­Նո­յեմ­բեր 3ին, Միա­ցեալ Նա­հանգ­նե­րու տա­րած­քին տե­ղի ու­նե­ցած տե­ղա­կան ընտ­րու­թիւն­նե­րուն յաղ­թա­նակ ար­ձա­նագ­րած հայ թեկ­նա­ծու­նե­րէն մէկն էր Մէյն նա­հան­գի Ո­ւեսթպ­րուք քա­ղա­քի քա­ղա­քա­պե­տա­կան խոր­հուր­դի ան­դամ ընտրուած Ան­նա Աս­տո­ւա­ծա­տու­րեան-­Թըր­քո­թը, ո­րուն այս ի­րա­գոր­ծու­մը ա­նուղ­ղա­կիօ­րէն պատ­ճառ

դար­ձաւ, որ ծա­նօ­թա­նամ ա­նոր հե­ղի­նա­կած` «Ոչ մէկ տեղ. աք­սո­րի պատ­մու­թիւն մը» («Nowhere, a Story of Exile») հե­տաքրքրա­կան հա­տո­րին: 1988ին սկսած Պա­քո­ւի հա­կա­հայ հա­լա­ծանք­նե­րուն եւ ա­նոնց յա­ջոր­դած ջար­դե­րուն, ինչ­պէս նաեւ հա­րիւր հա­զա­րա­ւոր գաղ­թա­կան­նե­րուն եւ Հա­յաս­տա­նի ժո­ղո­վուր­դին դի­մագրա­ւած դժո­ւա­րու­թիւն­նե­րուն առն­չո­ւող այս հա­տո­րը ծնունդ ա­ռած է Ան­նա­յի օ­րագ­րու­թե­նէն, զոր Ան­նա սկսած է պա­հե­լու 1988ին:

Ռու­սե­րէ­նով գրո­ւած օ­րագ­րու­թիւ­նը իր զա­ւակ­նե­րուն փո­խան­ցե­լու հա­մար, ան սկսած է զայն անգ­լե­րէ­նի թարգ­մա­նե­լու եւ, ա­պա, իր շրջա­պա­տին քա­ջա­լե­րան­քով, ամ­բող­ջա­ցու­ցած է օ­րագ­րու­թեան պա­կա­սա­ւոր բա­ժին­նե­րը՝ զայն հասց­նե­լով հրա­տա­րակուած հա­տո­րին, որ խմբագրուած է Թա­թուլ-­Սո­նենց Փա­փա­զեա­նի կող­մէ:

Հա­տո­րը կը սկսի Ան­նա­յի պա­տա­նե­կան յու­շե­րով եւ իր սի­րե­լի Պա­քու քա­ղա­քին ընդ­հա­նուր կա­ցու­թեան աս­տի­ճա­նա­կան վատ­թա­րա­ցու­մով, յատ­կա­պէս՝ հա­կա­հայ եւ հա­կա­խորհր­դա­յին ցոյ­ցե­րու եւ ա­րարք­նե­րու պատ­ճա­ռով: Հա­յե­րուն նկատ­մամբ վե­րա­բեր­մուն­քը, որ ար­դէն իսկ բա­րե­կա­մա­կան կա­րե­լի չէր կո­չել 1988էն ա­ռաջ, կը սկսի ա­րա­գօ­րէն վատ­թա­րա­նա­լու` Ար­ցա­խի ինք­նա­վա­րու­թեան շար­ժու­մին հան­դէպ բիրտ հա­կա­դար­ձու­թեան հե­տե­ւան­քով, եւ Ատր­պէյ­ճա­նի հա­յե­րը կը սկսին թի­րախ դառ­նա­լու ազ­գայ­նա­մոլ ատր­պէյ­ճան­ցի­նե­րու հա­լա­ծան­քին: Ան­նա­յի հա­մար յատ­կա­պէս ցա­ւա­լի էր ա­կա­նա­տես դառ­նալ 1988ի երկ­րա­շար­ժին ա­ռի­թով Ատր­պէյ­ճա­նի մէջ կա­տա­րո­ւած տօ­նա­կա­տա­րու­թիւն­նե­րուն:

Ան­նա նաեւ կը նկա­րագ­րէ իր բա­րե­կամ­նե­րուն եւ «թշնա­մին»ե­րուն շրջա­նա­կը, ո­րուն մէջ կան հա­յեր, ռու­սեր, ատր­պէյ­ճան­ցի­ներ եւ խառ­նա­ծին պա­տա­նի­ներ: Հա­տո­րին մէջ հե­տաքրք­րա­կան ձե­ւով տրո­ւած են Ան­նա­յի ըն­տա­նի­քին ապ­րած վե­րի­վայ­րում­նե­րը՝ Պա­քո­ւէն հե­ռա­նա­լու կամ մնա­լու գծով, եւ ա­պա իբ­րեւ գաղ­թա­կան՝ Միա­ցեալ Նա­հանգ­ներ մեկ­նե­լու դի­մու­մը: Մինչ ըն­տա­նի­քը կը սպա­սէր դի­մու­մի պա­տաս­խա­նին, ի­րա­վի­ճա­կի շա­րու­նա­կա­կան վատ­թա­րա­ցու­մը կը պար­տադ­րէ, որ ըն­տա­նի­քը Ատր­պէյ­ճա­նէն հե­ռա­նայ եւ ա­պաս­տա­նի Ե­րե­ւան, որ իր կար­գին դժո­ւա­րու­թիւն­նե­րու մէջ էր այդ տա­րի­նե­րուն, Ատըր­պէյ­ճա­նի պար­տադ­րած տնտե­սա­կան շրջա­փա­կու­մին պատ­ճա­ռով:

Սաս­տիկ ցուր­տին եւ 4 հո­գի­նոց ըն­տա­նի­քով փոքր սե­նեա­կի մը մէջ ապ­րե­լու պար­տադ­րան­քին կող­քին, Ան­նա կը դի­մագ­րա­ւէ նաեւ հա­յե­րէն չգիտ­նա­լու դժո­ւա­րու­թիւ­նը՝ Հա­յաս­տա­նի վար­ժա­րան­նե­րուն մէջ: Ան ա­ռի­թով մը կը պոռթ­կայ իր ու­սու­ցի­չին դէմ, երբ վեր­ջինս կաս­կա­ծի տակ կ­՛առ­նէ՛ իր հա­յու­թիւ­նը­՝ա­նոր մա­կա­նու­նին վեր­ջա­ւո­րու­թեան պատ­ճա­ռով:

Ար­դա­րեւ, Պա­քո­ւի մէջ ըն­տա­նի­քը Աս­տո­ւա­ծա­տու­րեան ա­նու­նը Աստուա­ծա­տու­րո­վի փո­խած էր՝ հա­ւա­նա­կան հար­ցե­րէ խու­սա­փե­լու յոյ­սով, հա­կա­ռակ ա­նոր, որ «ով»էն բա­ցի՝ ա­նու­նը զուտ հայ­կա­կան մնա­ցած էր:

Ան­նա­յի հա­մար ցնցիչ էր տես­նել հա­կա­հայ հա­լա­ծան­քին պատ­ճա­ռով՝ քա­նի մը ամ­սո­ւան ըն­թաց­քին տաս­նա­մեակ մը ծե­րա­ցող իր ըն­տա­նե­կան պա­րա­գա­ներն ու բա­րե­կամ­նե­րը:

Ան­նան սոյն հա­տո­րը նո­ւի­րած է իր զա­ւակ­նե­րուն, ծնող­քին եւ Ար­ցա­խի պա­տե­րազ­մի զո­հե­րուն:

Մեր ար­դի պատ­մու­թեան այս սեւ օ­րե­րուն մա­սին կա­րե­ւոր վկա­յու­թիւն մը հան­դի­սա­ցող այս հա­տո­րը կրնար ա­ւե­լի ազ­դու եւ տպա­ւո­րիչ ըլ­լալ՝ խմբագ­րա­կան ա­ւե­լի «ան­խիղճ» աշ­խա­տան­քի շնոր­հիւ: Մինչ հասկը­նա­լի է հա­տո­րին օ­րագ­րա­յին բա­ժի­նը կա­րե­լի ե­ղա­ծին չափ հա­րա­զատ պա­հե­լու մղու­մը, ա­ւե­լի ուշ գրո­ւած բա­ժի­նին մէջ, առ­նո­ւազն, տեղ գտած կրկնու­թիւն­նե­րը դիւ­րու­թեամբ կա­րե­լի էր վերց­նել: Նաեւ, հե­ղի­նա­կա­յին «վի­րա­բու­ժա­կան» մի­ջամ­տու­թիւն­ներ եւ կրճա­տում­ներ կրնա­յին ա­ւե­լի կուռ դարձ­նել հա­տո­րը՝ ա­ռանց վնաս հասց­նե­լու գիր­քի ո­գիին:

Այ­լա­պէս, հա­տո­րը յանձ­նա­րա­րե­լի է բո­լո­րին եւ յատ­կա­պէս դպրո­ցա­կան տա­րի­քի պա­տա­նի­նե­րուն, ո­րոնց հա­սա­կա­կից էր Ան­նան, երբ սկսած էր գրի առ­նե­լու այս հա­տո­րին հուն­տե­րը:

ԳԷՈՐԳ ՄԱՆՈՅԵԱՆ