Այսօր՝ 2014 թուականի Յունուար 9ին, հայ ժողովուրդը կը նշէ իր հանճարեղ զաւակներէն Սերգէյ Փարաճանովի ծննդեան 90ամեակը։
Շարժանկարի արուեստին բանաստեղծականութիւնն ու խորհրդապաշտութիւնը Փարաճանով մարդկութեան մատուցեց ամենայն գեղեցկութեամբ ու կենսայորդ տեսարաններով։

Գործելով հանդերձ խորհրդային գրաքննութեան հեղձուցիչ պայմաններուն մէջ, ամէն իրաւ արուեստագէտի ինքնահաւատարմութեամբ ու յանդգնութեամբ բանտարկութիւնն ու ազատազրկումն անգամ յանձն առնելու գնով՝ Հայկեան Հանճարի շարժանկարային արարման բացառիկ այս ճառագայթումը ստեղծեց «Նռան Գոյն»ի ընդգրկումով գեղարուեստական եզակի գլուխ-գործոցը։
Փարաճանովի արուեստը կտրեց-անցաւ աշխարհաքաղաքական բոլոր սահմանագծումները եւ պատ- ւարները՝ հասնելու եւ հարստացնելու համար միտքն ու հոգին արուեստի ծարաւ բոլոր մարդոց, աշխարհի չորս ծագերուն։
Քաղցկեղը թոյլ չտուաւ, որպէսզի Փարաճանով իր հասուն տարիքին շարունակէ ստեղծագործել եւ աշխարհին մատուցէ ի վերուստ իրեն շնորհուած տաղանդին ստեղծագործական թռիչքները։ 66 տարեկանին Փարաճանով առյաւէտ փակեց իր աչքերը՝ շարժանկարի աշխարհին եւ հայ ժողովուրդին կտակելով անմահութեան արժանի ու հպարտութիւն առթող գեղարուեստական բարձրարժէք ժառանգութիւն մը։
Խոհուն եւ իմաստուն, Փարաճանով աշխարհին ներկայացաւ բաց ճակատով՝ զգուշացնելով մարդոց, որ «Վատ է, երբ խելացին է քեզ հայհոյում, աւելի վատ է, երբ գովաբանում է յիմարը»: Տարբեր չէր կրնար ըլլալ խորհուրդը մեծ արուեստագէտին, որ ապրեցաւ ու գործեց այն փիլիսոփայութեամբ, թէ՝
«Մարդը պարտաւոր է եւ պէտք է ապրի տառապանքի երջանկութիւնը, այլ կերպ նա մարդ չի կարող լինել»:
Փարաճանովի ծննդեան 90ամեակին առիթով, շարժանկարի աշխարհին մեծ վարպետին կեանքն ու վաստակը ընթերցողին յիշեցնելու համար, ահա՛ վկայութիւնը Հայկական Հանրագիտարանին.-
Սերգէյ Փարաճանովը (իսկական անուն-ազգանունը՝ Սարգիս Փարաճանեանց) մանկութենէն նկարած է, ջութակ եւ դաշնամուր նուագած: Դպրոցական տարիներուն յաճախած է պալէի արուեստանոց եւ թատերական խմբակ:
1942-45 թուականներուն, ուսանած է Թիֆլիսի Երաժշտանոցի երգեցողութեան բաժանմունքին մէջ։ 1951ին աւարտած է Մոսկուայի Շարժանկարային Արուեստի Հիմնարկը (Իկոր Սավչենքոյի արուեստանոցը). վկայման աշխատանքը եղած է «Մոլդովական հեքիաթ» ժապաւէնը: 1949էն սկսեալ Քիեւի Ալեքսանդր Դովժենկոյի անուան շարժանկարի արուեստանոցին բեմադրիչի օգնականն էր, իսկ 1952էն ետք՝ բեմադրող-ռեժիսոր: Մասնակցած է Սավչենկոյի «Երրորդ հարուածը» (1948 թ.) եւ «Տարաս Շեւչենկո» (1952 թ.) ժապաւէններու նկարահանումներուն:
1955ին Փարաջանով ստեղծած է իր առաջին լիամետրաժ‘ «Անդրիէշ» (Եակով Բազելեանի հետ), ապա՝ «Առաջին տղան» (1959 թ.), «Ուկրաինական ռապսոդիա» (1961 թ.), «Ծաղիկը քարի վրայ» (1962 թ.) ժապաւէնները: Ան համաշխարհային ճանաչման արժանացած է «Մոռացուած նախնիների ստուերները» (1964 թ.) շարժանկարով, որ դասուած է աշխարհի լաւագոյն ժապաւէններու շարքին եւ արժանացած է 28 տարբեր պարգեւներու (Քիեւի համամիութենական (1964 թ.), Մար տել Փլաթայի (1965 թ.) փառատօններու, բրիտանական շարժանկարի ակադեմիայի, Ուկրանիոյ Պետական (1990 թ.) մրցանակներու, Թեսաղոնիկէի (Յունաստան) փառատօնի ոսկէ մետալի եւայլն)։
Ժապաւէնը գուցուլներու (ուկրաինացիներու էթնիկական խումբ) մասին է. ներկայացուած է ոչ միայն ժողովրդական ծէսերու, հաւատալիքներու, տօնախմբութիւններու գունագեղ եւ խորհրդաւոր աշխարհ մը, այլեւ բացայայտուած է մարդու ներաշխարհը՝ իր յոյզերով և զգացումներով:
1966ին Փարաճանով սկսած է «Կիեւեան որմնանըկարներ» շարժանկարի աշխատանքները, սակայն այդ գործին հրապարակումը արգիլուած է (պահպանուած են քանի մը քատրեր):
1966ին Փարաճանովին հրաւիրած են աշխատելու Հայֆիլմ արուեստանոցին մէջ: 1967ին նկարահանած է «Յակոբ Հովնաթանեան» վաւերագրական շարժանկարը: 1969ին սեփական բեմագրութեամբ ստեղծած «Նռան գոյնը» («Սայաթ-Նովա», ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ՝ 1988 թ.) շարժանկարով հաստատուած է Փարաճանովի արուեստին ինքնատիպութիւնը եւ բեմադրիչը արժանացած է մեծ համբաւի: Շարժանկարի գունագեղ կտաւներ յիշեցնող քատրերը վերակերտած են աշուղ եւ բանաստեղծ Սայաթ-Նովայի կենսագրութիւնը, բացայայտած են նաեւ այնպիսի արժէքներ, ինչպիսիք են երգը, սէրն ու յաւերժությունը:
1973ին, երբ Փարաճանով սկսած է «Հրաշքն Օդենսում» (նուիրուած է Հանս Քրիստիան Անդերսենին) շարժանկարի աշխատանքները, անոր բանտարկած են: 1977ին միջազգային հանրութեան (Ֆրանսուա Տրյուֆօ, Ժան-Լիւք Կոդար, Ֆեդերիկօ Ֆելլինի, Լուկինօ Վիսկոնտի, Ռոբերտօ Ռոսսելինի, Միքելանջելօ Անտոնիոնի, Լուի Արագոն) ճնշման տակ ժամանակէն շուտ ազատ արձակուած եւ վերադարձած է Թիֆլիս: 1982ին Փարաճանով դարձեալ կեղծ մեղադրանքներով ենթարկուած է քրէական պատասխանատուութեան եւ 11 ամիս պահուած է Օրթաճալայի բանտը: Հալածանքներու շրջանը տեւած է 15 տարի: Բեմադրիչը նոյնիսկ բանտախուցին մէջ շարունակած է ըս- տեղծագործել. կազմակերպած է ինքնագործ թատրոն, ստեղծած է կոլաժներ, տիկնիկներ եւ գծանկարներ:
Փարաճանովի վերջին՝ «Խոստովանանք» ինքնակենսագրական շարժանկարը անաւարտ մնացած է հիւանդութեան պատճառով (նիւթերն ամբողջութեամբ օգտագործած է Միքայել Վարդանովն իր «Փարաճանով.- Վերջին գարուն» վաւերագրական ժապաւէնին մէջ, 1992 թ.):

Ն.