­Մարտ 2ի օ­րը, 23 տա­րի ա­ռաջ, աշ­խար­հաս­փիւռ հայ ժո­ղո­վուր­դը ազ­գա­յին ար­ժա­նա­ւո­րու­թեան, ցնծու­թեան եւ հպար­տու­թեան զե­ղուն ապ­րում­նե­րով ող­ջու­նեց Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան ան­դա­մակ­ցու­թիւ­նը Միա­ցեալ Ազ­գե­րու Կազ­մա­կեր­պու­թեան։

2 Մարտ 1992ին, Մ.Ա.Կ.ի Ընդ­հա­նուր Ժո­ղո­վը պաշ­տօ­նա­պէս հաս­տա­տեց վե­րան­կա­խա­ցեալ Հա­յաս­տա­նի ան­դա­մակ­ցու­թիւ­նը պե­տա­կա­նա­տէր ազ­գու­թեանց մի­ջազ­գա­յին մեծ ըն­տա­նի­քին։

Մեր սե­րունդ­նե­րու ե­րա­զը ի­րա­կա­նու­թիւն դար­ձաւ 1992ի այս օ­րը, երբ հա­յոց ազ­գա­յին, ան­կախ եւ ժո­ղովրդա­վար պե­տա­կա­նու­թեան խորհր­դա­նիշ Ե­ռա­գոյ­նը սկսաւ ծա­ծա­նիլ ան­կախ ազ­գե­րու պե­տա­կան դրօշ­նե­րու շար­քին՝ Մ.Ա.Կ.ի Նիւ Եոր­քի կեդ­րո­նա­տե­ղիի ճա­կա­տին։

Դիւ­րին չե­ղաւ ի­րա­կա­նա­ցու­մը պա­հան­ջա­տէր հա­յու­թեան հա­մազ­գա­յին մեծ ե­րա­զին։

Դա­րա­ւոր գե­րու­թիւ­նը յաղ­թա­հա­րե­լու եւ ազ­գո­վին ու պե­տա­կա­նօ­րէն վե­րա­կանգ­նե­լու ա­րիւ­նա­լի մա­քա­ռում­նե­րու գնով՝ 28 Մա­յիս 1918ին հայ ժո­ղո­վուր­դը նո­ւա­ճեց իր հայ­րե­նի­քին ան­կա­խու­թիւ­նը, հիմ­նեց Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը եւ ա­նոր Ե­ռա­գոյն դրօ­շով ըն­դունուե­ցաւ ժա­մա­նա­կի ան­կախ ազ­գե­րու պե­տու­թեանց ըն­տա­նի­քէն՝ Ազ­գե­րու Լի­կա­յէն ներս։

Ար­դի դա­րաշր­ջան այդ­պէ՛ս՝ ա­զատ ու ան­կախ պե­տա­կա­նու­թեամբ հայ ժո­ղո­վուր­դին մուտ­քը, սա­կայն, եր­կար կեանք չու­նե­ցաւ, հա­կա­ռակ ա­նոր, որ թրքա­կան պե­տու­թեան գոր­ծադ­րած 1915ի ցե­ղաս­պա­նա­կան ո­ճի­րին հե­րո­սա­բար թումբ կանգ­նե­լու եւ յա­րու­թիւն առ­նե­լու գնով նո­ւա­ճած էինք մեր ան­կա­խու­թիւ­նը։

Ար­դի աշ­խար­հա­կար­գի ձե­ւա­ւոր­ման բարդ ու դա­ժան ժա­մա­նակ­ներ էին եւ Ազ­գե­րու Լի­կա­յի ան­դամ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը, մեծ պե­տու­թեանց ան­տար­բեր հա­յեաց­քին տակ եւ նոյ­նիսկ ո­րոշ­նե­րու պա­րա­գա­յին ալ մեղ­սակ­ցու­թեամբ, 1920-21 թո­ւա­կան­նե­րուն յօ­շո­տո­ւե­ցաւ Լե­նի­նեան Ռու­սաս­տա­նի եւ Քե­մա­լա­կան Թուր­քիոյ սա­դա­յէ­լա­կան «զի­նակ­ցու­թեան» կող­մէ։

Այ­նու­հե­տեւ ամ­բողջ եօ­թը տաս­նա­մեակ հայ ժո­ղո­վուր­դը մղեց ոչ միայն ֆի­զի­քա­կան գո­յա­տեւ­ման ու հա­յա­պահ­պան­ման ան­դուլ պայ­քար, այ­լեւ՝ ազ­գա­յին-պե­տա­կան ինք­նա­պահ­պան­ման ու վե­րա­կանգն­ման անվ­հատ եւ հե­րո­սա­կան պայ­քար։

Հայ­րե­նի ոս­տան­նե­րուն մէջ, 1936-37 տա­րի­նե­րու ստա­լի­նեան մշա­կու­թաս­պա­նու­թե­նէն վե­րապ­րե­լու եւ Երկ­րորդ Աշ­խար­հա­մար­տի այս­պէս կո­չո­ւած «­Հայ­րե­նա­կան Մեծ Պա­տե­րազմ»ի ա­րիւ­նա­քամ հա­րո­ւա­ծէն վե­րա­կանգ­նե­լու գնով՝ մեր ժո­ղո­վուր­դը անձ­նա­տուր չե­ղաւ խորհր­դա­յին ամ­բող­ջա­տի­րու­թեան լու­ծին։

Ոչ միայն տքնե­ցաւ եւ բա­րե­լա­ւեց իր կեան­քի պայ­ման­նե­րը, այ­լեւ իր մտքին ու սրտին մէջ ան­մար պա­հեց ազ­գա­յին իր պե­տա­կա­նու­թեան ան­կա­խու­թիւ­նը վե­րա­կանգ­նե­լու գա­ղա­փա­րա­կան հու­րը։

Իսկ երբ խորհր­դա­յին «չա­րի­քի կայս­րու­թեան մեծ բանտ»ին անկ­ման ա­ռա­ջին ճար­ճա­տում­նե­րը զգա­լի դար­ձան՝ հայ­րե­նի հա­յու­թիւ­նը ե­ղաւ ի­րե­րա­յա­ջորդ իր սե­րունդ­նե­րուն ան­քակ­տե­լի միաս­նա­կա­նու­թեամբ ա­ռա­ջին պոռթ­կա­ցո­ղը՝ Ար­ցա­խի միաց­ման պայ­քա­րը շղթա­յա­զեր­ծե­լով եւ, այդ ճամ­բով, Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թիւ­նը վե­րա­կանգ­նե­լու ու­ղին հար­թե­լով։

Թէեւ հիմ­նո­վին տար­բեր պայ­ման­նե­րու տակ մղո­ւե­ցաւ, բայց ազ­գա­յին նշա­նա­կու­թեամբ հա­մա­հունչ ու­ղիով ըն­թա­ցաւ ար­տերկ­րի հա­յօ­ճախ­նե­րու մղած պայ­քա­րը՝ հայ­րե­նա­մերձ թէ հե­ռա­ւոր սփիւռ­քի ա­փե­րուն վրայ։

Նո­րա­հաս սե­րունդ­նե­րու օ­տա­րաց­ման եւ ազ­գա­յին կորս­տեան վտան­գին դէմ բո­լո­րա­նո­ւէր իր պայ­քա­րին մէջ, հա­յա­պահ­պան­ման դրօ­շը պար­զած տա­րա­գիր հա­յը աչ­քի լոյ­սի պէս գուր­գու­րաց վե­րապ­րող իր հայ­րե­նի­քին ա­պա­հո­վու­թեան եւ հա­յոց պե­տա­կա­նու­թե­նէն ժա­ռանգ մնա­ցած Ա­զատ, Ան­կախ եւ Միա­ցեալ Հա­յաս­տա­նի տես­լա­կա­նին ու խորհր­դա­նիշ­նե­րուն, յատ­կա­պէս Ե­ռա­գոյ­նին վրայ։

Այս ի­մաս­տով՝ աշ­խար­հի չորս ծա­գե­րուն Ե­ռա­գոյ­նի ծա­ծա­նու­մը տես­նե­լու իս­կա­կան ե­րազ մը ներք­նա­պէս միա­ցուց տա­րա­գիր հա­յու­թեան սե­րունդ­նե­րը, մին­չեւ իսկ Հայ Դա­տի ու­ժա­կան պայ­քա­րի նո­րա­գոյն զար­թօն­քի սան­ձա­զերծ­ման մղիչ ու­ժը դար­ձաւ։

Ա­հա այս­պի­սի՛ դժո­ւա­րին՝ 70ա­մեայ մա­քա­ռում­նե­րու յաղ­թա­կան պսա­կու­մը ե­ղաւ 2 Մարտ 1992ին, Հա­յոց Ե­ռա­գոյ­նին ծա­ծա­նու­մը Մ.Ա.Կ.ի ճա­կա­տին։

Թէեւ մեր ժո­ղո­վուր­դը ար­դէն 23 Օ­գոս­տոս 1990ին, Ան­կա­խու­թեան Հռ­չա­կագ­րով, յայ­տա­րա­րած էր իր վճռա­կա­մու­թիւ­նը՝ 28 Մա­յիս 1918ին հիմ­նո­ւած Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը ազ­գա­յին-գա­ղա­փա­րա­կան իր ա­ւանդ­նե­րով ու խորհր­դա­նիշ­նե­րով վե­րա­կանգ­նե­լու մա­սին, այ­սու­հան­դերձ՝ 1991ի Դեկ­տեմ­բե­րին Խորհըր­դա­յին Միու­թեան պաշ­տօ­նա­կան լու­ծա­րու­մէն ետք էր միայն, որ մի­ջազ­գա­յին ըն­տա­նի­քը Մ.Ա.Կ.ի մայր դու­ռը բա­ցաւ վե­րան­կա­խա­ցեալ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան ան­դա­մակ­ցու­թեան առ­ջեւ։

Հա­յաս­տա­նի Մ.Ա.Կ. մուտ­քին ա­ռա­ջին քայ­լը նետուե­ցաւ 23 Յու­նո­ւար 1992ին, երբ Մ.Ա.Կ.ի Ա­պա­հո­վու­թեան Խոր­հուր­դը ո­րո­շեց Մ.Ա.Կ.ի Նոր Ան­դամ­նե­րու Ըն­դուն­ման Յանձ­նա­ժո­ղո­վին յղել Հ.Հ. կա­ռա­վա­րու­թեան ներ­կա­յա­ցու­ցած Մ.Ա.Կ.ի ան­դա­մակ­ցու­թեան պաշ­տօ­նա­կան դի­մու­մը՝ առ ի քննար­կում եւ զե­կու­ցում։

Այդ հի­ման վրայ, 29 Յու­նո­ւար 1992ին, իր 3041րդ նիս­տին, ստա­նա­լէ եւ քննե­լէ ետք յի­շեալ Յանձ­նա­ժո­ղո­վի դրա­կան զե­կոյ­ցը, Մ.Ա.Կ.ի Ա­պա­հո­վու­թեան Խոր­հուր­դը որ­դեգ­րեց թիւ 735 (1992) ո­րո­շու­մի բա­նա­ձեւ մը, որ Մ.Ա.Կ.ի Ընդ­հա­նուր Ժո­ղո­վին կը յանձ­նա­րա­րէր հաս­տա­տել Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան ան­դա­մակ­ցու­թիւ­նը Միա­ցեալ Ազ­գե­րու Կազ­մա­կեր­պու­թեան։

Առ այդ, 2 Մարտ 1992ին, իր 46րդ նս­տաշր­ջա­նի 82րդ լիա­գու­մար նիս­տին, A/RES/46/227 ա­նուն ո­րո­շու­մով մը, Մ.Ա.Կ.ի Ընդ­հա­նուր Ժո­ղո­վը պաշ­տօ­նա­պէս ըն­դու­նեց Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան ան­դա­մակ­ցու­թիւ­նը։

Այդ­պէ՛ս ի­րա­ւա­կան իր ամ­րագ­րու­մին ու մի­ջազ­գա­յին ճա­նա­չու­մին ար­ժա­նա­ցաւ ա­զատ ու ան­կախ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան վե­րա­կանգ­նու­մը՝ ի­րա­կա­նաց­նե­լով ե­րա­զը Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան եւ հայ ժո­ղո­վուր­դի ա­զա­տու­թեան ճա­նա­պար­հին զո­հո­ւած մեր բիւ­րա­ւոր նա­հա­տակ­նե­րուն։

Կը մնայ, որ նա­հա­տակ մեր ցե­ղին յա­րու­թեան եր­թը ան­դե­դեւ շա­րու­նա­կո­ւի, մին­չեւ ի­րա­կա­նա­ցու­մը ամ­բող­ջա­կան Հա­յաս­տա­նի եւ ամ­բող­ջա­կան հա­յու­թեան ան­ժա­ման­ցե­լի տես­լա­կա­նին։

Ն.