Մարտ 10ի ե­րե­կո­յեան ­Մոս­կո­ւա­յում կա­յա­ցաւ ­Ռու­սաս­տա­նի եւ ­Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գահ­ներ Վ­լա­տի­միր ­Փու­թի­նի եւ ­Սերժ ­Սարգ­սեա­նի հան­դի­պու­մը, ո­րի ա­մե­նան­կա­տե­լի ա­ռանձ­նա­յատ­կու­թիւ­նը երկ­կողմ «քչա­խօ­սու­թիւնն» էր:

­Հան­դի­պու­մը չամ­փո­փո­ւեց նա­խա­գահ­նե­րի ա­սու­լի­սով. կող­մե­րը յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րով հան­դէս չե­կան: Իսկ հան­դիպ­ման հրա­պա­րա­կա­յին մա­սում ո՛չ Վ­լա­տի­միր ­Փու­թի­նը եւ ո՛չ էլ ­Սերժ ­Սարգ­սեանն ի­րենց հիմ­նա­կան ակն­կա­լիք­նե­րին, եր­կու երկր­նե­րի քա­ղա­քա­կան, տնտե­սա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րին առն­չո­ւող ո­րե­ւէ լուրջ, առ­կայ խնդրի չանդ­րա­դար­ձան` բա­ւա­րա­րո­ւե­լով փո­խա­դարձ հեր­թա­պահ խօս­քե­րով: Ա­սե­լի­քի նման «ժլա­տու­թիւ­նը», որ­պէս կա­նոն, դրսե­ւոր­ւում է այն դէպ­քե­րում, երբ գլուխ-գլխի խօ­սակ­ցու­թիւնն առնչ­ւում է յստակ խնդիր­նե­րի, եւ կող­մերն ու­նեն պայ­մա­նա­ւո­րո­ւա­ծու­թիւն­ներ ձեռք բե­րե­լու խնդիր:

­Նախ­քան ­Սերժ ­Սարգ­սեա­նի մեկ­նե­լը, նա­խա­գահ­նե­րի հան­դիպ­ման անց­կաց­ման մա­սին յայտ­նե­լիս, պաշ­տօ­նա­կան ­Մոս­կո­ւան, որ­պէս օ­րա­կար­գի ա­մե­նա­կա­րե­ւոր հարց, ընդգ­ծում էր Ար­ցա­խեան հիմ­նա­հար­ցի կար­գա­ւոր­ման բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թացն ա­ռաջ մղե­լու խնդի­րը: ­Սա­կայն նա­խա­գահ­նե­րը, որ­քան էլ տա­րօ­րի­նակ է, դրան ընդ­հան­րա­պէս չանդ­րա­դար­ձան: ­Սերժ ­Սարգ­սեա­նը միայն ակ­նար­կեց, որ ­Հա­յաս­տա­նին մտա­հո­գում է պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թեան գօ­տու յա­րա­կից տա­րածք­նե­րում տի­րող ի­րա­վի­ճա­կը:

­Թէ յա­տուկ ինչ­պէ՞ս է քննար­կո­ւել Ար­ցա­խի հիմ­նա­հար­ցի թե­ման, որ­քա­նո՞վ են դրանք առնչ­ւում վեր­ջին շրջա­նում ըն­թա­ցող ­Մոս­կո­ւա-­Պա­քու գոր­ծօն բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րին, թե­րեւս, հաս­կա­նա­լի կը դառ­նայ միայն այս հան­դիպ­մա­նը յա­ջոր­դե­լիք` Ե­րե­ւա­նի, ­Մոս­կո­ւա­յի կամ գու­ցէ նոյ­նիսկ ­Պա­քո­ւի ո­րո­շա­կի գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րի, ո­րո­շում­նե­րի, քայ­լե­րի հա­մադր­ման, վեր­լու­ծու­թեան ար­դիւն­քում:

Ի դէպ, գու­ցէ զուտ պա­տա­հա­կա­նու­թիւն է, սա­կայն իս­կա­պէս խորհր­դան­շա­կան է, որ հէնց ­Պու­տին-­Սարգ­սեան հան­դիպ­ման ըն­թաց­քում Ատր­պէյ­ճա­նը Ար­ցա­խեան ճա­կա­տում ձեռ­նար­կեց 1994ի հրա­դա­դա­րի հաս­տա­տու­մից յե­տոյ ա­մե­նա­մասշ­տա­պա­յին ռազ­մա­կան յար­ձա­կում­նե­րը:

Ին­չե­ւէ, քա­ղա­քա­կան օ­րա­կար­գի ա­ռու­մով` ­Մոս­կո­ւա­յում, թե­րեւս, չեն շրջանցուել ոչ միայն ռուս-թուր­քա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը եւ դրա­նում ­Հա­յաս­տա­նի դե­րա­կա­տա­րու­թիւ­նը, այլ նաեւ Ա­րեւ­մուտ­քի հետ ­Հա­յաս­տա­նի զար­գա­ցող յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի կա­պակ­ցու­թեամբ` Ք­րեմ­լի ան­հանգս­տու­թիւն­նե­րը: ­Սերժ ­Սարգ­սեա­նը պա­տա­հա­կան չընդգ­ծեց, որ ­Հա­յաս­տա­նը միան­շա­նակ պաշտ­պա­նում է ­Սու­րիոյ հար­ցում ­Ռու­սաս­տա­նի դիր­քո­րո­շու­մը, ինչն ի­րա­կա­նում ոչ միայն ­Թուր­քիոյ նկատ­մամբ ­Մոս­կո­ւա­յի վա­րած ներ­կա­յիս քա­ղա­քա­կա­նու­թեա­նը, այ­լեւ այդ քա­ղա­քա­կա­նու­թեան մի մասն իր վրայ վերց­նե­լու պատ­րաս­տա­կա­մու­թեան ա­նուղ­ղա­կի ցու­ցադ­րում էր:

­Կա­րե­ւոր էր, որ ­Սարգ­սեանն այդ ակ­նարկն ա­րեց սու­րիա­կան ճգնա­ժա­մին` խու­սա­փե­լով ուղ­ղա­կիօ­րէն ­Հա­յաս­տա­նին ռուս-թրքա­կան առ­ճա­կատ­ման ա­ռա­ջին գիծ քա­շե­լու վտան­գից եւ գու­ցէ նաեւ կան­խե­լով դրան ուղ­ղո­ւած` ռու­սա­կան կող­մի հնա­րա­ւոր դրդում­նե­րը: Այ­լեւս պարզ է, որ այդ առ­ճա­կատ­ման խո­րաց­ման դէպ­քում ­Հա­յաս­տա­նը հան­դէս չի գա­լու ա­ռա­ջին հա­մա­րի ներ­քոյ, բայց նաեւ կող­քից հե­տե­ւո­ղի կար­գա­վի­ճակ չի որ­դեգ­րե­լու:

­Հե­տաքրք­րա­կան է, որ ­Սերժ ­Սարգսեա­նի հետ հան­դի­պու­մից ան­մի­ջա­պէս ա­ռաջ ­Փու­թինն ըն­դու­նել էր ­Սեր­պիոյ նա­խա­գահ ­Թո­միս­լաւ ­Նի­քո­լի­չին, ով հան­դի­պու­մից յե­տոյ հաս­տա­տել է, որ բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րի հիմ­նա­կան ա­ռար­կան ե­ղել է ­Սեր­պիոյ եւ ՆԱԹՕի ան­հա­տա­կան գոր­ծըն­կե­րու­թեան հա­մա­ձայ­նագ­րի ստո­րագ­րու­մը: ­Յի­շեց­նենք, որ ­Սեր­պիան 2013ից Ան­կախ ­Պե­տու­թիւն­նե­րի ­Հա­սա­րա­կա­պե­տու­թիւ­նում ու­նի դի­տորդ երկ­րի կար­գա­վի­ճակ:

Ակն­յայտ է, որ ե­թէ ­Սարգ­սեա­նից ա­ռաջ ­Հիւ­սիս-Ատ­լան­տեան ­Դա­շին­քի հետ առն­չու­թիւն­նե­րը ­Փու­թի­նը քննար­կել է ­Նի­քո­լի­չի հետ, ա­պա յատ­կա­պէս ­Մարտ 9ին «­Հա­յաս­տան+28» ձե­ւա­չա­փով ՆԱԹՕի խորհր­դի նիս­տի անց­կա­ցու­մից եւ Եւ­րո­պա­կան ­Միու­թեան ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թեան եւ անվ­տան­գու­թեան հար­ցե­րով բարձր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ ­Ֆե­տե­րի­քա ­Մո­կե­րի­նի ­Հա­յաս­տան կա­տա­րած այ­ցից յե­տոյ, ­Փու­թի­նը պէտք է որ հար­ցեր ու­նե­նար` ուղ­ղե­լու ­Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գա­հին: ­Հարցն այն է` ­Ռու­սաս­տա­նի նա­խա­գա­հը միայն կաս­կած­նե­րը փա­րա­տե­լո՞ւ խնդիր ու­նի, թե՞ Եւ­րո­միու­թեան ու ՆԱԹՕի հետ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը խո­րաց­նե­լու` Ե­րե­ւա­նի ձգտում­նե­րը կրկին սան­ձե­լու:

­Կա­րե­լի է, ի­հար­կէ, փոր­ձել կռա­հել, թէ էլ ին­չի՞ հա­մար էր ­Փու­թի­նին անհ­րա­ժեշտ հան­դի­պել ­Սերժ ­Սարգ­սեա­նի հետ: ­Սա­կայն ա­ռա­ւել էա­կան է, թէ ի՞նչ օ­րա­կարգ է Հ.Հ. նա­խա­գահն ին­քը տա­րել ­Մոս­կուա, մա­նա­ւանդ, որ այդ օ­րա­կար­գը ոչ թէ մէկ-եր­կու, այլ ուղ­ղա­կի խնդիր­նե­րի կծիկ է նե­րա­ռում:

­Սերժ ­Սարգ­սեա­նի ­Մոս­կո­ւա մեկ­նե­լու օ­րը Հ.Հ. կա­ռա­վա­րու­թիւ­նը, եր­կար ձգձգում­նե­րից յե­տոյ, ի վեր­ջոյ հաս­տա­տեց Եւ­րո­պա­յի Տն­տե­սա­կան ­Միու­թեան (Ե.Տ.Մ.) ան­դամ երկր­նե­րից ֆի­զի­քա­կան ան­ձանց կող­մից ներկ­րո­ւող գոր­ծիք­նե­րի հա­մար ա­ւե­լա­ցո­ւած ար­ժէ­քի հար­կը հա­նե­լու օ­րի­նա­գի­ծը, խնդիր, ո­րը դար­ձել էր Ե.Տ.Մ.-հա­յաս­տան փո­խա­դարձ կշտամ­բանք­նե­րի ա­ռիթ: ­Նոյն օ­րը գոր­ծա­դի­րը նաեւ ըն­դու­նեց վա­ռե­լա­նիւ­թի սա­կա­գի­նը 2016ի հա­մար նոյ­նը թող­նե­լու ո­րո­շու­մը, ին­չով հաս­տա­տեց սա­կագ­նի նո­ւազ­ման շուրջ ռու­սա­կան կող­մի հետ բա­նակ­ցա­յին այս փուլն ա­ւար­տո­ւած հա­մա­րե­լու ի­րո­ղու­թիւ­նը:

­Վե­րոն­շեալ եր­կու դրո­ւագ­նե­րով էլ հայ­կա­կան կող­մը «տա­շեց» ­Սարգ­սեան-­Փու­թին հան­դիպ­ման սուր ան­կիւն­նե­րը, ո­րոնք ա­ւե­լի շատ բխում էին Ե­րե­ւա­նի շա­հե­րից:

­Մեր շա­հե­րից էր բխում նաեւ թէ՛ ­Հա­յաս­տա­նի տա­րած­քով ի­րա­նա­կան վա­ռե­լա­նիւ­թի տա­րանց­ման հնա­րա­ւո­րու­թիւն­նե­րի խնդրի շուրջ ­Մոս­կո­ւա­յի ըմբռ­նու­մը ձեռք բե­րե­լու եւ թէ՛ Ի­րան-Եւ­րա­սիա­կան ­Միու­թիւն ա­ռեւտ­րատն­տե­սա­կան հաս­տա­տո­ւող յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րում կա­պող օ­ղա­կի դեր ստանձ­նե­լու հրա­մա­յա­կա­նը:

Դ­րան­ցից ա­ւե­լի առ­կայ հարց հայ-ռու­սա­կան տնտե­սա­կան-քա­ղա­քա­կան օ­րա­կար­գում, գո­նէ` ­Հա­յաս­տա­նի հա­մար, այ­սօր գո­յու­թիւն չու­նի, մա­նա­ւանդ` ե­թէ նկա­տի առ­նենք եր­կու ուղ­ղու­թիւն­նե­րով էլ ­Հա­յաս­տա­նին մե­կու­սաց­նե­լու ­Թուր­քիոյ եւ Ատր­պէյ­ճա­նի վեր­ջին շրջա­նի գեր-գոր­ծօն նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը: ­Մինչ­դեռ ­Մոս­կո­ւա­յում կա­յա­ցած ե­րէ­կո­ւայ հան­դի­պու­մը կամ գո­նէ դրա հրա­պա­րա­կա­յին մա­սը չտո­ւեց այն հար­ցի պա­տաս­խա­նը, թէ որ­քա­նո՞վ են դրանք դար­ձել հիմ­նա­ւոր քննարկ­ման ա­ռար­կայ եւ ին­չի՞ է հա­սել այդ ուղ­ղու­թեամբ ­Հա­յաս­տա­նը:

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ (յա­պա­ւու­մով)