Պոլ­սոյ ­Պատ­րիար­քա­կան Ա­թո­ռը ու­նե­ցած է իր ար­ժա­նա­ւոր գա­հա­կալ­նե­րը, ո­րոնք ա­մէ­նէն դժո­ւար պա­հե­րուն ար­ժա­նա­պա­տո­ւու­թեամբ եւ պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թեան խոր գի­տակ­ցու­թեամբ ղե­կա­վա­րած են Ա­րեւմ­տեան ­Հա­յաս­տա­նի հա­յու­թիւ­նը՝

անհ­րա­ժեշտ շրջա­հա­յե­ցու­թիւ­նը միշտ պահ­պա­նե­լով, որ­պէս­զի չգրգռեն ցե­ղա­տեաց թուրք իշ­խա­նա­ւոր­նե­րը:
Շր­ջա­հա­յե­ցու­թիւնն ու զգու­շա­ւո­րու­թիւ­նը, սա­կայն, շատ դիւ­րու­թեամբ կրնան վե­րա­ծո­ւիլ ստո­րա­քար­շու­թեան եւ վախ­կո­տու­թեան, եւ ի՛նչ հան­գա­մանք ալ տա­րա­ծո­ւի նման վե­րա­բեր­մուն­քով շար­ժող­նե­րուն վրայ՝ ան­խու­սա­փե­լիօ­րէն վար­կա­բեկ­ման կնի­քին կ­՛ար­ժա­նա­նան ա­նոնք հան­րու­թեան ու պատ­մու­թեան ա­ռաջ:

­Գեր­մա­նիոյ խորհր­դա­րա­նին կող­մէ ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման առ­թիւ ­Թուր­քիոյ նա­խա­գահ Էր­տո­ղա­նի ան­հե­թեթ ար­ձա­գան­գը, ա­նոր ջղագր­գիռ, ան­հա­ւա­սա­րակշ­ռո­ւած ու պե­տա­կան-քա­ղա­քա­կան գոր­ծի­չի մը բո­լո­րո­վին ան­յա­րիր յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րը մի­ջազ­գա­յին հեգ­նան­քի ար­ժա­նա­ցած են, իսկ ­Պոլ­սոյ ­Պատ­րիար­քա­կան Ս. Ա­թո­ռի տե­ղա­պա­հը այս ա­ռի­թը օգ­տա­գոր­ծած է՝ ամ­բողջ ազ­գին կամ հա­մայն պոլ­սա­հա­յու­թեան ա­նու­նով զօ­րակ­ցե­լու Էր­տո­ղա­նին, եւ իր «կսկիծն ու վիշ­տը յայտ­նե­լու» ա­նոր՝ ­Գեր­մա­նիոյ ­Հան­րա­պե­տու­թեան խորհր­դա­րա­նին ըն­դու­նած ո­րո­շու­մին հա­մար:
Ս­տո­րեւ կը ներ­կա­յաց­նենք «Եր­կիր»ի թարգ­մա­նու­թիւ­նը՝ ­Պոլ­սոյ պատ­րիար­քա­կան տե­ղա­պահ Ա­րամ Արք. Ա­թէ­շեա­նի նա­մա­կին, որ տե­ղադ­րո­ւած է պատ­րիար­քա­րա­նի ­Դի­մա­տետ­րի է­ջին վրայ.

Յար­գե­լի նա­խա­գահ,

Ա­ռա­ջին ­Հա­մաշ­խար­հա­յին ­Պա­տե­րազ­մի ող­բեր­գա­կան ժա­մա­նա­կա­հա­տո­ւա­ծում տե­ղի ու­նե­ցած ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րի վե­րա­բե­րեալ ­Գեր­մա­նիա­յի ­Հան­րա­պե­տու­թեան Ազ­գա­յին ­Ժո­ղո­վի ըն­դու­նած ո­րո­շու­մը մեր ազ­գի շրջա­նում խոր կսկիծ է ա­ռա­ջաց­րել: Որ­պէս ­Թուր­քիա­յի հայ հա­մայնք՝ մենք կի­սում ենք այս վիշ­տը եւ, որ­պէս մեր սրտանց եւ ան­կեղծ զգա­ցում­նե­րի ար­տա­յայ­տում՝ այդ մա­սին ձերդ գե­րա­զան­ցու­թեա­նը յայտ­նում.
­Թուր­քիա­յի ­Հա­յոց ­Պատ­րիար­քա­րա­նը կրօ­նա­կան կա­ռոյց է, ո­րը կա­տա­րեալ ձե­ւով ի­րա­կա­նաց­նում է պե­տու­թեան առ­ջեւ ստանձ­նած իր պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը, դրա հետ կա­պո­ւած է քա­ղա­քա­ցիա­կան կա­պե­րով եւ իր հա­մար կար­գա­խօս է դարձ­րել ի­րեն այս երկ­րի ժո­ղովր­դից տար­բե­րո­ւե­լու բար­դոյ­թից ա­զա­տո­ւած, հարկ ե­ղած դէպ­քում՝ օ­րէն­քի ու կա­նո­նի շրջա­նակ­նե­րում իր ի­րա­ւունք­նե­րը ճա­նա­չող քրիս­տո­նեայ հայ՝ ­Թուր­քիա­յի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի զգաց­մունք­նե­րի «թարգ­մա­նիչ» լի­նե­լը:

­Հայ­րա­պե­տա­կան մար­մի­նը գի­տակ­ցում է, որ ո­մանց դուր չի գայ ա­ւան­դոյ­թը պահ­պա­նե­լով՝ հա­ւա­սա­րակ­շիռ կե­ցո­ւածք ցու­ցա­բե­րե­լը: Այս սուրբ պաշ­տօ­նում պաշ­տօ­նա­վա­րած մեր եր­ջան­կա­յի­շա­տակ պատ­րիարք­նե­րը պատ­մու­թեան է­ջերն են ան­ցել ոչ միայն ի­րենց յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րի, ի­րենց հա­մայն­քին ծա­ռա­յե­լիս կա­ռու­ցո­ղա­կան վե­րա­բեր­մուն­քով ա­ռաջ­նոր­դո­ւե­լու հա­մար, այլ նաեւ՝ հա­մայն­քի հա­մար օ­րի­նակ ծա­ռա­յող դրա­կան վե­րա­բեր­մուն­քի: ­Մեր այդ մե­ծե­րի օ­րի­նա­կե­լի վար­քա­գի­ծը մեր օ­րե­րում էլ շա­րու­նա­կում է ու­ղե­ցոյց լի­նել:

Այս հա­մա­տեքս­տում, ­Գեր­մա­նիա­յի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի քո­ւէար­կու­թեամբ ձե­ւա­ւո­րո­ւած «մեջ­լիս»ը, ի­րեն ընտ­րող ժո­ղովր­դի հանգս­տու­թեան, բա­րե­կե­ցու­թեան, անվ­տան­գու­թեան, կարճ ա­սած՝ բա­րօ­րու­թեան հա­մար օ­րէնք­ներ ըն­դու­նե­լու պար­տա­կա­նու­թիւ­նից բա­ցի, ա­նըն­դու­նե­լի է, որ իր ի­րա­ւա­սու­թեան մէջ չմտնող հար­ցի մա­սին կար­ծիք է յայտ­նում ու այն օ­րի­նա­կա­նաց­նում, այն էլ՝ այդ ա­մէ­նը ամ­բողջ ­Գեր­մա­նիա­յի ժո­ղովր­դի ա­նու­նից ա­նում, ի­րեն դա­տա­րա­նի տեղ դնե­լու չափ սխալ կե­ցո­ւածք ցու­ցա­բե­րե­լով:
­Յար­գե­լի՛ նա­խա­գահ, ­Թուր­քիա­յի հայ հա­մայն­քը այդ տխուր եւ, միա­ժա­մա­նակ, ցա­ւա­լի օ­րերն ապ­րած­նե­րի թոռ­ներն է: Ինչ­պէս դուք էիք նշել այս տա­րո­ւայ ձեր ցա­ւակ­ցա­կան ու­ղեր­ձում՝ «ինչ­պէս որ պատ­մա­կան գի­տակ­ցու­թիւնն ու մարդ­կա­յին օ­րէնքն են պար­տադ­րում, շա­րու­նա­կե­լու ենք օս­մա­նեան հա­յե­րի յի­շա­տա­կին տէր կանգ­նել եւ յի­շեց­նել թուր­քե­րի ու հա­յե­րի՝ 100 տա­րի ձգո­ւող հա­մա­տեղ կեան­քի մշա­կոյ­թի մա­սին»: ­Տար­բեր ա­ռիթ­նե­րով այս յայ­տա­րա­րու­թեամբ ա­ռան­ջոր­դո­ւող հայ­րա­պե­տա­կան մար­մի­նը շա­րու­նա­կե­լու է հե­տա­գա­յում էլ նոյն կերպ գոր­ծել:
Այս ող­բեր­գա­կան ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րում ­Գեր­մա­նիա­յի ­Կայս­րու­թեան բա­ցա­սա­կան դե­րը եր­կու տո­ղով թե­թե­ւա­կի նշելն ու Օս­մա­նեան ­Թուր­քիա­յին այդ հար­ցում մե­ղադ­րե­լուց բա­ցի՝ ամ­բող­ջու­թեամբ յան­ցա­ւոր ճա­նա­չե­լը, բա­րո­յա­կան տե­սան­կիւ­նից քննար­կե­լու ե­րե­ւոյթ է: ­Բա­ցի այդ, պէտք է իս­կա­պէս քննար­կո­ւի, թէ օ­րի­նա­կա­նա­ցո­ւած բա­նա­ձե­ւը որ­քա­նո՛վ է «թարգ­մա­նում» ­Գեր­մա­նիա­յի հա­սա­րա­կու­թեան զգաց­մունք­նե­րը:

Ինչ­պէս տար­բեր ա­ռիթ­նե­րով բազ­միցս ա­սել ենք՝ հայ ազ­գին վէրք պատ­ճա­ռած այս ցա­ւը մի­ջազ­գա­յին քա­ղա­քա­կան աս­պա­րէ­զում օգ­տա­գոր­ծե­լը, իս­կա­պէ՛ս, տխրու­թեան եւ ցա­ւի աղ­բիւր է: Ըն­դու­նո­ւած այս օ­րի­նա­գիծն ու դրան հա­մար­ժէք այլ օ­րի­նագ­ծեր մեզ խո­րա­պէս վի­րա­ւո­րում են: ­Հայ ժո­ղովր­դի պատ­մու­թեան է­ջե­րի այս վիշ­տը, դժբախ­տա­բար, մի­ջազ­գա­յին քա­ղա­քա­կան պլատ­ֆոր­մում ըն­կալ­ւում է որ­պէս մի­ջոց՝ ­Թուր­քիա­յին եւ թուրք ժո­ղովր­դին մե­ղադ­րե­լու եւ պատ­ժե­լու հա­մար, եւ այս տհաճ ըն­կա­լու­մը ­Թուր­քիա­յի հայ հա­մայն­քի վե­րին եւ ստո­րին ինք­նու­թիւն­նե­րի վնա­սո­ւե­լու պատ­ճառն է դառ­նում:
­Գեր­մա­նիա­յի կող­մից ըն­դու­նո­ւած այս բա­նա­ձե­ւը եւ նմա­նա­տիպ օ­րի­նագ­ծե­րը խան­դա­վա­ռու­թեամբ ող­ջու­նող­նե­րը պա­տու­հան են բա­ցել, ո­րից նա­յե­լիս, սա­կայն, կը տես­նեն, թէ ի­րա­կա­նում ինչ­պէ՛ս է իմ­պե­րիա­լիս­տա­կան ու­ժե­րի կող­մից օգ­տա­գործ­ւում հայ ժո­ղո­վուր­դը:

­Թուրք եւ հայ ժո­ղո­վուրդ­նե­րը պար­տա­ւոր են կի­սել նոյն աշ­խար­հագ­րու­թիւ­նը: Այս վա­ղե­մի եւ հա­րե­ւան ժո­ղո­վուրդ­նե­րը ա­տե­լու­թեան խօս­քե­րի պատ­ճա­ռով պէտք չէ մի­մեան­ցից հե­ռա­նան, պատ­մու­թիւ­նը քա­ղա­քա­կա­նաց­նե­լու փո­խա­րէն՝ պէտք է աշ­խա­տեն յա­նուն բա­րե­կա­մու­թեան եւ հաշ­տու­թեան: ­Հա­մա­տեղ պատ­մու­թիւն եւ նմա­նա­տիպ ա­ւան­դոյթ­ներ ու­նե­ցող այս եր­կու հա­րե­ւան ժո­ղո­վուրդ­նե­րը մի օր բա­րե­կա­մա­կան ի­րենց մթնո­լոր­տը միա­սին են ստեղ­ծե­լու, միայն թէ դրա ի­րա­կա­նա­ցու­մը չդի­տար­կո­ւի որ­պէս ան­կա­րե­լի, եւ դրան նպաս­տող սեր­մե­րը դրա վրայ չազ­դեն: ­Գա­լու է մի օր, երբ եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րը մաք­րե­լու են ի­րենց դաշ­տա­վայ­րե­րի թու­նա­ւոր խո­տա­բոյ­սե­րը եւ մաք­րո­ւած դաշ­տե­րում ցո­րեն են ցա­նե­լու: Դ­րա­նով էլ չեն բա­ւա­րա­րո­ւե­լու: Այդ դաշ­տե­րի ցո­րեն­նե­րից պատ­րաս­տո­ւած հա­ցը, որ­պէս սի­րոյ եւ բա­րե­կա­մու­թեան նշան՝ թա­թա­խե­լու են ա­ղի մէջ ու մի­մեանց հետ կի­սո­ւեն:

Այն աշ­խար­հում, ուր քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­ներն ի­րենց հաս­կա­ցած ձե­ւով եւ քա­ղա­քա­կան հա­շո­ւարկ­նե­րով մեր ժո­ղովր­դի ցա­ւե­րի մա­սին կար­ծիք են յայտ­նում, որ­պէս ­Հայ­րա­պե­տա­կան մար­մին, շա­րու­նա­կե­լու ենք ա­ղօ­թել ­Թուր­քիա­յի եւ ­Հա­յաս­տա­նի բա­րե­կա­մու­թեան ու դրա­ցիա­կան լաւ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի հա­մար: ­Մեր այս կե­ցո­ւած­քը ինչ­պէս մեր հա­ւատ­քով է պար­տադ­րո­ւած, այն­պէս էլ քա­ղա­քա­ցիա­կան զգաց­մունք­նե­րի ար­տա­յայ­տու­թիւնն է: ­Միա­ժա­մա­նակ, գի­տենք նաեւ, որ ո­մանք մեր այս կե­ցո­ւած­քին դրա­կա­նօ­րէն չեն ար­ձա­գան­գե­լու: ­Թող Աս­տո­ւած գոր­ծի եր­կու երկր­նե­րի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի սրտե­րում: ­Թող Աս­տո­ւած օգ­նա­կան լի­նի նրանց, ով­քեր վճռել են կա­ռու­ցել լաւն ու գե­ղե­ցի­կը:
­Մէկ ան­գամ եւս յայտ­նում ենք այս ա­ռի­թով մեր ափ­սո­սան­քը: ­Թող Աս­տո­ւած ձերդ գե­րա­զան­ցու­թեա­նը ա­ռող­ջու­թիւն, յա­ջո­ղու­թիւն եւ եր­ջան­կու­թիւն շնոր­հի, թող Աս­տո­ւած յա­նուն մեր երկ­րի բնակ­չու­թեան ծա­ռա­յող պե­տա­կան գործ­չի աշ­խա­տանք­նե­րին յա­ջո­ղու­թիւն տայ:

­Խո­րին յար­գանք­նե­րով՝
Ար­քե­պիս­կո­պոս Ա­թէ­շեան
­Թուր­քիա­յում ­Հա­յոց
­Պատ­րիար­քի փո­խա­նորդ

(­Թարգ­մա­նու­թիւ­նը այս եւ ներ­քե­ւի «Ա­կօս»ի նա­մա­կին՝
Ա­րազ ­Գայ­մա­գա­մեա­նի)

­Պատ­րիար­քի տե­ղա­պա­հը կամ փո­խա­նոր­դը փաս­տօ­րէն գի­տա­կից է, որ իր կե­ցո­ւած­քը ա­նըն­դու­նե­լի պի­տի ըլ­լայ շատ, մենք կ­՛ը­սէինք՝ շա՜տ-շա­տե­րու հա­մար, ո­րոնց շար­քին՝ նաեւ մենք: ­Մեր վե­րա­բեր­մուն­քը կրնար ա­ւե­լի հաս­կա­ցող ու նե­րող ըլ­լալ նախ­քան Հ­րանդ ­Տին­քի ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի օ­րե­րուն, երբ հա­մա­տա­րած վա­խի ու սար­սա­փի մթնո­լոր­տի մը մէջ ապ­րող պոլ­սա­հա­յու­թիւ­նը տա­կա­ւին չէր փոր­ձած իր մարդ­կա­յին տար­րա­կան ի­րա­ւունք­նե­րուն տէր դառ­նա­լու ջիղ ցոյց տալ: Հ­րանդ ­Տին­քի անձ­նա­զո­հու­թիւ­նը եւ ա­նոր մի­ջո­ցաւ պոլ­սա­հա­յու­թեան եւ ընդ­հան­րա­պէս ­Թուր­քիոյ փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րուն հան­դէպ յա­ռա­ջա­ցած մի­ջազ­գա­յին ու­շադ­րու­թիւ­նը նոր հնա­րա­ւո­րու­թիւն­ներ կ­՛ըն­ձե­ռեն բո­լոր ա­նոնց, ո­րոնք տէր կ­՛ու­զեն կանգ­նիլ ի­րենց ար­ժա­նա­պա­տո­ւու­թեան, ի­րենց ի­րա­ւունք­նե­րուն: Այս պա­րու­նա­կին մէջ, ա­ռա­ւե՛լ ա­նըն­դու­նե­լի են տե­ղա­պա­հին վար­քա­գի­ծը եւ պատ­մա­կան այս Ա­թո­ռի նախ­նի­նե­րուն ա­նոր վկա­յա­կո­չու­մը:
­Մենք կը բաժ­նենք ­Պոլ­սոյ մէջ հրա­տա­րա­կո­ւող «Ա­կօս» թեր­թի շրջա­նա­կին ընդվ­զու­մը՝ այս նա­մա­կին առ­թիւ:

Ս­տո­րեւ կը ներ­կա­յաց­նենք «Ա­կօս»ի նա­մա­կը՝ ուղ­ղո­ւած
պատ­րիար­քա­կան փո­խա­նոր­դին.

Յար­գե­լի Ար­քե­պիս­կո­պոս,

­Զայ­րոյ­թի եւ ա­մօ­թան­քի զգա­ցու­մով ենք ըն­թեր­ցել ­Գեր­մա­նիա­յում ըն­դու­նո­ւած ­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան բա­նա­ձե­ւի վե­րա­բե­րեալ նա­խա­գահ Էր­տո­ղա­նին ուղ­ղո­ւած ձեր նա­մա­կը, ո­րում տեղ է գտել «որ­պէս ­Թուր­քիա­յի հայ հա­մայնք» ար­տա­յայ­տու­թիւ­նը: Այս նա­մակն ըն­դու­նէք որ­պէս այդ հա­մայն­քի, սա­կայն ձեր տե­սա­կէտ­նե­րի պա­րու­նա­կու­թեանն ու ո­ճին չհա­մա­ձայ­նող ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի խօսք:

­Տո­ւեալ պե­տու­թեան քա­ղա­քա­ցի հան­դի­սա­ցող ժո­ղովր­դին հա­մա­կար­գուած բնաջն­ջու­մը իր սե­փա­կան հո­ղե­րում՝ սե­փա­կան պե­տու­թեան ո­րոշ­մամբ, ձեր կող­մից, պե­տա­կան լե­զո­ւով, որ­պէս «Ա­ռա­ջին ­Հա­մաշ­խար­հա­յին ­Պա­տե­րազ­մի ող­բեր­գա­կան ժա­մա­նա­կա­հա­տո­ւա­ծում տե­ղի ու­նե­ցած» ներ­կա­յա­ցո­ւե­լը վի­րա­ւո­րա՛նք է այդ ժո­ղովր­դի նախ­նի­նե­րի, զո­հե­րի եւ ժա­ռանգ­նե­րի հա­մար, ո­րին մաս դո՛ւք էք կազ­մում:

­Ձեր կող­մից սահ­մա­նած՝ «այս երկ­րի ժո­ղովր­դից տար­բե­րո­ւե­լու բար­դոյ­թից ա­զա­տո­ւած, հարկ ե­ղած դէպ­քում՝ օ­րէն­քի ու կա­նո­նի շրջա­նակ­նե­րում իր ի­րա­ւունք­նե­րը ճա­նա­չող քրիս­տո­նեայ հայ՝ ­Թուր­քիա­յի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի» հա­սա­րա­կու­թիւ­նը, չլի­նե­լով միա­տարր՝ բաղ­կա­ցած է սե­փա­կան ան­կապ զգաց­մունք­նե­րի, եզ­րա­կա­ցու­թիւն­նե­րի եւ ան­փո­փոխ ճշմար­տու­թիւ­նը գի­տակ­ցող ան­հատ­նե­րից: ­Բանն այն է, որ հա­յե­րը խտրա­կա­նու­թեան, ֆա­շիս­տա­կան եւ հրա­պա­րա­կա­յին սպառ­նա­լիք­նե­րի են են­թար­կուել ոչ միայն ի­րենց միւս­նե­րից տար­բե­րե­լու հա­մար, այ­լեւ՝ 1915 թո­ւա­կա­նից յե­տոյ, 1942ին՝ ու­նե­ցո­ւած­քի հար­կե­րի, 1955ին՝ ­Սեպ­տեմ­բե­րի 6ի կո­ղո­պու­տի, ­Կիպ­րո­սում, ինչ­պէս նաեւ քա­ղա­քա­կան այլ լա­րո­ւա­ծու­թիւն­նե­րի ժա­մա­նակ, իսկ 2007 թո­ւա­կա­նի ­Յու­նո­ւա­րի 19ին էլ ա­կա­նա­տես է ե­ղել ան­ձը սե­փա­կան ժո­ղովր­դի խա­ղա­ղու­թեա­նը նո­ւի­րած ա­մե­նաար­ժէ­քա­ւոր ձայ­նե­րից՝ Հ­րանդ ­Տին­քի սպա­նու­թեա­նը:

«Որ­պէս ­Հայ­րա­պե­տա­կան մար­մին, շա­րու­նա­կե­լու ենք ա­ղօ­թել ­Թուր­քիա­յի եւ ­Հա­յաս­տա­նի բա­րե­կա­մու­թեան եւ դրա­ցիա­կան լաւ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի հա­մար» ա­սե­լիս նա­խա­գահ Էր­տո­ղա­նին դի­մե­լով՝ նրա դե­ռեւս եր­կու օր ա­ռաջ ­Թուր­քիա­յում ­Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­ցի­նե­րին ուղ­ղո­ւած սպառ­նա­լիք­ներն ինչ­պէ՞ս էք պար­զա­բա­նում: ­Գու­ցէ մո­ռա­ցել էք, յի­շեց­նե՛նք. «­Ներ­կայ պա­հին մեր երկ­րում մօտ 100 հա­զար հայ կայ: Ն­րան­ցից մօտ կէ­սը մեր քա­ղա­քա­ցի­ներն են: Այժմ բնակ­ւում եւ աշ­խա­տում են մեր երկ­րում, սա­կայն կան նաեւ հա­յեր, ո­րոնք մեր քա­ղա­քա­ցին չեն: Ե­թէ մենք այս հար­ցում նրբան­կա­տու­թիւն չցու­ցա­բե­րենք, մեր քա­ղա­քա­ցին չե­ղող հա­յե­րին ին­չո՞ւ պա­հենք: Ինչ­պէս հի­մա եւ­րո­պա­ցի­ներն են ա­նում, մենք էլ նրանց կ­՛ու­ղար­կենք ­Հա­յաս­տան: Կ­՛ա­նե՛նք դա»:
Ա­սել էք՝ «գի­տենք նաեւ, որ ո­մանք մեր այս կե­ցո­ւած­քին դրա­կա­նօ­րէն չեն ար­ձա­գան­գե­լու»: ­Ճիշդն ա­սած՝ ծա­ռա­յի նման խո­նար­հո­ւե­լու ի՞նչն է կե­ցո­ւածք. դա նոյն­պէս դժո­ւա­րա­նում ենք հաս­կա­նալ:

­Հա­յոց ­Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը, լի­նե­լով մարդ­կու­թեան դէմ ի­րա­գոր­ծո­ւած յան­ցանք, բա­ցի հա­յե­րից՝ նաեւ հա­մայն մարդ­կու­թեան հարցն է: Ինչ­պէս ա­սում էք՝ ժո­ղո­վուրդ­նե­րի հա­մա­տեղ ա­պա­գան, ո­րի բա­րօ­րու­թեան հա­մար ա­ղօ­թե­լու էք, հնա­րա­ւոր է միայն ար­ժա­նա­պա­տիւ ա­ռե­րե­սու­մից յե­տոյ, ո­րը չի են­թադ­րի հեր­քո­ղա­կա­նու­թիւն՝ ճնշում­նե­րի ար­դիւն­քում:

­Յար­գե­լի Ար­քե­պիս­կո­պոս, ձեր՝ «այս ող­բեր­գա­կան ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րում ­Գեր­մա­նիա­յի ­Կայս­րու­թեան բա­ցա­սա­կան դե­րը եր­կու տո­ղով թե­թե­ւա­կի ներ­կա­յաց­նե­լը» խօս­քից հաս­կա­նում ենք, որ դուք դրա ի­մաս­տը չէք ըն­կա­լել: Այս հար­ցում ­Գեր­մա­նիա­յի ­Կայս­րու­թեան՝ ուղ­ղա­կիօ­րէն մեղ­սա­կից լի­նե­լու մա­սին յայ­տա­րա­րող տեքս­տի գրե­թէ 80 տո­կո­սը ­Գեր­մա­նիա­յի՝ իր սե­փա­կան պատ­մու­թեան հետ ա­ռե­րե­սո­ւե­լու մա­սին է: Այս­պի­սով՝ եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ քա­ղա­քա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի ա­մե­նա­բուռն ժա­մա­նա­կա­հա­տուա­ծում, բա­նա­ձե­ւի ըն­դու­նու­մը զուր է դարձ­նում ձեր՝ «եր­կու երկր­նե­րի մի­ջեւ տրաւ­մա­յի (trauma) մի­ջազ­գա­յին օգ­տա­գոր­ծու­մը» պնդու­մը:

­Շա­րու­նա­կե՛նք. ա­սել էք՝ «հայ ազ­գին վէրք պատ­ճա­ռած այս ցա­ւը մի­ջազ­գա­յին քա­ղա­քա­կան աս­պա­րէ­զում օգ­տա­գոր­ծե­լը, իս­կա­պէ՛ս տխրու­թեան եւ ցա­ւի աղ­բիւր է»: ­Ճիշդ է՝ ձեզ այս նա­մա­կը գրե­լու դրդած ճնշու­մը մեզ հա­մար տխրու­թեան եւ ցա­ւի աղ­բիւր է: ­Քան­զի ­Թուր­քիա­յի հայ հա­մայն­քի վե­րին եւ ստո­րին ինք­նու­թիւն­նե­րը վնա­սո­ւել են ձեր այս տո­ղե­րից, այլ ոչ, ինչ­պէս դուք էք ա­սում՝ այս բա­նա­ձե­ւի ըն­դու­նու­մից: ­Նա­մա­նա­ւանդ՝ «­Գեր­մա­նիա­յի կող­մից ըն­դու­նո­ւած այս բա­նա­ձե­ւը եւ նմա­նա­տիպ օ­րի­նագ­ծե­րը խան­դա­վա­ռու­թեամբ ող­ջու­նող­նե­րը պա­տու­հան են բա­ցել, ո­րից նա­յե­լիս, սա­կայն, կը տես­նեն, թէ ի­րա­կա­նում ինչ­պէ՛ս է իմ­պե­րիա­լիս­տա­կան ու­ժե­րի կող­մից օգ­տա­գործ­ւում հայ ժո­ղո­վուր­դը» ձեր՝ պե­տա­կան պաշ­տօ­նա­կան յայ­տա­րա­րու­թիւ­նը ար­ձա­նագ­րո­ւել է որ­պէս ձեր ժո­ղովր­դի նկատ­մամբ յատ­կան­շա­կան հեր­քո­ղա­կան յայ­տա­րա­րու­թիւն: ­Կը տես­նենք, թէ մօտ ա­պա­գա­յում ձեր այս յայ­տա­րա­րու­թիւ­նը ո՛ւմ կող­մից «խան­դա­վա­ռու­թեամբ կ­՛ող­ջու­նո­ւի»:

Այս ա­ռի­թով, ձեր նա­մա­կի պա­րու­նա­կու­թեան կա­պակ­ցու­թեամբ ափ­սո­սան­քը, ա­ւե­լին՝ ընդ­դի­մու­թիւնն ու զայ­րոյ­թը, կրկի՛ն ար­տա­յայ­տում ենք եւ ձերդ գե­րա­զան­ցու­թեա­նը խելք, միտք, ըմբռ­նում շնոր­հե­լու խնդրան­քով դի­մում ենք Աստ­ծուն… ­Մեր ա­մե­նա­մեծ ցան­կու­թիւնն էլ նա է, որ նա հա­ւա­սա­րակշ­ռո­ւած կե­ցո­ւածք շնոր­հի ձեզ:

Ա­մե­նա­խո­րին յար­գանք­նե­րով՝
«ԱԿՕՍ»

ԱԲՕ ՊՈՂԻԿԵԱՆ