Սեպտեմբեր 2, 1991ին, Արցախի հայութիւնը կը հռչակէր իր անկախութիւնը՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան հիմը դնելով: Այս յիշատակելի թուականին առիթով, տօնակատարութիւններ տեղի

կ'ունենան Արցախի եւ Երեւանի մէջ

ԼՂՀ անկախութեան հռչակման 23րդ տարեդարձի եւ գիտելիքի ու դպրութեան օրուայ կապակցութեամբ՝ Արցախի պետական համալսարան այցելեցին ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահ Աշոտ Ղուլեանը եւ կրթութեան եւ գիտութեան փոխ նախարար Արմէն Սարգսեանը՝ հանդիպում ունենալով դասախօսական կազմի եւ այս տարի առաջին դասարան ընդունուած ուսանողներուն հետ:
Նախքան հանդիպումը՝ բարձրաստիճան հիւրերը ծաղիկներ զետեղեցին Արցախեան ազատամարտին ընթացքին համալսարանի զոհուած ուսանողներու յիշատակը յաւերժացնող կոթողին առջեւ:
Տարիներէ ի վեր պահուած աւանդութեան համաձայն՝ Անկախութեան նուիրուած այդ օրուայ դասը կը վարէր համալսարանի ռեկտոր Մանուշ Մինասեանը:
Օրուայ խօսքերը նուիրուած էին ուսումնական տա- րիներու ճիշդ եւ արդիւնաւէտ օգտագործման ու ուսման որակի բարձրացման:
ԼՂՀ խորհրդարանի նախագահը իր կարգին համառոտ ներկայացուց ԼՂՀ անցած ուղին՝ Ղարաբաղեան շարժման առաջին օրերէն մինչեւ հանրապետութեան հռչակում եւ Ատրպէյճանի կողմէ Արցախին պարտադրուած պատերազմ ու 1994ի Մայիսեան հրադադար:
Անդրադառնալով ԼՂՀ միջազգային ճանաչման գործընթացին, ան նշեց, որ ժողովրդավարութեան ուղիով ընթացող Արցախը տարիէ տարի նոր յաջողութիւններ կ'արձանագրէ այդ ուղղութեամբ: Այդ ծիրէն ներս կարեւոր նկատեց Արցախի երիտասարդութեան վճռական կամքն ու եռանդուն գործունէութիւնը:
Խօսք առնելով փոխ նախարար Արմէն Սարգսեանը յոյս յայտնեց, որ այսուհետեւ  Արցախի մայր ԲՈՒՀը բոլոր առաջին դասարանի ուսանողներուն համար կը դառնայ որպէս հարազատ օճախ՝ իրենց կրթութեան հերթական ու կարեւոր օղակներէն մէկը:

Ղուլեան. «Մինչեւ 2015 Արցախ Ենթակառուցուածքային
Շատ Աւելի Զարգացած Համակարգ Կ՛ունենայ»

ԱՄՓՈՓ ԺԱՄԱՆԱԿԱԳՐՈՒԹԻՒՆ
     
12 ՅՈՒՆՈՒԱՐ 1989 - Նախկին Խ. Միութեան Համայնավար Կուսակցութեան Փոլիթպիւրոյի Արցախի հարցով զբաղող յանձնախումբը կ'որոշէ Լ. Ղարաբաղի մէջ ստեղծել մասնայատուկ դրութիւն, որուն համաձայն (մարզը վարչականօրէն Ատրպէյճանի մէջ ձգելով) 20 Յունուար 1989-էն սկսեալ մարզը կը կառավարուի Քրեմլինի յատուկ պատուիրակ Արկադի Վոլսքիի գլխաւորած մարմինին կողմէ:
25-ԷՆ 30 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ 1989 - Սփիւռքեան զանազան գաղութներէ 100 հազարի հասնող նամակներու հեղեղ մը կ'ողողէ ՄԱԿ-ի քարտուղար Փերէզ Տը Քուէլարի գրասենեակը՝ պահանջելով, որ միջամտէ ի նպաստ Արցախի հայութեան արդար պահանջներուն եւ իրաւունքներուն:
28 ՆՈՅԵՄԲԵՐ 1989 - Խ. Միութեան Գ. խորհուրդը կþորոշէ վերջ տալ ինքնավար մարզը ուղղակի իր իշխանութեան ենթակայ պահելու իրաւական վիճակին:
1 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐ 1989 - Հայաստանի Գերագոյն խորհուրդը եւ Արցախի Գերագոյն խորհուրդը միացեալ նիստի մը ընթացքին կ'որոշեն Հայաստանն ու Արցախը յայտարարել միացեալ հանրապետութիւն:
15 ՅՈՒՆՈՒԱՐ 1990 - Խորհրդային Միութեան Գ. խորհուրդը կþորոշէ Արցախի տարածքին եւ անոր շրջակայքը հաստատել արտակարգ դրութիւն: Զօր. Վլատիսլաւ Սաֆոնով կը նշանակուի արտակարգ դրութիւնը վարող:
27 ՕԳՈՍՏՈՍ 1990 - Ատրպէյճանի Գ. խորհուրդը լուծուած կը յայտարարէ Արցախի Ինքնավար Մարզը:
14 ՅՈՒՆՈՒԱՐ 1991 - Ատրպէյճանի Գ. խորհուրդը լուծուած կը յայտարարէ Շահումեանի գիւղական շրջանը, զայն կը կցէ Քասում Իսմայիլովի                          շրջանին՝ անուանելով Քերամպոյի շրջան:
30 ԱՊՐԻԼ 1991 - Ատրպէյճանական ուժեր (ՕՄՈՆ) խորհրդային բանակին հետ գործակցաբար կը գրաւեն Գետաշէն եւ Մարտունաշէն գիւղերը:
15 ՄԱՅԻՍ 1991- Ազերի եւ խորհրդային ուժեր կը գրաւեն Բերդաձորի հայկական գիւղերը:
15-ԷՆ 20 ՄԱՅԻՍ 1991 - Կը բռնագաղթուին Հատրութի հարաւային շրջանի հայկական գիւղերու բնակիչները:
16 ՅՈՒԼԻՍ 1991 - Կը բռնագաղթուին Շահումեան շրջանի Բուզլուխ, Էրքէջ եւ Մանաշիտ գիւղերու բնակչութիւնը:
2 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐ 1991 - ԼՂՀ հռչակում:

ՀՌՉԱԿԱԳԻՐ

Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի եւ Շահումեանի շրջանի բնակչութեան լիազօր ներկայացուցիչները, օրինականօրէն ընտրուած բոլոր մակարդակների ժողովրդական պատգամաւորները.
- արտայայտելով ժողովրդի 1988 - 1991 թուականների ԼՂԻՄ-ի եւ Շահումեանի շրջանի իշխանութեան մարմինների օրէնսդրական աքթերով ամրակայուած կամքը, ազատութեան, անկախութեան, իրաւահաւասարութեան եւ բարի դրացիութեան իր ձգտումը,
- արձանագրելով Ատրպէյճանի Հանրապետութեան հռչակած «1918 - 1920 թուականների պետական անկախութեան վերականգնումը»,
- հաշուի առնելով, որ Ատրպէյճանի մէջ անցկացուող ցեղային խտրականութեան քաղաքականութիւնը, ատելութեան եւ անհանդուրժողութեան մթնոլորտ է ստեղծել հանրապետութիւնում հայերի նկատմամբ, ինչ որ ընդհարման է հասցրել՝ մարդկային մեծաթիւ զոհերով, հայկական խաղաղ գիւղերի տեղահանութեամբ,
- հիմնուելով ԽՍՀՄ գործող սահմանադրութեան եւ օրէնքների վրայ, որոնք ինքնավար կազմաւորումների ժողովուրդներին եւ հոծ կերպով բնակուող ազգային խմբերին՝ ԽՍՀՄ-ի կազմից միութենական հանրապետութեան դուրս գալու դէպքում, իրենց պետական-իրաւական կարգավիճակը ինքնուրոյնաբար որոշելու իրաւունք են տալիս,
- գտնելով, որ հայ ժողովրդին միաւորուելու ձգտումը բնական է եւ համապատասխանում է միջազգային իրաւունքի նորմերին,
- ձգտելով՝ փոխադարձաբար միմեանց իրաւունքները յարգելու հիման վրայ՝ հայ եւ ազրպէյճանական ժողովուրդների միջեւ բարիդրացիական յարաբերութիւնների վերականգնմանը,
- նկատի առնելով երկրում տիրող իրադրութեան բարդութիւնն ու հակասականութիւնը, ապագայ միութեան, իշխանութեան ու կառավարման միութենական կառուցուածքների ճակատագրի անորոշութիւնը,
- յարգելով եւ հետեւելով Մարդու իրաւունքների համընդհանուր հռչակագրի, տնտեսական, ընկերային եւ մշակութային իրաւունքների մասին միջազգային դաշնագրի, քաղաքացիական ու մշակութային իրաւունքների մասին միջազգային դաշնագրի սկզբունքներին,
- յուսալով միջազգային ընկերակցութեան ըմբռնումն ու պաշտպանութիւնը,
Հռչակում են
ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆԸ՝
ներկայիս Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի
եւ իր սահմանակից Շահումեանի շրջանի սահմաններում։ Կրճատ՝ ԼՂՀ։

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը՝ օգտւում է ԽՍՀՄ սահմանադրութեամբ եւ օրէնքներով հանրապետութիւններին տրուած լիազօրութիւններից եւ իրեն իրաւունք վերապահում երկրի ու հանրապետութիւնների ղեկավարութեան հետ քաղաքական խորհրդակցութիւնների եւ բանակցութիւնների հիման վրայ ինքնուրոյնաբար որոշելու իր պետական-իրաւական կարգավիճակը։