Պարզ է, որ տե­ղե­կա­տո­ւա­կան եւ քա­րոզ­չա­կան մար­զե­րուն մէջ շար­ժան­կա­րը շատ կա­րե­ւոր գոր­ծօն է, մա­նա­ւանդ երբ ա­րո­ւես­տի մա­կար­դա­կով եւ ար­ժէք­նե­րով կը պատ­րաս­տո­ւի: Հա­յաս­տան եւ ընդ­հան­րա­պէս հա­յու­թիւ­նը շար­ժան­կա­րը իբ­րեւ այդ­պի­սին տա­կա­ւին ա­ռա­ւե­լա­գոյնս չեն կրցած օգ­տա­գոր­ծել` հա­կա­ռակ այդ մար­զին մէջ մեր ու­նե­ցած հսկա­յա­կան նե­րու­ժին: Ու­րա­խա­լի եւ, ին­

չո՞ւ չէ, նաեւ հպար­տա­լի է, երբ օ­տար շար­ժան­կար­նե­րու մէջ հա­մաշ­խար­հա­յին դե­րա­սան­ներ՝ հռչա­կա­ւոր աստ­ղեր հայ տի­պար­ներ կը մարմ­նա­ւո­րեն: Նոյ­նիսկ այս ե­րե­ւոյ­թը ի նպաստ մեր քա­րոզ­չու­թեան ծա­ռա­յեց­նե­լու այն­քան կեն­սա­կան աշ­խա­տան­քին մէջ բա­ւա­կան ետ կը մնանք զա­նա­զան ժո­ղո­վուրդ­նե­րէ, մա­նա­ւանդ` հրեա­նե­րէն: Ա­սի­կա հարց մըն է, ո­րուն մա­սին կ­՛ար­ժէ մտա­ծել: Շար­ժան­կա­րի հա­մաշ­խար­հա­յին աստ­ղեր ի­րենց աս­պա­րէ­զի ըն­թաց­քին մարմ­նա­ւո­րած են տար­բեր ազ­գե­րու տի­պար­ներ, ո­րոնց շար­քին` նաեւ հա­յեր: Կը ներ­կա­յաց­նենք փունջ մը.-

ՍՈՖԻԱ ԼՈՐԷՆ

Աշ­խա­րահռ­չակ դե­րա­սա­նու­հի եւ բազ­մա­թիւ մրցա­նակ­նե­րու ար­ժա­նա­ցած Սո­ֆիա Լո­րէն, «Հ­ռո­մէա­կան կայս­րու­թեան ան­կու­մը» (1964) պատ­մա­կան շար­ժան­կա­րին մէջ մարմ­նա­ւո­րեց Հա­յաս­տա­նի թա­գու­հի Լու­սիլ­լա­յի կեր­պա­րը, ո­րու ա­մու­սի­նին դե­րը ստանձ­նեց Օ­մար Շե­րիֆ: Շար­ժան­կա­րին բե­մադ­րիչն է Ան­թո­նի Մանն: Ա­ւե­լի քան 3 ժամ տե­ւո­ղու­թեամբ շար­ժա­պատ­կե­րը կ­՛ար­ծար­ծէ կայ­սե­րա­կան փտա­ծու­թիւ­նը, ա­տոր լոյ­սին տակ` հօր եւ զաւ­կի յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը, հա­ւա­տար­մու­թեան եւ բա­րե­կա­մու­թեան բնոյթն ու սահ­մա­նա­փա­կում­նե­րը:

ՔԼՈՏԻԱ ՔԱՐՏԻՆԱԼԷ

Հան­ճա­րեղ Ան­րի Վեր­նէօ­յի «­Մայ­րիկ» (1991) շար­ժա­պատ­կե­րին մէջ գլխա­ւոր հե­րո­սի մօր կեր­պա­րը մարմ­նա­ւո­րած է ի­տա­լա­ցի դե­րա­սա­նու­հի Ք­լո­տիա Քար­տի­նա­լէ: Քա­նի մը տա­րի ա­ռաջ, «Ոս­կէ ծի­րան» շար­ժա­պատ­կե­րի մի­ջազ­գա­յին փա­ռա­տօ­նի ծի­րին մէջ, աշ­խա­րահռ­չակ դե­րա­սա­նու­հին այ­ցե­լեց Ե­րե­ւան եւ խոս­տո­վա­նե­ցաւ, որ Ֆ­րան­սա­յի մէջ ի­րեն կը մօ­տե­նան ան­ծա­նօթ հա­յեր` հե­տե­ւեալ բա­ռե­րը ար­տա­սա­նե­լով.- «­Դուք մեր մայ­րիկն էք»:

ՕՄԱՐ ՇԵՐԻՖ

Նոյն շար­ժա­պատ­կե­րին մէջ գլխա­ւոր հե­րո­սին հօր կեր­պա­րը մարմ­նա­ւո­րեց ա­րաբ աշ­խա­րահռ­չակ դե­րա­սան Օ­մար Շե­րիֆ: «­Մայ­րիկ» եւ «­Փա­րա­տի փո­ղոց, թիւ 588» շար­ժան­կար­նե­րուն մէջ Ան­րի Վեր­նէօյ, իր ըն­տա­նի­քին օ­րի­նա­կով, կը պատ­մէ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան եւ ա­տոր հե­տե­ւանք­նե­րուն մա­սին: «­Մայ­րիկ»ի բե­մագ­րու­թիւ­նը գրո­ւած է ա­ւե­լի քան 40 տար­բե­րա­կով, բայց միայն մէ­կը 1985 թո­ւա­կա­նին հրա­պա­րա­կո­ւե­ցաւ եւ թարգ­մա­նո­ւե­ցաւ տա­սը լե­զո­ւով, ընդ­հա­նուր 200 հա­զար օ­րի­նա­կով: Գիր­քին հա­յե­րէն տար­բե­րա­կը հրա­տա­րա­կո­ւած է 1988 թո­ւա­կա­նին, Միա­ցեալ Նա­հանգ­նե­րու մէջ:

ԺԱՆ ՓՈԼ ՊԵԼՄՈՆՏՕ

Ար­կա­ծախնդ­րա­կան շար­ժան­կար­նե­րու ֆրան­սա­ցի հռչա­կա­ւոր դե­րա­սան Ժան Փոլ Պել­մոն­տօ ու­նի հայ բա­րե­կամ­ներ, ո­րոնց­մէ էր բե­մադ­րիչ Ան­րի Վեր­նէօյ, ո­րուն 1971ին պատ­րաս­տած The Burglars (Le Casse) շար­ժան­կա­րին մէջ Պել­մոն­տօ մարմ­նա­ւո­րեց Ա­զատ ա­նու­նով հայ գո­ղի մը կեր­պա­րը, որ Ա­թէն­քի մէջ կը հե­տապն­դո­ւի յոյն ոս­տի­կա­նի մը (Օ­մար Շե­րիֆ) կող­մէ:

ԱԼ ՓԱՉԻՆՕ

Շար­ժա­պատ­կե­րի «Օս­քար»ի եւ 30է ա­ւե­լի այլ մրցա­նակ­նե­րու ար­ժա­նա­ցած Հո­լի­վու­տի աստ­ղե­րէն Ալ Փա­չի­նօ, «­Դուք չէք գի­տեր Ճե­քը» (2008) շար­ժան­կա­րին մէջ, մարմ­նա­ւո­րած է յայտ­նի հայ բժիշկ Ճեք Գէոր­գեա­նը, որ իր մաս­նա­գի­տու­թեան պատ­ճա­ռով ստա­ցած էր «Բ­ժիշկ մահ» ա­նու­նը: Ալ Փա­չի­նօ այդ դե­րին հա­մար ստա­ցաւ «Ոս­կիէ կլոպ» մրցա­նա­կը: Շար­ժան­կա­րի բե­մադ­րիչն է Պար­րի Լե­ւին­սոն:

ԺԱՆ ՌԵՆՕ

Վեր­ջին տաս­նա­մեակ­նե­րուն ա­մե­նա­յայտ­նի ֆրան­սա­ցի դե­րա­սան Ժան Ռե­նօ նկա­րա­հա­նո­ւած է ֆրան­սա­ցի բե­մադ­րիչ Լո­րեն Տի­ւե­լի 2009ին պատ­րաս­տած «­Փակ շրջան» (Le Premier Cercle) շար­ժան­կա­րին մէջ ` յա­ջո­ղու­թեամբ մարմ­նա­ւո­րե­լով հա­յու մը` Ֆ­րան­սա­յի մէջ յան­ցա­գործ հայ­կա­կան խմբա­կի մը ղե­կա­վա­րին դե­րը: Ժա­պա­ւէ­նը կը պատ­մէ յան­ցա­գործ Մա­լա­քեան­նե­րու գեր­դաս­տա­նին պատ­մու­թիւ­նը, ուր ե­րի­տա­սարդ տղան կը փոր­ձէ ըմ­բոս­տա­նալ իր հօր` Մա­լա­քեան­նե­րու գեր­դաս­տա­նի գլխա­ւո­րին իշ­խե­լու կամ­քին դէմ: Տ­ղան կը փոր­ձէ վերջ տալ յան­ցա­գործ կեան­քին եւ սկսիլ նոր, ինք­նու­րոյն կեանք: Ե­րե­ւա­նի մէջ «Ոս­կէ ծի­րան» մի­ջազ­գա­յին փա­ռա­տօ­նին վե­ցե­րորդ տա­րո­ւան բա­ցու­մը տե­ղի ու­նե­ցաւ, 2009 թո­ւա­կա­նի Յու­լիս 12ին, «­Փակ շրջան» շար­ժան­կա­րով:

ԱԼԱՆ ԱՐՔԻՆ

Ա­մե­րի­կա­ցի տա­ղան­դա­ւոր դե­րա­սան, «Օս­քար»ի եւ այլ մրցա­նակ­նե­րու ար­ժա­նա­ցած, այժմ 82ա­մեայ Ա­լան Ար­քին, բե­մադ­րիչ Մայք Նի­քոլ­զի 1970ին պատ­րաս­տած «Catch-22» շար­ժան­կաին մէջ, մարմ­նա­ւո­րած է կեր­պա­րը հա­րիւ­րա­պետ Ճոն Եո­սա­րեա­նի, որ Միա­ցեալ Նա­հանգ­նե­րու օ­դու­ժին հետ մաս­նակ­ցած է Բ. Հա­մաշ­խար­հա­յին Պա­տե­րազ­մին: «Catch-22»ն­ եր­գի­ծա­կան ող­բեր­գա­կա­տա­կեր­գու­թիւն մըն է` ընդ­դէմ պա­տե­րազ­մի:

ԼՈՒԻ ՏԸ ՖԻՒՆԷՍ

Ֆ­րան­սա­ցի յայտ­նի կա­տա­կեր­գակ Լո­ւի տը Ֆիւ­նէս, «­Բաց-բե­րա­նը» շար­ժան­կա­րին մէջ, մարմ­նա­ւո­րած է կեր­պա­րը հայ հա­րուստ գոր­ծա­րար, նաեւ՝ կանկս­թեր Լէա­փոլտ Սա­րո­յեա­նի: Շար­ժան­կա­րը 1965 թուա­կա­նին Մոս­կո­ւա­յի շար­ժա­պատ­կե­րի փա­ռա­տօ­նին ար­ժա­նա­ցաւ պա­տո­ւոյ վկա­յա­կա­նի, իսկ ամ­բողջ Խորհրդա­յին Միու­թեան տա­րած­քին այդ կա­տա­կեր­գու­թի­նը դի­տեց ա­ւե­լի քան 30 մի­լիոն մարդ:

ՓԱՍ ՎԵԿԱՆ

Ս­պա­նա­ցի դե­րա­սա­նու­հի Փաս Վե­կան, Ցե­ղաս­պա­նու­թեան նո­ւի­րո­ւած Թա­ւիա­նի եղ­բայր­նե­րու «Ար­տոյտ­նե­րու ա­գա­րա­կը» (2007) շար­ժան­կա­րին մէջ, մարմ­նա­ւո­րեց հա­յու­հի Նու­նի­կը: Նոյն ժա­պա­ւէ­նին մէջ դեր ստանձ­նած է նաեւ այլ աստղ մը` գեր­մա­նա­ցի Մո­րից Պ­լեայփթ­րոյ: Պեր­լի­նէյլ սրա­հին մէջ «Ար­տոյտ­նե­րու ա­գա­րա­կը» ժա­պա­ւէ­նի ա­ռա­ջին ցու­ցադ­րու­թե­նէն ետք տե­ղի ու­նե­ցած ա­սու­լի­սի ըն­թաց­քին, Թա­ւիա­նի եղ­բայր­նե­րը կրկին շեշ­տե­ցին Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան փաս­տին Թուր­քիոյ կող­մէ ճա­նաչ­ման անհ­րա­ժեշ­տու­թիւ­նը:

ԼՈՒՊՆԱ ԱԶԱՊԱԼ

Պել­ճի­քա­ցի դե­րա­սան Լուպ­նա Ա­զա­պալ հան­դէս ե­կաւ ա­մե­րի­կա­ցի բե­մադ­րիչ, մի­ջազ­գա­յին մրցա­նակ­նե­րու ար­ժա­նա­ցած Պ­րէյ­տըն Քին­կի «­Սի­րոյ ակն­թարթ­ներ» (2011) շար­ժան­կա­րին մէջ, որ գոր­ծե­րով Հա­յաս­տան մեկ­նող ա­մե­րի­կա­ցի քար­տէ­սագ­րի եւ ա­նոր ազ­գու­թեամբ հայ ըն­կե­րու­հիին սի­րոյ մա­սին է: Ժա­պա­ւէ­նը ար­ժա­նա­ցաւ Պեր­լի­նի շար­ժան­կա­րի փա­ռա­տօ­նի դա­տա­կան կազ­մի յա­տուկ մրցա­նա­կին: Լուպ­նա Ա­զա­պալ նա­խա­պէս դեր ստանձ­նած է նաեւ ֆրան­սա­ցի բե­մադ­րիչ Ռո­պերթ Քէ­շի­շեա­նի «Ա­րամ» շար­ժան­կա­րին մէջ, ուր Ա­րա­մի դե­րով հան­դէս ե­կած է Սի­մոն Աբ­գա­րեան:

ԺԵՐԱՐ ՏԵՓԱՐՏԻԷՕ

2013 թո­ւա­կա­նին ֆրան­սա­ցի տա­ղան­դա­ւոր եւ այ­լա­խոհ դե­րա­սան Ժե­րար Տե­փար­տիէօ հան­դէս ե­կած է «Miserere» (The Mark of the Angels) ար­կա­ծախնդ­րա­կան շար­ժան­կա­րին մէջ: Գլ­խա­ւոր հե­րոս Լիո­նել Քաս­տան կ­՛եր­թայ հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցի, կը կա­րօտ­նայ իր կի­նը, որ գա­ցած է Հա­յաս­տան, կ­՛ու­նե­նայ «­Տու­տուկ» ա­նու­նը: Շար­ժան­կա­րին բե­մադ­րիչն է Սիլ­վէյն Ո­ւայթ:

ՏԷՅՎԻՏ ԱԼՓԱՅ

Ա­տոմ Է­կո­յեա­նի «Ա­րա­րատ» (2002) շար­ժան­կա­րին մէջ հան­դէս ե­կած է քա­նա­տա­ցի ծա­նօթ դե­րա­սան Տէյ­վիտ Ալ­փայ, որ մարմ­նա­ւո­րած է հա­յու ցա­ւը պատ­մող Րաֆ­ֆի ա­նու­նով ե­րի­տա­սարդ հա­յու մը դե­րը: Շուրջ եր­կու ժամ տե­ւո­ղու­թեամբ շար­ժան­կա­րին մէջ դե­րեր ստանձ­նած են նաեւ Սի­մոն Աբ­գա­րեան, Ար­սի­նէ Խան­ճեան, Շարլ Ազ­նա­ւուր, կի­սով թուրք Է­լիաս Քո­թես եւ Ք­րիս­թո­ֆըր Փ­լա­մըր:

ԹԱՀԱՐ ՌԱՀԻՄ

Գեր­մա­նա­ցի, ծա­գու­մով թուրք Ֆա­թիհ Ա­քի­նի 1915ի Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին պատ­մող «Ս­պի» (2014) շար­ժան­կա­րին մէջ գխա­ւոր հե­րո­սի` Նա­զա­րէթ Մա­նու­կեա­նի դե­րա­կա­տա­րը ալ­ճե­րիա­ցի դե­րա­սան Թա­հար Ռա­հիմն է: Ե­րի­տա­սարդ Նա­զա­րէթ կ­՛աք­սո­րո­ւի իր հայ­րե­նի գիւ­ղէն: Ա­ւե­լի ուշ ան կը լսէ, որ իր աղ­ջիկ­նե­րը կրնան ողջ ըլ­լալ: Ան կը ճամ­բոր­դէ աշ­խար­հի տար­բեր կող­մե­րը` իր աղ­ջիկ­նե­րը գտնե­լու հա­մար: Վեր­ջա­պէս ան կը գտնէ իր աղ­ջի­կը` Լու­սի­նէն եւ կը տե­ղե­կա­նայ, որ Ար­սի­նէն վա­րա­կո­ւած էր ա­նա­պա­տին մէջ եւ մա­հա­ցած` քա­նի մը տա­րի ա­ռաջ: «Ս­պի»ին մէջ դե­րեր ստանձ­նած են նաեւ Ար­սի­նէ Խան­ճեան, Սի­մոն Աբ­գա­րեան, Ա­քին Կա­զի:

ՆԱՐԷ ԳԱԼԵՄՔԷՐԵԱՆ - «Ազ­դակ»