14 ­Յու­լի­սին քա­ղա­քա­կիրթ մարդ­կու­թիւ­նը կա­րե­ւո­րու­թեամբ կը նշէ տօ­նը՝ ֆրան­սա­ցի­նե­րու կող­մէ հա­մա­ժո­ղովր­դա­յին ըմ­բոս­տա­ցու­մով ի­րա­գոր­ծո­ւած ­Պաս­թի­յի կոր­ծա­նու­մին։

­Պատ­մա­կան հան­րա­ծա­նօթ ի­րո­ղու­թիւն է, որ 14 ­Յու­լիս 1789ին ֆրան­սա­ցիք գրա­ւե­ցին եւ կոր­ծա­նե­ցին ­Պաս­թի­յի բերդ-բան­տը։
­Սոսկ թա­գա­ւո­րա­կան Ֆ­րան­սա­յի բռնա­տի­րա­կան կար­գե­րուն տա­պա­լու­մը խորհր­դան­շե­լէ շատ ան­դին ան­ցաւ եւ հա­մաշ­խար­հա­յին ա­ռու­մով հե­ռա­հար՝ խոր ու ար­մա­տա­կան անդ­րա­դարձ­ներ ու­նե­ցաւ ­Պաս­թի­յի ան­կու­մը։

­Խորհր­դան­շեց շղթա­յա­զեր­ծու­մը ան­կաս­կած եւ ա­մէն բա­նէ վեր Ֆ­րան­սա­կան ­Մեծ ­Յե­ղա­փո­խու­թեան, որ ա­ւե­լի քան տա­սը տա­րի տե­ւեց եւ հիմ­նո­վին յե­ղաշր­ջեց պատ­մու­թեան զար­գաց­ման ըն­թաց­քը ոչ միայն Ֆ­րան­սա­յի եւ ամ­բողջ Եւ­րո­պա­յի մէջ, այ­լեւ ընդ­հան­րա­պէս հին աշ­խար­հի տա­րած­քին։
Եւ ա՛յդ է պատ­ճա­ռը, որ ֆրան­սա­ցի­նե­րուն հետ ողջ մարդ­կու­թիւ­նը, տօ­նա­կան շու­քով, ա­մէն ­Յու­լիս 14ին կ­՚ո­գե­կո­չէ - ­Պաս­թի­յի կոր­ծան­ման ընդ­մէ­ջէն -ա­մէն կար­գի եւ բո­լոր բռնա­տի­րու­թեանց ան­կու­մի ի­մաստն ու ներշն­չան­քը։

Ինչ­պէս 18րդ ­դա­րա­վեր­ջին եւ ամ­բողջ 19րդ­ ու 20րդ ­դա­րե­րու տե­ւո­ղու­թեան, նոյն­պէս եւ մեր օ­րե­րուն ­Յու­լիս 14ը, տօ­նա­կան տրա­մադ­րու­թեանց կող­քին, կը շա­րու­նա­կէ քա­ղա­քա­կան մտքի քննարկ­ման օ­րա­կար­գին վրայ բե­րել հա­մաշ­խար­հա­յին քա­ղա­քակր­թու­թեան շար­ժիչ ու­ժե­րուն՝ յատ­կա­պէս յե­ղա­փո­խու­թեանց դե­րին ու նպաս­տին ար­ժե­ւոր­ման վի­ճա­յա­րոյց բա­նա­վէ­ճը։
Այ­սօր ալ, ­Պաս­թի­յի վրայ ժո­ղովր­դա­յին խու­ժու­մէն 227 տա­րի ետք ան­գամ, այդ բա­նա­վէ­ճը կը պահ­պա­նէ իր սուր եւ հրա­տապ նշա­նա­կու­թիւ­նը՝ տար­բեր եզ­րե­րով եւ գա­ղա­փա­րա­բա­նա­կան ե­րանգ­նե­րով ար­ծար­ծո­ւե­լով հան­դերձ։

Այդ­պէ՛ս է, ո­րով­հե­տեւ քա­ղա­քա­կան մտքի գլխա­ւոր բո­լոր հո­սանք­նե­րը, ծայ­րա­յեղ ա­ջէն մին­չեւ ձա­խի ծայ­րա­յե­ղա­կան բե­ւե­ռին կանգ­նած մտա­ծող­նե­րը, այլ նաեւ՝ կրօ­նա­կան, ցե­ղա­պաշ­տա­կան կամ ազ­գայ­նա­մո­լա­կան խայ­տաբ­ղէտ գա­ղա­փա­րա­բա­նու­թիւն­նե­րը դեռ չեն կրցած հա­մա­ձայ­նիլ մե­ծա­գոյն հար­ցա­կա­նին շուրջ.
- Բռ­նաշր­ջու­մը կրնա՞յ հա­մա­րո­ւիլ ողջ աշ­խար­հի քա­ղա­քակր­թա­կան զար­գաց­ման բնա­կան, այ­լեւ ան­խու­սա­փե­լի ու­ղին, թէ՞ բա­ցա­ռա­պէս ե­ղա­փո­խու­թեան եւ բա­րեշրջ­ման մէջ պէտք է փնտռել մարդ­կա­յին յա­ռաջ­դի­մու­թեան շար­ժի­չը։

Ինք­նան­պա­տակ չէ 227ա­մեայ այդ բա­նա­վէ­ճը։ Ն­մա­նա­պէս՝ յա­տուկ չէ միայն վեր­ջին 227 տա­րի­նե­րու մարդ­կու­թեան։
Ո­րոշ մտա­ծող­ներ մին­չեւ Ք­րիս­տո­նէու­թեան ար­շա­լոյ­սը կը տա­նին յե­ղա­փո­խու­թեան գա­ղա­փա­րը՝ ­Յի­սուս Ք­րիս­տո­սի քա­րո­զած վար­դա­պե­տու­թեան մէջ գտնե­լով հին կար­գե­րու կոր­ծան­ման եւ նոր ար­ժէք­նե­րու հա­մա­կարգ­ման ա­ռա­ջին տիե­զե­րա­կան յե­ղա­փո­խու­թեան գա­ղա­փա­րա­բա­նա­կան սաղ­մե­րը։
Ա­ւե­լի՛ն. շեշ­տե­լով Ք­րիս­տո­նէու­թեան կրօ­նա­կան ա­ռա­ջին մեծ յե­ղա­փո­խու­թիւ­նը ըլ­լա­լու հան­գա­ման­քը, մտա­ծող­նե­րու այդ դպրո­ցը կը փոր­ձէ հիմ­նա­ւո­րումն ու բա­ցատ­րու­թիւ­նը գտնել մեր ժա­մա­նակ­նե­րը յու­զող կրօ­նա­կան ար­մա­տա­կա­նու­թեան եւ վար­դա­պե­տա­մո­լու­թեան ծայ­րա­յեղ դրսե­ւո­րում­նե­րուն։

­Պաս­թի­յի կոր­ծան­ման եւ ֆրան­սա­կան ­Մեծ ­Յե­ղա­փո­խու­թեան մար­տա­շունչ, այ­լեւ ա­րիւ­նա­լի մա­կըն­թա­ցու­թեան հետ ծա­ւա­լած ­Յե­ղա­փո­խու­թեան դե­րին ու ար­ժէ­քին շուրջ բա­նա­վէ­ճը, յատ­կա­պէս այ­սօր, ինք­նան­պա­տակ չէ նաեւ այն ա­ռու­մով, որ քա­ղա­քա­կիրթ մարդ­կու­թիւ­նը տա­կա­ւին նոր դուրս կու գայ, հա­զիւ կը ձեր­բա­զա­տո­ւի 1917ի ­Պոլ­շե­ւի­կեան ­Մեծ ­Յե­ղա­փո­խու­թեան մղձա­ւան­ջէն, որ գա­ղա­փա­րա­կան իր ներշն­չումն ու բրտու­թեան ա­հագ­նու­թիւ­նը ստա­ցաւ 1789ի ֆրան­սա­կան նա­խա­դէ­պէն։

Ա­տե­նին ­Լե­նին կը յա­ւակ­նէր ու կը յո­խոր­տար, որ իր շղթա­յա­զեր­ծա­ծը՝ ­Պոլ­շե­ւի­կեա­նը յե­ղա­փո­խու­թեանց մե­ծա­գոյնն էր, որ մէ­կան­գա­մընդ­միշտ վերջ պի­տի տար... յե­ղա­փո­խու­թեանց։
­Բայց ինչ­պէս Ե­րկա­թեայ ­Վա­րա­գոյ­րով աշ­խար­հէն մե­կու­սա­ցած խորհր­դա­յին ամ­բող­ջա­տի­րու­թեան օ­րե­րուն, այն­պէս եւ ա­նոր ան­փա­ռու­նակ վախ­ճա­նէն ու կոր­ծա­նու­մէն քա­ռորդ դար ետք ալ, շա­տեր ­Պոլ­շե­ւի­կեան յե­ղա­փո­խու­թեան մէջ տե­սան նոյ­նինքն ­Յե­ղա­փո­խու­թեան գա­ղա­փա­րին եւ ար­ժէ­քին այ­լան­դակ, այ­լեւ՝ խե­ղո­ւած մէկ ծնուն­դը միայն, ո­րուն նմա­նու­թեան եզ­րե­րը, Ֆ­րան­սա­կան ­Մեծ ­Յե­ղա­փո­խու­թեան հետ, կը սկսէին ու վերջ կը գտնէին... իր գոր­ծադ­րած բրտու­թեան ա­հա­ւո­րու­թեամբ եւ խլած մի­լիո­նա­ւոր զո­հե­րով։

Ա­մէն պա­րա­գա­յի բա­նա­վէ­ճը տա­կա­ւին կը շա­րու­նա­կո­ւի եւ, մեղ­մաց­ման փո­խա­րէն, նո­րո­վի կը բոր­բո­քի ու կիր­քե­րու սան­ձա­զերծ­ման ա­ռիթ կու տայ։
­Բայց նաեւ ո­րոշ հար­ցա­կան­նե­րու տո­ւած է ան­վի­ճե­լի պա­տաս­խան­ներ, ո­րոնք ժա­մա­նա­կին հետ ա­ւե­լիով կը հիմ­նա­ւո­րո­ւին՝ ի­րենց հեր­թին յա­րա­կից նոր հար­ցա­կան­նե­րու տե­ղիք տա­լով։
Իսկ այ­սօր ­Յու­լիս 14 է եւ կ­’ար­ժէ, հա­կիրճ պատ­մա­կա­նով, անդ­րա­դառ­նալ եւ ար­ժե­ւո­րու­մը կա­տա­րել ­Պաս­թի­յիի վրայ յար­ձակ­ման ու բան­տա­բեր­դի կոր­ծա­նու­մին։

­Փա­րի­զի ծայ­րա­մա­սին գտնո­ւող ամ­րոց էր ­Պաս­թի­յի բեր­դը, որ վե­րա­ծո­ւած էր բան­տի եւ դար­ձած էր բրտա­գոյն խորհր­դա­նի­շը ֆրան­սա­կան միա­պե­տու­թեան դա­ժան իշ­խա­նու­թեան։
14 ­Յու­լիս 1789ի նա­խօ­րէին, Ֆ­րան­սա կ­’ապ­րէր ­Լու­դո­վի­կոս ԺԶ. թա­գա­ւո­րի եւ ­Մա­րի Ան­թո­ւա­նէթ թա­գու­հիի բռնա­տի­րու­թեան տակ։ ­Մինչ եր­կիրն ու ժո­ղո­վուր­դը կը տո­ւայ­տէին չքա­ւո­րու­թեան եւ սո­վի, ան­հա­ւա­սա­րու­թեան եւ ա­նար­դա­րու­թեան ծան­րա­գոյն պայ­ման­նե­րու մէջ, ար­քու­նի­քը եւ ընդ­հան­րա­պէս ա­ւա­տա­պետ ազ­նո­ւա­կա­նու­թիւ­նը անձ­նա­տուր դար­ձած էին զե­խու­թեան ու յղփան­քի։

­Լու­դո­վի­կոս ԺԶ. եւ ­Մա­րի Ան­թո­ւա­նէթ պար­պած էին պե­տու­թեան գան­ձարկ­ղը ոչ միայն ի­րենց պա­լա­տա­կան շռայ­լու­թեանց հե­տե­ւան­քով, այ­լեւ՝ Անգ­լիոյ դէմ ա­մե­րի­կեան յե­ղա­փո­խու­թիւ­նը «խրա­խու­սե­լու» նպա­տա­կով նիւ­թա­պէս ա­ռատ օ­ժան­դու­թիւն ըն­ծա­յե­լով։ Ար­քու­նի­քի ծախ­սե­րուն հաս­նե­լու հո­գը դար­ձեալ ծան­րա­ցած էր պարզ ժո­ղո­վուր­դին վրայ՝ ան­կէ գան­ձո­ւող տուր­քե­րը բազ­մա­պատ­կե­լով, ո­րով­հե­տեւ ֆրան­սա­կան միա­պե­տու­թեան ա­ռանձ­նա­յատ­կու­թիւնն էր ազ­նո­ւա­կա­նու­թիւ­նը տուր­քէ զերծ պա­հել, որ­պէս­զի այս վեր­ջին­ներն ալ, ի­րենց հեր­թին, ա­զատ կա­ցու­ցա­նեն թա­գա­ւո­րին ձեռ­քե­րը՝ եր­կի­րը իր նա­խընտ­րած ձե­ւով կա­ռա­վա­րե­լու մէջ...

Այդ բո­լո­րը կար­ծէք բա­ւա­րար չէին եւ բնու­թիւնն ալ, այդ տա­րի, ար­տա­կար­գօ­րէն դա­ժան գտնո­ւե­ցաւ ֆրան­սա­ցի գիւ­ղա­ցիին նկատ­մամբ՝ տա­րո­ւան բեր­քը ե­րաշ­տի ու փճաց­ման մատ­նե­լով։
Եւ ան­խու­սա­փե­լին պա­տա­հե­ցաւ ու ֆրան­սա­ցի­նե­րու համ­բե­րա­տա­րու­թեան բա­ժա­կը յոր­դե­ցաւ, երբ տուր­քե­րու գան­ձու­մը յա­ւե­լեալ բրտու­թեամբ ի­րա­կա­նաց­նե­լու ծայ­րա­յե­ղու­թեան դի­մեց ար­քու­նի­քը։

­Փա­րի­զը թա­տե­րա­բեմ դար­ձաւ ա­մէ­նօ­րեայ բո­ղո­քի ցոյ­ցե­րու։ Եւ որ­քան թա­գա­ւո­րին հա­ւա­տա­րիմ­նե­րը բրտու­թեամբ հա­կա­դար­ձե­ցին, այն­քան ուռ­ճա­ցան շար­քե­րը ըմ­բոս­տա­ցող­նե­րուն։
Ան­շուշտ հա­մա­ժո­ղովր­դա­կան ըմ­բոս­տաց­ման հո­գեմ­տա­ւոր են­թա­հո­ղը եւս պատ­րաստ էր։ Ամ­բողջ 18րդ ­դա­րու եր­կայն­քին ա­զա­տա­խոհ մտա­ւո­րա­կան­ներ ի­րենց ներդ­րու­մը ու­նե­ցած էին ա­ւա­տա­պե­տու­թեան եւ միա­պե­տու­թեան չա­րի­քը մեր­կաց­նե­լու եւ ա­զա­տու­թեան, ար­դա­րու­թեան ու հա­ւա­սա­րու­թեան գա­ղա­փար­նե­րը տա­րա­ծե­լու եւ հիմ­նա­ւո­րե­լու գոր­ծին մէջ։ ­Յատ­կա­պէս ­Ժան-­Ժագ ­Ռու­սօ, ըն­կե­րա­յին հիւ­սո­ւած­քի ա­նար­դար հի­մե­րուն ուղ­ղո­ւած իր բուռն քննա­դա­տու­թիւն­նե­րով, քա­ղա­քա­ցիա­կան զար­թօն­քի ա­լիք բարձ­րա­ցու­ցած էր։ ­Միա­պե­տու­թիւ­նը ար­դէն դժո­ւա­րու­թիւն ու­նէր դի­մագ­րա­ւե­լու այն ճնշում­նե­րը, ո­րոնք օ­րէնսդրա­կան յա­ւե­լեալ ի­րա­ւունք­ներ եւ մաս­նակ­ցու­թիւն կը պա­հան­ջէին ի նպաստ նո­րա­կազմ մի­ջին դա­սա­կար­գի քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րուն։

Ա­հա այս բո­լո­րին՝ են­թա­կա­յա­կան եւ ա­ռար­կա­յա­կան պայ­ման­նե­րու այ­սօ­րի­նակ հա­սու­նաց­ման բե­րու­մով, 14 ­Յու­լիս 1789ին պա­տա­հե­ցաւ ­Պաս­թի­յի վրայ ցու­ցա­րար­նե­րու գրո­հը։
­Բան­տա­պահ­նե­րը ար­հա­մար­հե­ցին ցու­ցա­րար­նե­րուն ու­ժը եւ բա­ւա­րա­րո­ւե­ցան ըն­թա­ցիկ պաշտ­պա­նու­թեան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րով, հա­կա­ռակ որ պա­լա­տա­կան լրտես­նե­րու մի­ջո­ցաւ տե­ղեակ էին ­Պաս­թի­յի բան­տը խու­ժե­լու ցու­ցա­րար­նե­րու մտադ­րու­թեան մա­սին։
­Բան­տի պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րը քա­նի մը հա­րիւր ան­զէն խու­ժան կը սպա­սէին, բայց միայն դա­սա­լիք թա­գա­ւո­րա­կան զօր­քէն ի­րենց զէն­քե­րով դա­սա­լիք ե­ղած ե­րի­տա­սարդ­նե­րը քա­նի մը հա­րիւ­րը կ­’անց­նէին, ո­րոնք հա­զա­րա­ւոր ցու­ցա­րար­ներ ա­ռաջ­նոր­դե­ցին դէ­պի ­Պաս­թի­յի բան­տը, պար­տու­թեան մատ­նե­ցին բեր­դի պաշտ­պան­նե­րը եւ գրա­ւե­ցին ամ­րո­ցը։ Ան­մի­ջա­պէս ա­զատ ար­ձա­կե­ցին բան­տար­կեալ­նե­րը, իսկ բան­տա­պե­տին գլխա­տե­լով՝ գլու­խը ցի­ցի մը վրայ դրած, ցու­ցադ­րա­բար շրջե­ցան ­Փա­րի­զի փո­ղոց­նե­րը։

­Միա­պե­տա­կան բռնա­տի­րու­թեան խորհր­դա­նիշ ամ­րո­ցը՝ ­Պաս­թի­յը քա­նի մը օ­րո­ւան մէջ կոր­ծա­նե­ցաւ։
­Թա­գա­ւո­րա­կան ու­ժը վար­կա­բե­կո­ւե­ցաւ, ժո­ղո­վուր­դը սիրտ ա­ռաւ եւ ­Փա­րի­զը ա­րա­գօ­րէն ին­կաւ ցու­ցա­րար­նե­րու իշ­խա­նու­թեան տակ։
­Գա­ւառ­նե­րու ըմ­բոստ ժո­ղո­վուր­դը իր կար­գին խու­ժեց ­Փա­րիզ եւ հզօ­րա­ցուց հա­մա­ժո­ղովր­դա­յին ապս­տամ­բու­թիւ­նը։
Եւ այդ­պէս սկսաւ ֆրան­սա­կան ­Մեծ ­Յե­ղա­փո­խու­թիւ­նը, որ Ա­զա­տու­թեան, ­Հա­ւա­սա­րու­թեան եւ Եղ­բայ­րու­թեան նշա­նա­բա­նով, քայլ առ քայլ, կոր­ծա­նեց միա­պե­տու­թեան բո­լոր կռո­ւան­նե­րը։

­Լու­դո­վի­կոս ԺԶ. եւ ողջ ար­քու­նի­քը, սար­սա­փա­հար, ­Վեր­սայ­լի պա­լա­տը ա­պաս­տա­նե­ցան։ ­Բայց միայն ժա­մա­նա­կա­ւոր կրնար ըլ­լալ ա­նոնց ա­պա­հո­վու­թիւ­նը, ո­րով­հե­տեւ յե­ղա­փո­խու­թեան ա­րա­գա­սոյր յաղ­թար­շա­ւը հիմ­նա­յա­տակ կոր­ծա­նեց ­Հին ­Կար­գե­րը, հաս­տա­տեց Ազ­գա­յին ­Ժո­ղո­վի խորհր­դա­րա­նա­կան իշ­խա­նու­թիւ­նը, որ իր ներ­քին բո­լոր վէ­ճե­րով ու անխնայ մրցա­պայ­քար­նե­րով, իշ­խա­նա­փո­խու­թիւն­նե­րու եւ փո­խա­դարձ մաք­րա­գոր­ծում­նե­րու վե­րի­վայ­րում­նե­րով հան­դերձ՝ միա­կամ եւ ան­հաշտ պայ­քար մղեց ի խնդիր միա­պե­տու­թեան ամ­բող­ջա­կան տա­պա­լու­մին։

27 Օ­գոս­տոս 1789ին, նո­րա­կազմ Ազ­գա­յին ­Ժո­ղո­վը պաշ­տօ­նա­պէս վերջ տո­ւաւ Ֆ­րան­սա­յի մէջ Ա­ւա­տա­պե­տու­թեան՝ որ­դեգ­րե­լով եւ հաս­տա­տե­լով ­Մար­դու եւ ­Քա­ղա­քա­ցիի Ի­րա­ւունք­նե­րուն ­Յայ­տա­րա­րա­գի­րը, որ ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քին պի­տի դառ­նար Ար­դի ­Դա­րաշրջա­նի տիե­զե­րա­կան սկզբունք­նե­րու անդ­րա­նիկ հռչա­կա­գի­րը։

­Միա­պե­տու­թեան վերջ­նա­կան կոր­ծա­նու­մը ի­րա­կա­նա­ցաւ 1792ի վեր­ջե­րուն, երբ ­Ռո­պերս­փիե­ռեան ­Յե­ղա­փո­խա­կան Ա­տեա­նը դա­տեց թա­գա­ւորն ու թա­գու­հին, ծան­րա­գոյն դա­ւա­ճա­նու­թեան հա­մար յան­ցա­գործ նկա­տեց զա­նոնք եւ մա­հավ­ճիռ ար­ձա­կեց։
­Հին Ֆ­րան­սա­յի վեր­ջին խորհր­դա­նիշ­նե­րը՝ ­Լու­դո­վի­կոս ԺԶ. թա­գա­ւորն ու ­Մա­րի Ան­թո­ւա­նէթ թա­գու­հին գլխա­տո­ւե­ցան։
­Նոր Ֆ­րան­սան աշ­խար­հին պար­զեց իր ե­րեք գոյն՝ կա­պոյտ, ճեր­մակ եւ կար­միր դրօ­շը, ո­րոնք խորհր­դան­շե­ցին յե­ղա­փո­խու­թեան հռչա­կած Ա­զա­տու­թիւ­նը, ­Հա­ւա­սա­րու­թիւ­նը եւ Եղ­բայ­րու­թիւ­նը։
Իսկ փա­րի­զեան ցոյ­ցե­րուն մաս­նակ­ցե­լու հա­մար ­Մար­սէյ­լի ապս­տամբ­նե­րուն եր­թի ազ­դան­շան տո­ւող ­Մար­սէ­յէզ քայ­լեր­գը հաս­տա­տո­ւե­ցաւ իբ­րեւ ­Նոր Ֆ­րան­սա­յի ազ­գա­յին օրհ­ներ­գը։

­Տաս­նա­մեակ­ներ ամ­բողջ, ֆրան­սա­ցիք ինք­նա­բուխ կեր­պով եւ ժո­ղովր­դա­յին հան­դի­սա­ւո­րու­թեամբ տօ­նե­ցին ­Յու­լիս 14ը՝ հրա­վա­ռու­թիւն­նե­րով եւ հրա­պա­րա­կա­յին ճոխ հան­դի­սու­թիւն­նե­րով ու եր­թե­րով։ ­Միայն 1880ին էր, որ Ազ­գա­յին ­Ժո­ղո­վի ո­րո­շու­մով պե­տա­կան տօն հռչա­կո­ւե­ցաւ ­Յու­լիս 14ը՝ իբ­րեւ ­Պաս­թի­յի կոր­ծան­ման եւ ­Յե­ղա­փո­խու­թեան սկզբնա­ւոր­ման Օ­րը։

Եւ ա­մէն ­Յու­լիս 14ի, մե­րօ­րեայ Ֆ­րան­սա­յի հիմ­նադ­րու­թեան տօ­նը խորհր­դան­շե­լով հան­դերձ՝ ­Պաս­թի­յի կոր­ծան­ման տա­րե­դար­ձը, աշ­խար­հով մէկ, ա­ւե­լի ա­զատ, ար­դար ու ի­րա­ւա­հա­ւա­սար աշ­խար­հի մը կերտ­ման տիե­զե­րա­կան ձգտու­մը կ­’արթնց­նէ ու կը վե­րա­նո­րո­գէ ա­մէն սե­ռի, գոյ­նի, ազ­գի եւ դա­ւա­նան­քի տէր բո­լոր մար­դոց եւ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու հո­գեմ­տա­ւոր՝ գա­ղա­փա­րա­կա՛ն աշ­խարհին մէջ։

Ն.