Ֆեթ­հի­յէ Չե­թի­նի «Ան­խո­ւսա­փե­լի ճամ­բոր­դու­թիւն մը» (An Inevitable Journey) յօ­դո­ւա­ծը լոյս տե­սած է «­Հայ­րե­նիք»ի ամգ­լե­րէն բաժ­նին՝ «Ար­մի­նեըն Ո­ւիք­լի» շա­բա­թա­թեր­թի 2015 Դեկ­տեմ­բեր 2ի թի­ւին մէջ: Ֆեթ­հի­յէ Չե­թին ի­րա­ւա­բան է եւ Մարդ­կա­յին Ի­րա­ւանց պաշտ­պան: Հե­ղի­նակն է հան­րա­ծա­նօթ «­Մեծ Մայրս» եւ «­ Թոռ­նե­րը» (Այ­շէ Կիւլ Ալ­թը­նա­յի հետ) գոր­ծե­րուն:

Հե­ղի­նա­կը իր այս յօ­դո­ւա­ծը իբր բա­նա­խօ­սու­թիւն կար­դա­ցած է թրքե­րէն լե­զո­ւով (անգ­լե­րէ­նի թարգ­մա­նո­ւած` A. Bolcakanի կող­մէ) Նո­յեմ­բեր 14ին, Տիթ­րոյ­թի մէջ, տե­ղի ու­նե­ցած Միա­ցեալ Նա­հանգ­նե­րու Ա­րե­ւե­լեան շրջա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բի կազ­մա­կեր­պած մե­ծա­րան­քի հան­դի­սու­թեան ըն­թաց­քին, ուր Չե­թին ստա­ցած է «Ա­զա­տու­թեան» շքան­շա­նը:

Սի­րե­լի եւ յար­գար­ժան ղե­կա­վար­ներ ու ան­դամ­ներ Ա­մե­րի­կա­յի Հայ Ազ­գա­յին Մարմ­նի, եւ պա­տո­ւար­ժան հիւ­րեր,

Կ­՚ու­զեմ ը­սել որ մեծ ա­ռանձ­նաշ­նոր­հում մըն է ինձ հա­մար այ­սօր ձեր հետ գտնո­ւե­լու, եւ այս­պի­սի ի­մաս­տա­լից ու կա­րե­ւոր շքան­շա­նի մը՝ «Ա­զա­տու­թեան Շ­քան­շան»ին ար­ժա­նի դառ­նա­լու հա­մար:

Եւ ես պատ­ւո­ւած կը զգամ ար­ժա­նի հա­մա­րո­ւե­լու, մաս­նա­ւո­րա­բար ա՛յս տա­րի, Հայ­կա­կան Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100ա­մեա­կի յի­շա­տա­կու­թեան առ­թիւ: Խո­րին շնոր­հա­կա­լու­թիւն կը յայտ­նեմ բո­լո­րիդ, որ նման պա­տիւ եւ ա­ռանձ­նաշ­նոր­հում ըն­ծա­յե­ցիք ին­ծի: Նոյն ա­տեն կը զգամ ա­մօթն ու տա­րա­կեր­պու­թիւ­նը, ե­կած ըլ­լա­լով երկ­րէ մը, որ ա­զատ չէ նման «Ա­զա­տու­թեան Շ­քան­շան» մը ստա­նա­լու:

Կու գամ երկ­րէ մը, ուր մար­դիկ ա­զատ չեն զգար: Երկ­րէ մը՝ ուր ո­րե­ւէ ա­զա­տու­թեան պա­հանջ կը ճզմո­ւի ա­րեամբ եւ բռնու­թեամբ: Երկ­րէ մը՝ ուր բռնա­դա­տու­թիւ­նը օ­րի­նա­ւո­րա­ցո­ւած է, եւ դար­ձած՝ գռե­հիկ: Կու գամ երկ­րէ մը՝ ուր մար­դոց մար­մին­նե­րը պե­տու­թեան ռում­բե­րուն պայ­թու­մէն պա­տառ-պա­տառ կը սփռո­ւին ա­մէն կողմ, ե­րա­խա­նե­րուն մար­մին­նե­րը կը ծակծ­կո­ւին իշ­խա­նու­թեան փամ­փուշտ­նե­րէն, եւ՝ լրագ­րող­նե­րուն կեան­քե­րը կը դարձուին ան­տա­նե­լի:

Կու գամ երկ­րէ մը, ուր եր­կար տա­րի­ներ, ա­րիւ­նա­ծա­րաւ եւ չար բռնու­թիւ­նը զգա­ցո­ւած է կեան­քի բո­լոր ո­լորտ­նե­րուն մէջ: Եւ այ­սօր, երկ­րին քա­ղա­քա­գէտ­նե­րուն մե­ծա­մաս­նու­թիւ­նը, այս բո­լո­րը կ­՚ըն­դու­նի իբ­րեւ ժա­մա­նա­կա­կից հար­ցեր: Հար­ցեր ո­րոնք պի­տի փո­խուին, երբ երկ­րին կա­ռա­վա­րու­թիւ­նը փո­խո­ւի: Կա­ռա­վա­րու­թիւն­նե­րը կու գան ու կ­՚եր­թան, եւ մենք, ա­հա հա­րիւր տա­րիէ ի վեր, դեռ կ­՚ապ­րինք այս բռնու­թիւ­նը ա­մե­նա­սաս­տիկ կեր­պով:

Ա­մէն պա­րա­գա­յի, մենք բռնա­դա­տու­թիւնն ու ա­նոր կազ­մա­ւոր­ման ար­մատ­նե­րը խնդրա­կան հարց չենք դար­ձու­ցած: Ո՛չ ալ լիո­վին եւ բա­ւա­րար կեր­պով քննած ենք ար­դիւնք­նե­րը դար մը ա­ռաջ պա­տա­հած այդ հզօ­րա­գոյն եւ չար բռնա­դա­տու­թեան:

Ինչ­պէս որ յայտ­նի է, ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը ոչ միայն կը կոր­ծա­նէ գո­յու­թիւն ու­նե­ցող ըն­կե­րու­թիւ­նը ա­մէ­նէն ան­գութ եւ տա­ժա­նե­լի կեր­պով, այլ նաեւ կը կա­ղա­պա­րէ կազ­մու­թիւ­նը նոր ըն­կե­րու­թեան մը, պա­տո­ւած վա­խի, ա­տե­լու­թեան, ա­մօ­թի եւ բռնա­դա­տու­թեան զգա­ցում­նե­րով: Ցե­ղաս­պա­նու­թի­նը մար­դոց մար­մին­նե­րը ա­ւե­րե­լու կող­քին կը փշրէ նաեւ ա­նոնց ի­մա­ցո­ղու­թի­նը:

Ա­հա­ւոր բռնու­թեան մը պատ­ճա­ռած ար­մա­տա­կան կոր­ծա­նու­մը նկա­րագ­րե­լու հա­մար, Հան­նա Ա­րէնտդ ակ­նար­կե­լով հան­րա­ծա­նօթ «աշ­խար­հի վեր­ջը» ար­տա­յայ­տու­թեան, կ­՚ը­սէ.- «­Մար­դոց նա­խա­պէս ապ­րած կեան­քը հիմ­նո­վին կը փո­խո­ւի եւ կ­՚այ­լա­փո­խո­ւի ե­րե­ւա­կա­յա­կան աշ­խար­հի մը»: Այս նոր աշ­խար­հին մէջ ա­մէն ինչ տակն ու վրայ դար­ձած կ­՚ըլ­լայ: Ճշ­մար­տու­թիւնն ու սու­տը տե­ղա­փո­խո­ւած՝ մէ­կը միւ­սին տեղն ա­ռած կ­՚ըլ­լայ: Այն, ինչ որ ար­տա­ռոց էր ու ա­րիւ­նա­ծա­րաւ, կը դադ­րի բա­ցա­ռու­թիւն մը ըլ­լա­լէ եւ կը դառ­նայ նոր հաս­տա­տո­ւած տրա­մա­բա­նու­թիւն մը: Այն ինչ որ ան­ցեա­լին ան­գութ էր եւ ար­տա­ռոց, կը դառ­նայ կա­նո­նա­ւոր:

Թուր­քիոյ Հան­րա­պե­տու­թիւ­նը, որ իր էու­թիւ­նը կը հիմ­նա­ւո­րէ ցե­ղաս­պա­նու­թեան գա­զա­նու­թեան եւ բռնա­բա­րու­թեան վրայ, կը շա­րու­նա­կէ իր գո­յու­թիւ­նը վախ ու սպառ­նա­լիք սփռե­լով, եւ իր շուրջ սպա­ռե­լի ու ան­հե­տաց­ման են­թա­կայ ե­ղող կեան­քեր ստեղ­ծե­լով:

Ե­րէկ՝ հա­յե­րուն կեան­քերն էին սպա­ռե­լի: Իսկ այ­սօր՝ քիւր­տե­րը, կի­նե­րը, միա­սե­ռա­կան­նե­րը եւ հա­կա­ռա­կորդ խմբակ­ցու­թեան ան­դամ­ներն են, որ այդ նոյն ճա­կա­տագ­րին կ­՚ար­ժա­նա­նան:

Քա­նի որ այս մթնո­լոր­տը կոր­ծա­նում եւ խոց կը վերս­տեղ­ծէ, եւ կը քա­ջա­լե­րէ պե­տու­թեան որ­դեգ­րած բռնու­թեան, անգ­թու­թեան եւ ա­տե­լու­թեան քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նը, մենք տա­րի­նե­րով այս պա­րու­րա­ձեւ բռնա­դա­տու­թեան մէջ կ­՚ապ­րինք: Եւ քա­նի որ բռնու­թիւ­նը երկ­րին շա­րու­նա­կա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նը դար­ձած է, ո­ճիր մը գոր­ծե­լը եւ բռնու­թիւ­նը ի շահ երկ­րին գոր­ծադ­րե­լը վար­ձատ­րու­թեան վարք մը դար­ձած է, պա­տիժ մը ըլ­լա­լու փո­խա­րէն:

Մենք այս պա­րու­րա­ձեւ բռնու­թե­նէն պէտք է ա­զա­տինք: Յս­տակ է, որ ա­սի­կա թուրք ըն­կե­րու­թեան՝ ըլ­լայ «թուրք»ին, ըլ­լայ «քիւրտ»ին, թէ մնա­ցեալ միւս բո­լո­րին, ա­ռաջ­նա­կարգ խնդիրն է: Պէտք չէ մոռ­նալ, որ ան­ցեա­լը բաղ­կա­ցու­ցիչ մէկ մասն է ներ­կա­յին:

Ինչ­պէս որ Ա­րէնտ­դը կը յի­շեց­նէ մեզ, ե­թէ չա­րի­քը մէյ մը կրած ըլ­լանք, բա­ցար­ձա­կա­պէս պատ­ճառ մը չկայ, որ կրնայ ար­գելք հան­դի­սա­նալ ա­նոր կրկնու­թեան:

Փոր­ձա­ռու­թիւն­նե­րը կ­՚ար­ձա­նագրուին մար­դուս գի­տակ­ցու­թեան մէջ, եւ ա­նոնք ան­ցեա­լի մա­սին ե­ղած ըլ­լա­լուն չափ ա­պա­գա­յի մա­սին ալ են: Հե­տե­ւա­բար՝ այս պա­րու­րա­ձեւ բռնու­թե­նէն դուրս գա­լու միակ մի­ջո­ցը բռնու­թիւն ստեղ­ծող քա­ղա­քա­կա­նու­թեան ըն­թաց­քը քննար­կելն է: Ըն­թացք մը՝ որ տար­բեր ձե­ւե­րով կը կրկնո­ւի ա­մէն օր: Քն­նար­կու­մը պէտք է ըլ­լայ հար­ցաքն­նե­լով ար­մատ­նե­րը մեր պե­տու­թեան, մեր ազ­գին, մեր ինք­նու­թեան, ո­րոնք հիմ­նուած են ցե­ղաս­պա­նու­թեան վրայ: Մենք մեզ հարց­նե­լու ենք մեր մեծ հայ­րե­րուն ը­րած­նե­րուն մա­սին...:

Մենք դեռ միայն սկիզբն ենք այս դժո­ւար ճամ­բոր­դու­թեան: Ճամ­բոր­դու­թիւն մը՝ մենք զմեզ ու մեր ինք­նու­թիւ­նը ման­րազն­նու­թեան են­թար­կե­լու հա­մար: Սկ­սա՛ծ ենք այս ը­նե­լու՝ եւ այ­լեւս ան­կա­րե­լի է ետ­դար­ձը:

Դ­ժո­ւա՛ր ճամ­բոր­դու­թիւն մըն է, բայց՝ ան­խու­սա­փե­լի:

Իմ ճամ­բոր­դու­թիւ­նը սկսաւ մեծ մօրս պատ­մու­թիւ­նը ի­մա­նա­լով: Իր պատ­մու­թիւ­նը ի­նը տա­րե­կան աղջ­կայ մը մա­սին էր, որ ա­կա­նա­տես ե­ղած էր անգ­թու­թեան, գա­զա­նու­թեան, ջար­դի, կո­ղո­պու­տի եւ ահ­ռե­լի ցա­ւե­րու:

Ան ողջ մնա­ցած էր իր մօր­մէն յափըշ­տա­կո­ւած ըլ­լա­լուն պատ­ճա­ռով՝ խզո­ւե­լով իր ճանչ­ցած ու վստա­հած աշ­խար­հէն: Նե­տո­ւած էր այն­պի­սի մար­դոց մէջ, ո­րոնք սպան­նած էին իր սի­րե­լի­նե­րը, կամ՝ մար­դոց, ո­րոնք դի­տող­նե՜ր ե­ղած էին այդ գա­զա­նու­թիւն­նե­րը պա­տա­հած ա­տեն: Այս կը նշա­նա­կէ, որ ան պի­տի կորսնց­նէր իր լե­զուն, իր կրօն­քը, իր ա­նունն ու իր ձայ­նը: Ան իր պատ­մու­թիւ­նը չպատ­մած՝ ես ո­չինչ գի­տէի մեր պատ­մու­թեան ա­մօ­թա­լի է­ջե­րուն մա­սին:

Այն, ինչ որ սոր­վե­ցայ այդ օր՝ ցնցում, բար­կու­թիւն եւ ըմ­բոս­տու­թիւն ստեղ­ծեց մէջս: Բայց քա­նի որ այդ հար­ցը հան­րու­թեան մէջ չէր ար­ծար­ծո­ւեր, նոյ­նիսկ անձ­նա­կան շրջա­նա­կի մէջ չէր ար­տա­յայ­տո­ւեր, ես, այն ա­տեն, քա­ղա­քա­կան կա­պակ­ցու­թիւնն ու գի­տակ­ցու­թիւ­նը չու­նէի ըմբռ­նե­լու այս բո­լո­րը:

Մեծ մայրս թԷեւ տաս­նեակ մը տա­րի­ներ լուռ էր մնա­ցեր, բայց՝ ո­չի՛նչ մոռ­ցեր էր: Չէ՛ր մոռ­ցեր ա­նուն­նե­րը իր մօր, հօր, մեծ հօր, գիւ­ղին եւ նոյ­նիսկ գիւ­ղա­պե­տին ա­նու­նը եւ ա­նոնց փոր­ձա­ռու­թիւն­նե­րը: Կար­ծես այս բո­լոր բա­նե­րը, տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին, ինք­նի­րեն կրկնե­լով՝ փոր­ձեր էր չմոռ­նալ, որ­պէս­զի օր մը իր պատ­մու­թեան մա­սին կա­րե­նար խօ­սիլ: Ինձ հա­մար ա­մէ­նէն ազ­դու բա­նը՝ ա՛յս էր:

Այն, ինչ որ տե­ղե­կա­ցայ մեծ մօր­մէս՝ սկսայ բաժ­նել իմ մտե­րիմ­նե­րուն հետ, եւ յե­տոյ՝ մաս­նա­ւո­րա­բար իմ ըն­կեր­վա­րա­կան ըն­կեր­նե­րուս հետ: Իմ ու­շադ­րու­թիւնս գրա­ւեց այն ի­րո­ղու­թիւ­նը, որ գրե­թէ բո­լորն ալ նոյն­պի­սի պատ­մու­թիւն­ներ ու­նէին, եւ մար­դոց ձայ­նե­րը փսփսու­քի կը վե­րա­ծո­ւէին, երբ ի­րենց պատ­մու­թիւն­նե­րը կը բաժ­նէին ու­րիշ­նե­րուն հետ: Լ­ռու­թիւ­նը՝ միայն մեծ մայ­րե­րու լռու­թիւն չէ՛ր: Այլ՝ ամ­բո՛ղջ ըն­կե­րու­թեան:

Բայց ե­րի­տա­սարդ էինք եւ հե­տա­մուտ աշ­խար­հը փո­խե­լու՝ խոր­հե­լով, որ ու­րիշ աշ­խարհ մը կա­րե­լի է ստեղ­ծել: Մօ­տէն կը հե­տե­ւէինք, թէ ինչ կը պա­տա­հի Չի­լէի, Ար­ժան­թի­նի եւ Ան­կո­լա­յի մէջ, եւ բարձ­րա­ձայն լո­զունգ­ներ կը պո­ռա­յինք:

Բայց մէյ մը, երբ կը սկսէինք խօ­սե­լու մեր երկ­րին մէ­ջի եւ մեր աչ­քե­րուն առ­ջեւ տե­ղի ու­նե­ցած պա­տա­հար­նե­րուն մա­սին, մէկս միւ­սին ա­կան­ջին կը սկսէինք փսփսալ, նոյ­նիսկ երբ նեղ շրջա­նա­կի մէջ ըլ­լա­յինք: Այս պատ­ճա­ռով է, որ իմ ա­ռա­ջին հար­ցումս ե­ղաւ.- «Ին­չո՞ւ այս լռու­թիւ­նը», եւ սկսայ զբա­ղիլ այս ու նման նոր եւ դժո­ւար հար­ցե­րով:

Ի՞նչ պա­տա­հե­ցաւ 1915ին. ի՞նչ պա­տա­հե­ցաւ հայ ժո­ղո­վուր­դին: Ի՞նչ է Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը, եւ ի՞նչ կը նշա­նա­կէ յե­տապ­րող մը ըլ­լալ: Մեծ մայրս, եւ ու­րիշ ե­րա­խա­ներ ու կի­ներ, ո­րոնք մեծ մօրս պէս նոյն ճա­կա­տա­գիրն ու­նե­ցան, ինչ­պէ՞ս ողջ մնա­ցին: Եւ ին­չո՞ւ այս ե­րա­խա­նե­րուն եւ կի­նե­րուն մա­սին պաշ­տօ­նա­կան պատ­մու­թեան գիր­քե­րուն մէջ ո՛չ մէկ յի­շո­ղու­թիւն կայ: Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հե­տե­ւանքն ե­ղող կոր­ծա­նումն ու խո­ցը, ինչ­պի­սի՞ ար­դիւնք կրնան ու­նե­նալ մեր վրայ:

Բռ­նա­բար իս­լա­մաց­ման, ձուլ­ման, ու­րաց­ման եւ յի­շո­ղու­թեան ջնջու­մի քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նը ցե­ղաս­պա­նու­թեան բա­ղադ­րիչ մա­սե՞րն են: Ար­դեօք ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը բան մըն էր, որ սկսաւ ու վեր­ջա­ցա՞ւ 1915ին: Այ­սօ՛ր ի՞նչ են ա­նոր հե­տե­ւանք­նե­րը: Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը ինչ­պէ՞ս կը կազ­մա­ւո­րէ մեզ:

Ես գի­տեմ՝ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ա­տեն մեծ մօրս ո՛ւր ըլ­լա­լը: Բայց գի­տե՞մ իմ ոչ-հայ մեծ հայ­րե­րուս ո՛ւր ըլ­լա­լը: Կեան­քիս բո­լոր ե­րե­ւոյթ­նե­րուն մէջ, ար­դեօք հայ­կա­կան մաս մը չկա՞յ: Ի՞նչ է ար­ժէ­քը այն ինք­նու­թեան եւ ա­ռանձ­նաշ­նորհ­ման, որ ինձ տրո­ւած է: Այն, ինչ որ գի­տենք՝ սահ­մա­նա­փա­կո­ւած է մե­զի ը­սո­ւած­նե­րով: Կա­րե­լի՞ է փո­խան­ցել ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը: Ողջ մնա­ցող­նե­րը ինչ­պէ՞ս կրցան ապ­րիլ ի­րենց վա­խե­րով եւ խո­ցե­րով: Կա­րե­լի՞ է բու­ժել վէր­քե­րը, որ­պէս­զի ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէն յե­տոյ կա­րե­լի ըլ­լայ ամ­բող­ջու­թիւն մը դառ­նա­լը:

Այդ ինչ­պի­սի՞ քա­ջու­թեան, ու­ժի եւ վե­րա­կեն­դա­նաց­ման կա­րո­ղու­թիւն պիտք է ու­նե­նալ, որ մէ­կը կա­րե­նայ ողջ մնալ այդ­քան վէր­քե­րէ եւ խո­ցե­րէ տա­ռա­պե­լէ յե­տոյ: Կր­նա՞նք ար­դեօք ա­պա­գան բա­րե­լա­ւել: Եւ՝ ին­չի՞ կա­րիքն ու­նինք այդ ը­նե­լու:

Կր­նամ հե­տե­ւեա­լը ը­սել ձե­զի: Գի­տա­կից տար­րե­րը թուրք ըն­կե­րու­թեան, մաս­նա­ւո­րա­բար ե­րի­տա­սարդ­նե­րը, սկսած են այս հար­ցում­ներն ու ա­ւե­լին ը­նե­լու: Եւ թի­ւը այս տար­րին սկսած է բազ­մա­նալ:

Եր­կար յա­պա­ղու­մէ մը յե­տոյ ըլ­լա­լով հան­դերձ, 1915ը սկսած է քննո­ւիլ, գիր­քեր սկսած են հրա­տա­րա­կո­ւիլ, ֆիլ­մեր պատ­րաս­տո­ւիլ, եւ ա­կա­դե­մա­կան հե­տաքրք­րու­թիւ­նը սկսած է օ­րէ օր շատ­նալ: Բա­ւա­րա՞ր է ա­սի­կա: Ան­շուշտ ո՛չ, ո­րով­հե­տեւ դեռ շատ ը­նե­լիք կայ, եւ եր­կար ճամ­բայ ու­նինք կտրե­լիք: Թէեւ նոր ենք սկսեր, բայց հսկայ ճեղք մը բա­ցեր ենք, եւ՝ նա­խա­դուռն ալ ան­ցեր:

Այս հար­ցում­նե­րուն պատ­ճա­ռով բա­ցո­ւած մի­ջո­ցին մէջ նո­րա­նոր հար­ցում­ներ ը­նե­լը ստի­պո­ղա­կան եւ ան­խու­սա­փե­լի կը դառ­նայ: Ո­րով­հե­տեւ հա­սած ենք ճամ­բուն վեր­ջա­ւո­րու­թեան, որ բեռ­նա­ւո­րո­ւած է պատ­մու­թեան ու­ղե­գոյ­գով: Բռ­նու­թեան ա­մե­նօ­րեայ գոր­ծու­նէու­թիւն­նե­րը կը հաս­տա­տեն, որ այս ճամ­բան ա­նել ճամ­բայ մը դար­ձած է:

Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նա­չու­մը պար­տա­ւո­րու­թիւն մըն է թէ՛ Թուր­քիոյ պե­տու­թեան եւ թէ՛ թուրք ըն­կե­րու­թեան հա­մար:

Կա­րե­ւոր է Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նա­չու­մը՝ զո­հե­րուն ար­ժա­նա­պա­տո­ւու­թիւ­նը ի­րենց՝ ցե­ղաս­պա­նու­թեան զո­հե­րուն վե­րա­դարձ­նե­լու հա­մար, ա­նոնց կո­րուստ­նե­րուն հա­տու­ցում կա­տա­րե­լու հա­մար, ար­դա­րու­թիւ­նը ա­պա­հո­վե­լու հա­մար, վէր­քե­րը բու­ժե­լու հա­մար, եւ հա­մա­գոյ ըլ­լա­լու հա­մար երկ­րի մը մէջ, ուր բռնու­թիւն չկայ: Ա­մօ՛թ կը զգամ քա­ղա­քա­ցին ըլ­լա­լու երկ­րի մը, որ դեռ կ­՚ու­րա­նայ Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը, եւ՝ ոչ միայն Պոլ­սոյ կեդ­րո­նը հո­ղա­դամ­բան մը կը կա­ռու­ցա­նէ ա­րիւ­նա­ծա­րաւ մար­դաս­պան­նե­րուն հա­մար, այ­լեւ՝ զայն կ­՚ա­նո­ւա­նէ «Ա­զա­տու­թեան Կո­թող» ա­նու­նով...։

Այս շքան­շա­նը կը ձօ­նեմ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան բո­լոր զո­հե­րուն. յար­գան­քով կը ձօ­նեմ մեր բո­լոր մեծ հայ­րե­րուն ու մեծ մայ­րե­րուն, ո­րոնք ի­րենց կեան­քե­րը կորն­ցու­ցին Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ըն­թա­ցքին. հիաց­մուն­քով կը ձօ­նեմ քա­ջու­թիւնն ու ու­ժը ու­նե­ցող մեր վե­րապ­րող­նե­րուն: Բո­լո­րը թող խա­ղա­ղու­թեան մէջ հանգ­չին:

Եւ վեր­ջա­պէս կը յու­սամ, որ պի­տի ըն­դու­նիք այս խոս­տու­մը, որ ա­հա կ­՚ը­նեմ բո­լո­րիդ ներ­կա­յու­թեան: Վս­տահ կրնաք ըլ­լալ, սի­րե­լի՛ բա­րե­կամ­ներ, վստա՛հ ե­ղէք, որ բա­րո­յա­կան այն քա­ջա­լե­րան­քը, զոր ցու­ցա­բե­րե­ցիք այ­սօր իմ հան­դէպ, պի­տի մղէ ինձ, որ շա­րու­նա­կեմ պա­հան­ջել ար­դա­րու­թի՛ւ­նը, ճշմար­տու­թի՛ւ­նը եւ ա­զա­տու­թի՛ւ­նը ա­մէն գնով: Պա­հան­ջել՝ այն­քան ա­տեն, որ կրնամ պայ­քա­րիլ, պա­հան­ջել՝ այն­քան ա­տեն, որ ողջ եմ:

Կը խոս­տա­նա՛մ:

թարգ­մա­նեց՝ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՄԸՍԸՐԼԵԱՆ
8 Դեկ­տեմ­բեր 2015