38 տարի առաջ, Նոյեմբեր 11ի այս օրը, Լիբանանի քաղաքացիական 15ամեայ պատերազմի առաջին բռնկումներու փուլին, Պէյրութի Ժեհթաուի հայահոծ թաղամասին մէջ, երկարամեայ հիւանդութեամբ անկողին գամուած ու հիւծած, հայ կեանքէն առյաւէտ հեռացաւ մեր ժողովուրդի արժանաւոր զաւակներէն Կարօ Գէորգեան։

11 Նոյեմբեր 1975ին, անապահով պայմաններու մէջ եւ անշուք յուղարկաւորութեամբ մը, տարագրութեան ցուրտ հողին յանձնուեցաւ հայ մամուլի անձնուէր առաքեալ մը, որ ամբողջ տասնամեակներ դաշնակցական մամուլի տարբեր օրգաններու խմբագրումին իր վաստակաշատ ծառայութիւնը բերելէ ետք՝ 1954էն սկսեալ անխափան 14 տարի, «Ամէնուն Տարեգիրքը» հրատարակելով, ամենամեայ հոգեմտաւոր լոյս եւ սնունդ հասցուց հայ ընթերցողին, աշխարհի չորս ծագերուն։

Հիւսիսային Յունաստանի Քոմոթինի (Կիւմիւլճինէ) քաղաքէն էր Կարօ Գէորգեան։ Ծնած էր 1895ին։ Հայեցի ուսումը ստացած էր Պարտիզակի մէջ, իսկ բարձրագոյն ուսման տիրացած էր Պոլսոյ իրաւագիտութեան համալսարանէն։ Հայերէնի կողքին՝ հմուտ էր թրքերէնի ու անգլերէնի։

1913ի Պալքանեան պատերազմին, Արեմտեան Թրակիան օսմանեան լուծէն անցաւ Պուլկարիոյ տիրապետութեան։ Իսկ 1914ին, երբ Առաջին Աշխարհամարտը պայթեցաւ եւ Պուլկարիա պատերազմի մէջ  մտաւ Գերմանիոյ ու Թուրքիոյ կողքին՝ Կեդրոնի Ուժերու ճամբարին միանալով, պուլկար բանակի ընդհանուր զօրակոչին հետ 19ամեայ Կարօ Գէորգեանը եւս ռազմաճակատ ղրկուեցաւ՝ Սքոփիա։

Պուլկար բանակը ջախջախիչ պարտութիւն կրեց։ Հազարաւոր պուլկար բանակայիններու հետ, Կարօ Գէորգեան եւս գերի բռնուեցաւ ֆրանսական զօրքերուն կողմէ։ Լարիսա համախմբուած էին ռազմագերիները։ Առաջին պատեհ առիթին փախուստ տալով ռազմագերիներու ճամբարէն՝ Կարօ Գէորգեան ապաստանեցաւ նախ Աթէնք, ապա՝ Թեսաղոնիկէ, ուր Լեւոն Շիրինի հովանաւորութեամբ, իբրեւ անգլերէնի եւ թրքերէնի հմուտ թարգման, ծառայութեան կոչուեցաւ անգլիական բանակին մէջ։

Ինչպէս որ ինք կը պատմէ «Ամէնուն Տարեգիրքը» շարքի վերջին հատորով՝ 1967¬1968 տարիներու մի¬ ացեալ համարով լոյս տեսած իր յուշերուն մէջ, Կարօ Գէորգեան Առաջին Աշխարհամարտի վերջին երկու տարիները, իբրեւ անգլիական բանակի սպաներուն թարգման, շրջեցաւ արեւելեան ռազմաճակատի ողջ երկայնքին, յատկապէս Պաղեստինի հատուածին մէջ, ուր Հայ Լեգէոնականներու հետ հաստատեց ծանօթութիւններ ու մտերմութիւններ, որոնք հիմք ծառայեցին հետագայ տասնամեակներու իր գործունէութեան։

Աշխարհամարտի աւարտին աւերուած էր իր ծննդավայր Քոմոթինին։ Կարճ ժամանակ մը Աթէնք ապրելէ եւ ապրուստը ապահովելու դժուարութեանց մատնուելէ ետք, 1921ին ընդառաջեց Պոլիս տեղափոխուելու եւ «Ազատամարտ»ի ժառանգորդ «Ճակատամարտ»ի խմբագրութեան մաս կազմելու հրաւէրին։ Բայց Քեմալականներու հակահայ եւ հակայոյն խժդժութեանց ահագնացումէն ու Զմիւռնիոյ ողբերգութենէն ետք, Յունաստան տեղափոխուած յոյն եւ հայ գաղթականութեան մեծ ալիքին հետ, Կարօ Գէորգեան վերադարձաւ Յունաստան եւ հաստատուեցաւ Թեսաղոնիկէ, ուր աւելի քան 15 տարի բեղուն գործունէութիւն ծաւալեց թէ՛ իբրեւ ազգային-հանրային տարբեր պատասխանատուութեանց կոչուած դաշնակցական գործիչ, թէ՛ իբրեւ տեղւոյն դաշնակցական կամ անձնական թերթերու՝ «Ալիք»ի, «Հորիզոն»ի, «Նոր Օր»ի եւ երգիծական «Կսմիթ»ի խմբագիր, խմբագրական կազմի անդամ։

1937էն մինչեւ 1954, Երկրորդ Աշխարհամարտի նախօրէէն մինչեւ Միջին Արեւելքի ու Արաբական Աշխարհի քաղաքական քարտէսը ցնցած Նասըրական շարժումն ու Արաբ Ազգայնականութեան զարթօնքը, Կարօ Գէորգեան դարձեալ վերցուց տարագիր հայու ցուպը եւ շրջեցաւ երկրէ երկիր. Սոֆիայի մէջ խըմբագրեց Դաշնակցութեան առաջացուցած եւ Գարեգին Նժդեհի գլխաւորած Ցեղակրօն շարժումին պաշտօնաթերթ «Ռազմիկ»ը, Շթութկարտի (Գերմանիա) մէջ լոյս ընծայեց, յաջորդաբար, իր սեփական թերթ «Տարագիր»ը եւ Հայ Ազգային Կոմիտէի պաշտօնաթերթ «Բանբեր»ը, այնուհետեւ անցաւ Փարիզ՝ Շաւարշ Միսաքեանի դաշնակցական «Յառաջ»ին, ապա եւ Գահիրէ՝ Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Յուսաբեր»ի խմբագ- րական կազմերուն միանալով։

1952ին Կ. Գէորգեան հաստատուեցաւ Պէյրութ, ուր եւ ձեռնարկեց իր կարապի երգին՝ «Ամէնուն Տարեգիրքը» շարքի հրատարակման կոթողական գործին։ Լիբանան իր կեցութեան այդ երկարատեւ շրջանին, Կարօ Գէորգեան շարունակեց մնայուն աշխատակցութիւն բերել Պոսթընի «Հայրենիք»ին ու Պէյրութի «Ազդակ»ին, որուն էջերէն, ինչպէս որ ինք հպարտութեամբ կը նշէ ինքնակենսագրականին մէջ, 1956-1957ի Կաթողիկոսական մեծ տագնապի շրջանին, բուռն պայքար մղեց Սփիւռքը պառակտելու եւ ամբողջատիրական մականի տակ առնելու խորհրդային-պոլշեւիկեան ոտնձգութիւններուն դէմ։ Նոյն այդ շրջանին էր, նաեւ, որ կանոնաւոր աշխատակցութիւն ունեցաւ Անդրանիկ Ծառուկեանի «Նայիրի»ին ու Մանուկ Ասլանեանի «Ազդարար»ին։ Թէեւ իրենց ներշնչումով ու գաղափարական դիմագիծով երկու թերթերն ալ դաշնակցական ակունք ունէին, բայց իրենց հիմնադիրներու՝ նախկին դաշնակցականներ Ա. Ծառուկեանի եւ Մ. Ասլանեանի նաեւ այլախոհական ուղեգիծը կը պահէին։

Տարագիր հայու կեանքի այսքա՜ն հարուստ փորձ եւ Ֆրանսայէն մինչեւ Եգիպտոս տարած¬ ւած եւրոպական ու միջին-արեւելեան հայօճախներուն մօտէն՝ անձնական սերտ ծանօթութիւն ունեցող հրապարակագիրը եղաւ Կարօ Գէորգեան։ Այդ կենսափորձը հունաւորուեցաւ, սփիւռքահայ կեանքի բոլոր ճակատներուն վրայ, ազգային մեր կազմակերպ ինքնութեան ու հաւաքական ուժին սպառնացող վտանգները դիմագրաւելու պայքարին անմնացորդ նուիրուելու հաւատաւոր դաշնակցականի գործուն յանձնառութեամբ։ Եւ իբրեւ այդպիսին, երբ 1954ին Կարօ Գէորգեան սկսաւ լոյս ընծայել «Ամէնուն Տարեգիրք»ը, ազգային-հասարակական եւ գրական-մշակութային հարուստ վաստակի մը վէմին վրայ բարձրացաւ կոթողական շէնքը հայ մամուլը հարստացնող տարեգիրքերու իր շարքին։

Ամբողջ սերունդի մը համար հայ տան հարազատ անդամը եւ իրապէս ալ ամէնուն տարեգիրքը դարձաւ Կարօ Գէորգեանի հրատարակած «Ամէնուն Տարեգիրքը»։ Հայ միջին ընթերցողի իր սեփական ընկալումը ունէր Կարօ Գէորգեան եւ խմբագրեց տարեգիրք մը, որ ոչ միայն բաւարարութիւն տուաւ ընթերցողի բազմազան հետաքրքրութիւններուն, այլեւ ծառայեց իր սեփական պատկերացումով հայ միջին ընթերցողի հայեցի կազմաւորումին, մշակուածութեան եւ զարգացումին։

Միջին չափի աւելի քան 600 էջերով լոյս տեսած 14 հատորներով՝ Կարօ Գէորգեան յաջողեցաւ, իւրաքանչիւր տարուան հայկական թէ միջազգային իրադարձութեանց հայելին հանդիսացող հրապարակումներու կողքին, «Ամէնուն Տարեգիրքը» վերածել ազգային-գրական նշխարներու իսկապէս անկրկնելի շտեմարանի մը, ինչպէս նաեւ տարբեր հայօճախներու կազմաւորման ու զարգացման համապատկերը խտացնող եզակի յիշատակարանի մը՝ գրական-ստեղծագործական, մշակութային եւ գեղարուեստական ճոխ նիւթերով համեմուած։ Իսկ իւրաքանչիւր տարուան տերեւաթափը արձանագրող իր մահագրութիւններով՝ նաեւ ազգային մեր արժէքներն ու արժանաւոր դէմքերը անմահութեան արժանացուց սերունդներու յիշողութեան մէջ։

Այսօր մահուան 38րդ տարելիցն է Կարօ Գէորգեանին՝ վաստակաւոր Հայուն եւ հաւատաւոր Դաշնակցականին, որ սերունդներու յիշողութեան մէջ անմոռանալի պիտի մնայ ամբողջ ժամանակաշրջան մը պատմութեան յանձնած իր վաստակաշատ գործով։

Գաղափարական եւ ազգային-քաղաքական իր կեցուածքներով ու հրապարակումներով՝ Կարօ Գէորգեան մարմնաւորեց արմատական համոզումներու տէր հայն ու դաշնակցականը, որ թէեւ պար¬ բերաբար ապրեցաւ յուսախաբութեան պահեր եւ յուսախաբութիւններ ալ պատճառեց, այդուհանդերձ՝ մի՛շտ մնաց իր պաշտած ժողովուրդին արթուն պահակը հանդիսացող Դաշնակցութեան հաւատաւոր նուիրեալը։ 

Ն.