Ս­տո­րեւ կու տանք Հ.Յ.Դ. ­Բիւ­րո­յի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Հ­րանդ ­Մար­գա­րեա­նի ե­լոյ­թը` ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100րդ ­տա­րե­լի­ցին նո­ւի­րո­ւած ձեռ­նարկ­նե­րը հա­մա­կար­գող պե­տա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի 6րդ ­նիս­տին:

­«Հա­մախմ­բո­ւած աշ­խա­տան­քով` հաս­նել ար­դիւն­քի»

­Մե­ծար­գոյ նա­խա­գահ,
վե­հա­փառ հայ­րա­պետ­ներ,
հո­գե­ւոր հայ­րեր,
յար­գե­լի՛ գոր­ծըն­կեր­ներ,
սի­րե­լի՛ հայ­րե­նա­կից­ներ,

Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100րդ ­տա­րե­լի­ցի վեր­ջին ե­ռամ­սեա­կի նա­խա­շե­մին մի հա­յեացք նե­տենք ան­ցած ինն ա­միս­նե­րի մեր բո­լո­րի հա­մա­տեղ աշ­խա­տան­քին եւ ար­ձա­նագ­րենք, որ ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման եւ հա­տուց­ման ի­րա­ւունք­նե­րի ար­ծարծ­ման գոր­ծըն­թա­ցում նշո­ւած ժա­մա­նա­կա­հա­տո­ւա­ծը ե­ղաւ իս­կա­պէս ան­նա­խա­դէպ` թէ՛ նե­րազ­գա­յին միաս­նա­կա­նու­թեան մթնո­լոր­տի, թէ՛ մի­ջազ­գա­յին ար­ձա­գան­գի ու զօ­րակ­ցու­թեան տե­սան­կիւ­նից:

­Մենք բարձր ենք գնա­հա­տում սփիւռ­քի տար­բեր կենտ­րոն­նե­րում կազ­մա­կեր­պո­ւած բազ­մաբ­նոյթ մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը` տաս­նեակ, հա­րիւր հա­զա­րա­ւոր հա­յե­րի եւ ­Հայ ­Դա­տի օ­տա­րազ­գի պաշտ­պան­նե­րի մաս­նակ­ցու­թեամբ: Այդ մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի աշ­խար­հագ­րու­թիւ­նը յի­րա­ւի վիթ­խա­րի էր եւ ընդգր­կում էր տաս­նեակ պե­տու­թիւն­ներ` աշ­խար­հի բո­լոր մայր­ցա­մաք­նե­րում. Աւստ­րա­լիա­յից` հա­րա­ւա­մե­րի­կեան երկր­նե­րի մայ­րա­քա­ղաք­ներ, ­Հիւ­սի­սա­յին Ա­մե­րի­կա­յի խո­շո­րա­գոյն քա­ղաք­նե­րից` եւ­րո­պա­կան քա­ղա­քակր­թու­թեան օր­րան­ներ, Ա­սիա­յից` ընդ­հուպ Աֆ­րի­կա: ­Չենք կա­րող յա­տուկ չշեշ­տել Ա­րեւմ­տա­հա­յաս­տա­նի մի շարք քա­ղաք­նե­րում եւ ­Ջա­ւախ­քում կազ­մա­կեր­պո­ւած մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի կա­րե­ւո­րու­թիւ­նը եւ ի հար­կէ` ­Սի­րիա­յում եւ Ի­րա­քում կա­տա­րո­ւած մե­ծա­ծա­ւալ աշ­խա­տան­քը, ո­րին մաս­նակ­ցե­ցին նաեւ այդ երկր­նե­րի ժո­ղո­վուրդ­նե­րի քա­ղա­քա­կան, հա­սա­րա­կա­կան ու մտա­ւո­րա­կան շրջա­նակ­նե­րը:

Ե­թէ ար­տա­սահ­մա­նեան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րից ա­մե­նա­մեծ ար­ձա­գան­գը ար­դա­րա­ցիօ­րէն ստա­ցաւ ­Վա­տի­կա­նում մա­տու­ցո­ւած յա­տուկ ­Պա­տա­րա­գը, ա­պա ներ­սում` ­Հա­յաս­տա­նում եւ Ար­ցա­խում, ա­մե­նա­կա­րե­ւորն ու բո­վան­դա­կա­լիցն, ան­տա­րա­կոյս, տա­րե­լի­ցի բուն օ­րը եւ դրան նա­խոր­դած ու յա­ջոր­դած օ­րե­րին անց­կա­ցո­ւած մի­ջո­ցա­ռում­ներն էին` ա­ւե­լի քան մէկ մի­լիոն հա­յե­րի եւ այլ ժո­ղո­վուրդ­նե­րի շար­քա­յին եւ բարձ­րաս­տի­ճան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի մաս­նակ­ցու­թեամբ:

Եր­կու հայ­կա­կան պե­տու­թիւն­նե­րի եւ հա­մայն հայ ժո­ղովր­դի հա­մախմ­բո­ւած աշ­խա­տան­քը` «յի­շում եմ եւ պա­հան­ջում» կար­գա­խօ­սի ներ­քոյ եւ «ան­մո­ռուկ» խորհր­դա­նի­շի ո­գով` չէին կա­րող չտալ ի­րենց պտուղ­նե­րը:

­Տա­րեսկզ­բին մեր ըն­դու­նած ­Հա­մա­հայ­կա­կան Հռ­չա­կա­գի­րը, ­Մար­դու Ի­րա­ւունք­նե­րի Եւ­րո­պա­կան ­Դա­տա­րա­նի լսում­նե­րը, Հ­ռո­մի ­Պա­պի եւ ­Գեր­մա­նիա­յի նա­խա­գա­հի պատ­գամ­նե­րը, մի շարք պե­տու­թիւն­նե­րի ու մի­ջազ­գա­յին կա­ռոյց­նե­րի կող­մից ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան նո­րա­նոր ճա­նա­չում­նե­րը, ­Մե­ծի ­Տանն ­Կի­լի­կիոյ կա­թո­ղի­կո­սու­թեան ­Սի­սի կա­թո­ղի­կո­սա­րա­նի վե­րա­դար­ձի պա­հան­ջով յա­րու­ցած դա­տա­կան գոր­ծը լրջա­գոյն ազ­դե­ցու­թիւն ու­նե­ցան ամ­բողջ աշ­խար­հում հան­րա­յին կար­ծի­քի ձե­ւա­ւոր­ման վրայ:

Այ­սօր նոյ­նիսկ ­Թուր­քիա­յում ապ­րող մտա­ւո­րա­կան­ներ ու քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­ներ են խօ­սում ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հա­տուց­ման անհ­րա­ժեշ­տու­թեան մա­սին:

Բ­նա­կան է, որ, «հա­տու­ցում» ա­սե­լով բո­լո­րը նոյն բա­նը չեն հաս­կա­նում կամ պատ­կե­րաց­նում: Այս­տեղ մենք ա­նե­լիք ու­նենք: Յս­տակ ձե­ւա­կերպ­ման անհ­րա­ժեշ­տու­թիւն կայ, թէ հա­մայն հա­յու­թիւ­նը ի՞նչ է պա­հան­ջում եւ պա­հան­ջե­լու: Ա­յո՛, ­Հա­մա­հայ­կա­կան Հռ­չա­կագ­րով մենք ու­րո­ւագ­ծել ենք մեր պա­հանջ­նե­րի ընդ­հա­նուր շրջա­նա­կը, սա­կայն, անհ­րա­ժեշտ է այդ ու­րո­ւա­գի­ծը ըն­դար­ձա­կել, հիմ­նա­ւո­րել եւ վե­րա­ծել հա­տուց­ման պա­հանջ­նե­րի ընդ­հա­նուր փա­թե­թի: ­Հէնց սա նկա­տի ու­նե­նա­լով` խիստ կա­րե­ւո­րում ենք առ­նո­ւազն Ե­րե­ւա­նում ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ի­րա­ւա­կան հե­տա­զօ­տու­թիւն­նե­րի կենտ­րո­նի հիմ­նու­մը, ո­րը պէտք է իր ա­ւար­տին հասց­նի մի­ջազ­գա­յին ի­րա­ւուն­քի կա­նոն­նե­րին հա­մա­ձայն` ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հա­տուց­ման եւ հայ ժո­ղովր­դի ու ­Հա­յաս­տա­նի ի­րա­ւունք­նե­րի ձեռք­բեր­ման հար­ցով ամ­բող­ջա­կան թղթա­պա­նա­կի պատ­րաս­տու­մը: Այդ թղթա­պա­նա­կի հի­ման վրայ կը կա­րո­ղա­նանք միաս­նա­բար ճշդել մեր ի­րա­ւունք­նե­րի ձեռք­բեր­ման ճա­նա­պար­հա­յին քար­տէ­սը` ըստ հնա­րա­ւո­րու­թիւն­նե­րի` մեր բո­լո­րի եւ մե­զա­նից իւ­րա­քան­չիւ­րի դե­րա­կա­տար­ման հա­մա­պա­տաս­խան բաշ­խու­մով:

­Հա­մա­հայ­կա­կան այլ հար­ցե­րի կող­քին, նաեւ ա՛յս` հա­տուց­ման հար­ցի շուրջ, մեր քննար­կում­նե­րը շա­րու­նա­կե­լու, հա­մընդ­հա­նուր մօ­տե­ցում ձե­ւա­ւո­րե­լու նպա­տա­կով` ող­ջու­նե­լի ենք հա­մա­րում ­Հա­մա­հայ­կա­կան ­Խոր­հուրդ ստեղ­ծե­լու ուղ­ղու­թեամբ քայ­լեր ձեռ­նար­կե­լը: ­Խոր­հուր­դի հա­յե­ցա­կար­գի, կա­ռու­ցո­ւած­քի եւ գոր­ծու­նէու­թեան կար­գի վե­րա­բերեալ մեր տե­սա­կէտ­նե­րը ա­ւե­լի ուշ կը յայտ­նենք, սա­կայն այս պա­հին անհրա­ժեշտ ենք հա­մա­րում ու­շադ­րու­թեան հրա­ւի­րել այն հան­գա­ման­քի վրայ, որ 100րդ ­տա­րե­լի­ցի տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին յանձ­նախմ­բե­րը եւս ձե­ւա­ւո­րո­ւել են յա­տուկ նպա­տա­կով, հե­տե­ւա­բար նաեւ` յա­տուկ ձե­ւա­չա­փով ու լիա­զօ­րու­թեամբ: Առ այդ, գտնում ենք, որ ­Հա­մա­հայ­կա­կան ­Խոր­հուր­դի հա­յե­ցա­կար­գի, կա­ռու­ցուած­քի եւ գոր­ծու­նէու­թեան կար­գի շուրջ սփիւռ­քի հա­մայնք­նե­րում քննար­կում­նե­րը եւ հա­մընդ­հա­նուր մօ­տե­ցում­ներ մշա­կե­լու գոր­ծըն­թա­ցը կա­րող են ա­ւե­լի եր­կար ժա­մա­նակ պա­հան­ջել, քան` նա­խա­տե­սո­ւած է ներ­կա­յա­ցո­ւած ո­րոշ­ման նա­խագ­ծով: Ուս­տի ա­ւե­լի նպա­տա­կա­յար­մար ենք հա­մա­րում, ա­ռա­ջին հանգրուա­նում` մին­չեւ մէկ տա­րի, կենտրո­նա­նալ հա­մա­հայ­կա­կան կա­ռոյց­նե­րի մաս­նակ­ցու­թեամբ խոր­հուր­դի կազ­ման հա­յե­ցա­կար­գի, կա­ռու­ցո­ւած­քի եւ գոր­ծու­նէու­թեան կար­գի հա­մա­ձայ­նեց­ման վրայ, միա­ժա­մա­նակ` սփիւռ­քի հա­մայնք­նե­րում խթա­նե­լով տա­րա­ծաշրջա­նա­յին նման խոր­հուրդ­ներ ձե­ւա­ւո­րե­լու աշ­խա­տանք­նե­րը:

­Թէ՛ ­Հա­մա­հայ­կա­կան ­Խոր­հուր­դի եւ թէ՛ սփիւռ­քի հա­մայնք­նե­րում նման խոր­հուրդ­նե­րի ձե­ւա­ւոր­մա­նը կը նպաս­տեն 2016 թո­ւա­կա­նին` ­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան ան­կա­խաց­ման 25ա­մեա­կի եւ 2018 թո­ւա­կա­նին` ­Հա­յաս­տա­նի ա­ռա­ջին ­Հան­րա­պե­տու­թեան հիմ­նադ­րու­թեան 100ա­մեա­կի տօ­նա­կա­տա­րու­թիւն­ներն ու մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը միաս­նա­բար կազ­մա­կեր­պե­լու նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը: ­Մենք հա­մա­ձայն ենք ­Սի­րիա­յի Ա­րա­բա­կան ­Հան­րա­պե­տու­թիւ­նում եւ Ի­րա­քի ­Հան­րա­պե­տու­թիւ­նում հայ­կա­կան հա­մայնք­նե­րի կա­ցու­թեան մա­սին յայ­տա­րա­րու­թեան նա­խագ­ծին: ­Յատ­կա­պէս անհ­րա­ժեշտ ենք հա­մա­րում հա­մազ­գա­յին ճի­գե­րով դի­մագ­րա­ւել ­Սի­րիա­յում գտնո­ւող հա­յու­թեան մար­տահրա­ւէր­նե­րը:

Ամ­փո­փե­լով` մէկ ան­գամ եւս ար­ձա­նագ­րենք, որ ահ­ռե­լի ու յի­րա­ւի ար­դիւ­նա­ւէտ աշ­խա­տանք է կա­տա­րո­ւել ­Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100ա­մեայ տա­րե­լի­ցը պատ­շաճ կազ­մա­կեր­պե­լու ուղ­ղու­թեամբ: ­Զու­գա­հե­ռա­բար` հսկա­յա­կան աշ­խա­տանք դեռ ըն­թաց­քում է եւ շատ ա­ւե­լի մեծ ու կա­րե­ւոր աշ­խա­տանք` առ­ջե­ւում:

Այս ըն­թաց­քում մենք նաեւ չա­փա­զանց կա­րե­ւոր բա­ներ հաս­կա­ցանք.

­Հաս­կա­ցանք, որ միայն հա­մախմ­բուած աշ­խա­տան­քով է հնա­րա­ւոր հաս­նել ար­դիւն­քի: ­Հաս­կա­ցանք, որ միայն պե­տու­թեան ու ժո­ղովր­դի միաս­նա­կա­նու­թեամբ է հնա­րա­ւոր հաս­նել ար­դիւն­քի: ­Հաս­կա­ցանք, որ միայն նո­ւի­րու­մով է հնա­րա­ւոր հաս­նել ար­դիւն­քի:

­Մենք հաս­կա­ցանք եւ վստա­հա­բար գի­տակ­ցե­ցինք, որ ներ­քին նեղ խնդիր­ներն ու տա­րա­ձայ­նու­թիւն­նե­րը չեն կա­րող եւ պէտք չէ խո­չըն­դոտ հան­դի­սա­նան ազ­գա­յին խնդիր­նե­րի լուծ­ման ճա­նա­պար­հին:

­Մենք հաս­կա­ցանք եւ վստա­հա­բար գի­տակ­ցե­ցինք, որ մեր աշ­խար­հաս­փիւռ ժո­ղովր­դի կա­րո­ղա­կա­նու­թիւ­նը ա­ւե­լի քան բա­ւա­րար է մեր ­Դա­տին հե­տա­մուտ լի­նե­լու եւ ար­դա­րու­թեան հաս­նե­լու հա­մար: ­Հէնց այս գի­տակ­ցու­մով էլ ա­ռաջ գնանք: