րար Հ­րա­նուշ ­Յա­կո­բեա­նի հետ հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ: ­Պուլ­կա­րիան Եւ­րո­պա­յում հա­մար­ւում է տա­րան­ցիկ եր­կիր, որ­տեղ եւ մենք նպա­տակ ու­նենք բա­զա­ներ հիմ­նել, որ­պէս­զի մեր ար­տա­հա­նող­նե­րի մուտ­քը եւ­րո­պա­կան երկր­ներ ա­ւե­լի մատ­չե­լի լի­նի: Այս նա­խա­ձեռ­նու­թիւ­նը ոչ միայն կ­þօգ­նի հա­յաս­տա­նեան ար­տա­հա­նող­նե­րին, այ­լեւ կը նպաս­տի ­Հա­յաս­տա­նի տնտե­սու­թեան զար­գաց­մա­նը:

­Յա­րու­թիւ­նը եւ ես մաս­նակ­ցե­ցինք վեր­ջերս կա­յա­ցած ­Հայ­րե­նիք-Ս­փիւռք 5-րդ ­հա­մա­ժո­ղո­վին, ո­րի ժա­մա­նակ ի­մա­ցանք, որ ­Գա­րե­գին Նժ­դե­հը նոյն­պէս տուն է ու­նե­ցել ­Պուլ­կա­րիա­յում: Այժմ փոր­ձում ենք ­Պուլ­կա­րիա­յի ար­խիւ­նե­րում ճշդել այդ տե­ղե­կու­թիւ­նը:

Զ­րու­ցեց ­Լու­սի­նէ Աբ­րա­հա­մեա­նը