Սի­րիա­յում Ռու­սաս­տա­նի կող­մից ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րի պատ­ճա­ռով ռուս-թուր­քա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի ներ­կա­յիս ան­կումն ուղ­ղա­կիօ­րէն առնչ­ւում է Հա­յաս­տա­նին:

Որ­քան էլ աբ­սուր­դա­յին (ան­հե­թեթ) թո­ւայ, ան­կախ զար­գա­ցում­նե­րից՝ Հա­յաս­տա­նին ձեռն­տու չէ ո՛չ ռուս-թուր­քա­կան առ­ճա­կատ­ման խո­րա­ցու­մը, ո՛չ էլ ջեր­մա­ցու­մը:

Առ­ճա­կատ­ման խո­րա­ցու­մը յան­գեց­նե­լու է ՆԱՏՕ-­Ռու­սաս­տան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի վատ­թա­րաց­ման, ին­չը, բա­ցի այն, որ առ­հա­սա­րակ յղի է հա­մաշ­խար­հա­յին փխրուն կա­յու­նու­թեա­նը վերջ դնե­լու հե­ռան­կա­րով, նաեւ կա­րող է յան­գեց­նել Լ.Ղ. հա­կա­մար­տու­թեան գօ­տում հաս­տա­տո­ւած ստա­տուս քո­ւո­յի փո­փո­խու­թեան փոր­ձե­րի, ընդ ո­րում՝ ինչ­պէս Թուր­քիա­յի, այն­պէս էլ Ռու­սաս­տա­նի շա­հագրգ­ռու­թեամբ:

Թուր­քիան, մաս­նա­ւո­րա­պէս, կա­րող է դրդել Ադր­բե­ջա­նին՝ մե­ծաց­նել լա­րո­ւա­ծու­թիւ­նը հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան սահ­մա­նագ­ծին՝ ընդ­հուպ լո­կալ (տե­ղա­յին) պա­տե­րազմ­նե­րի մա­կար­դա­կի՝ փոր­ձե­լով Ռու­սաս­տա­նի հա­մար ստեղ­ծել Ուկ­րաի­նա­յից, Սի­րիա­յից յե­տոյ ար­դէն եր­րորդ ճգնա­ժա­մա­յին գօ­տին:

Պէտք է նշել, որ Ադր­բե­ջա­նին սա ինչ որ տեղ նոյ­նիսկ ձեռն­տու է՝ հա­շո­ւի առ­նե­լով ոչ միայն ստա­տուս քո­ւոն փո­խե­լու ըն­ձե­ռո­ւող հնա­րա­ւո­րու­թիւ­նը, այլ նաեւ հան­գա­ման­քը, որ որ­քան խո­րա­նում է ռուս-թուր­քա­կան առ­ճա­կա­տու­մը, այն­քան մե­ծա­նում է ռու­սա­կան գա­զից Ան­կա­րա­յի հրա­ժա­րո­ւե­լու եւ հա­յեաց­քով դէ­պի Ապ­շե­րո­նեան թե­րակղ­զու նաւ­թա­գա­զա­յին ռե­սուրս­նե­րը շրջո­ւե­լու հե­ռան­կա­րը: Այդ առ­ճա­կա­տու­մը մե­ծաց­նում է նաեւ Մոս­կո­ւա­յի հետ շա­հա­ւէտ գոր­ծարք­նե­րի գնա­լու՝ Բա­քո­ւի հնա­րա­ւո­րու­թիւ­նը:

Ռու­սաս­տանն, իր հեր­թին, կա­րող է շա­հագրգ­ռո­ւած լի­նել Հա­րա­ւա­յին Կով­կա­սը սի­րիա­կան ռազ­մար­շա­ւի սպա­սարկ­ման կո­մու­նի­կա­ցիոն (հա­ղոր­դակ­ցու­թեան) մի­ջանցք դարձ­նե­լու հար­ցում: Օ­րեր ա­ռաջ Ադր­բե­ջան այ­ցե­լեց Թուր­քիա­յի զի­նեալ ու­ժե­րի գլխա­ւոր շտա­բի պետ, բա­նա­կի գե­նե­րալ Հու­լու­սի Ա­քա­րը: Այ­ցը տե­ղի ու­նե­ցաւ այն տե­ղե­կա­տո­ւու­թեան ֆո­նին (պաս­տա­ռին), թէ ռու­սա­կան կոր­ծա­նիչ­նե­րը հէնց Ադր­բե­ջա­նի օ­դա­յին տա­րած­քով են հա­սել Սի­րիա: Ա­մե­նայն հա­ւա­նա­կա­նու­թեամբ, Թուր­քիա­յի զի­նեալ ու­ժե­րի գլխա­ւոր շտա­բի պե­տի այ­ցի նպա­տակ­նե­րից մէ­կը ե­ղել է Բա­քո­ւի օգ­նու­թեամբ այդ մի­ջանց­քը փա­կե­լուն հաս­նե­լը:

Դ­րան ի պա­տաս­խան, Ռու­սաս­տա­նը Սի­րիա­յում ա­հա­բեկ­չա­կան խմբա­ւո­րում­նե­րի ռազ­մա­կան օբ­յեկտ­նե­րին (կա­ռոյց­նե­րին) հա­րո­ւած­ներ հասց­րեց Կաս­պից ծո­վի իր հրթի­ռա­կիր նա­ւա­տոր­մից ար­ձա­կո­ւած թե­ւա­ւոր հրթիռ­նե­րով՝ փոր­ձե­լով հաս­կաց­նել, որ նման սահ­մա­նա­փա­կում­ներն ա­նի­մաստ են: Ռուս վեր­լու­ծա­բան Ս­տա­նիս­լաւ Տա­րա­սո­վը «­Ռեգ­նում»ում տե­սա­կէտ է հնչեց­րել, թէ չի բա­ցառ­ւում, որ Սի­րիա­յում իր գոր­ծո­ղու­թիւն­ներն ար­դիւ­նա­ւէտ շա­րու­նա­կե­լու հա­մար Ռու­սաս­տա­նը Ս­տե­փա­նա­կեր­տի օ­դա­նա­ւա­կա­յանն օգ­տա­գոր­ծե­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թիւնն ու­նե­նայ: Դ­ժո­ւար է ա­սել՝ որ­քա­նով է Տա­րա­սովն ար­տա­յայ­տում Մոս­կո­ւա­յի ցան­կու­թիւ­նը: Բայց ե­թէ Մոս­կո­ւա­յում նման հե­ռան­կար տես­նում են, ա­պա դա չի կա­րող այլ բան նշա­նա­կել, քան առ­նո­ւազն ռազ­մա­կան ա­ւիա­ցիա­յի մա­սով Լ.Ղ.ում ռու­սա­կան ներ­կա­յու­թեան ա­պա­հով­ման նա­խա­տե­սում: Քայլ, ո­րը Բա­քո­ւի, Ան­կա­րա­յի եւ Վա­շինգ­տո­նի թի­կուն­քում ա­նե­լիս, կա­րող է Հա­րա­ւա­յին Կով­կա­սը վե­րա­ծել ինչ­պէս ռուս-թուր­քա­կան, այն­պէս էլ ռուս-ա­րեւմ­տեան առ­ճա­կատ­ման նոր թա­տե­րա­բե­մի:

Մինչ­դեռ Հա­րա­ւա­յին Կով­կա­սը սի­րիա­կան օ­պե­րա­ցիան (գոր­ծո­ղու­թիւ­նը) սպա­սար­կող յե­նա­կէտ դարձ­նե­լու հա­մար նման ար­կա­ծախնդ­րու­թեան գնա­լու կա­րիք Ռու­սաս­տա­նը չու­նի: Ն­րան փաս­տա­ցի ո­չինչ չի խան­գա­րում ցան­կու­թեան դէպ­քում Ս­տե­փա­նա­կեր­տի օ­դա­նա­ւա­կա­յա­նի փո­խա­րէն օգ­տա­գոր­ծել Ե­րե­ւա­նի «Է­րե­բու­նի» ա­ւիա­ցիոն բա­զան, ո­րը, ինչ­պէս յայտ­նի է, 2013թ. յանձ­նո­ւեց Հա­յաս­տա­նում ռու­սա­կան ռազ­մա­բա­զա­յին: Այ­սինքն՝ փոքր չէ հա­ւա­նա­կա­նու­թիւ­նը, որ Հա­յաս­տա­նը միջ­նոր­դա­ւո­րո­ւած կեր­պով դառ­նայ սի­րիա­կան հա­կա­մար­տու­թեան ա­կա­մայ մաս­նա­կից: Դա գու­ցէ ո­րո­շա­կիօ­րէն բարձ­րաց­նէր Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­կան կշի­ռը, ե­թէ տե­ղի ու­նե­նար ա­մե­րի­կեան հա­կա-ա­հա­բեկ­չա­կան կոա­լի­ցիա­յի (միա­ւոր­ման) հետ Ռու­սաս­տա­նի հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան, ոչ թէ դի­մա­կա­յու­թեան ներ­քոյ:

Չ­նա­յած այս ա­մէ­նին՝ շատ ա­ւե­լի հա­ւա­նա­կան է թւում, որ ռուս-թուր­քա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներն սկսեն բա­րե­լա­ւո­ւել: Յատ­կա­պէս՝ Ա.Մ.Ն.ից հա­մա­պա­տաս­խան օ­ժան­դա­կու­թիւն չստա­նա­լու պա­րա­գա­յում եւ Սի­րիա­յի կա­ռա­վա­րա­կան զօր­քե­րի հա­կա­յար­ձակ­ման յա­ջող ըն­թաց­քի դէպ­քում Ան­կա­րան, վաղ թէ ուշ, ստի­պո­ւած է լի­նե­լու հա­մա­կեր­պո­ւե­լու իր քթի տակ, իր շա­հե­րի գօ­տում Մոս­կո­ւա­յի հանգ­րո­ւա­նե­լու փաս­տի հետ եւ փոր­ձե­լու է ի­րա­վի­ճա­կից դուրս գալ նո­ւա­զա­գոյն կո­րուստ­նե­րով՝ Ռ.Դ.ի հետ շա­հե­րի գօ­տի­նե­րի նոր վե­րա­ձե­ւում­նե­րի շուրջ պայ­մա­նա­ւո­րո­ւա­ծու­թիւն­նե­րի հաս­նե­լով: Մա­նա­ւանդ, որ, ի դէմս Ռու­սաս­տա­նի, Թուր­քիան մի կող­մից կա­րող է կորց­նել եր­կիր, ո­րի հետ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի խո­րա­ցու­մը պար­բե­րա­բար օգ­տա­գոր­ծում է Ա­րեւ­մուտ­քում իր կշի­ռը բարձ­րաց­նե­լու, այն­տե­ղից քա­ղա­քա­կան ու տնտե­սա­կան դի­ւի­դենդ­ներ (շա­հա­բա­ժին­ներ) պո­կե­լու հա­մար, իսկ միւս կող­մից՝ ձեռք բե­րել եր­կիր, ո­րը սի­րիա­կան խա­ղում կա­րող է վերջ­նա­կան բանկ­րո­տի (սնան­կու­թեան) յան­գեց­նել Թուր­քիա­յին եւ ա­մե­նա­տար­բեր մի­ջոց­նե­րով խթա­նել քրդա­կան տար­րի դի­մադ­րու­թիւ­նը հէնց Թուր­քիա­յի ներ­սում ու նրա շուր­ջը:

Իր հեր­թին, Ռու­սաս­տա­նը չի ցան­կա­նում, ի դէմս Թուր­քիա­յի, կորց­նել մի եր­կիր, ո­րը ոչ միայն այս պա­հին իր ար­տա­հա­նո­ւող գա­զի սպա­ռող, այ­լեւ Եւ­րո­պա­կան Միու­թիւն դե­մար­շի (խուժ­ման) պա­րա­գա­յում պո­տեն­ցիալ (կա­րո­ղա­կան) տրան­զիտ (տա­րանց­ման) եր­կիր է: Այ­սինքն՝ չի բա­ցառ­ւում, որ այս լա­րու­մը տակ­տի­կա­կան (մար­տա­վա­րա­կան) է, ժա­մա­նա­կա­ւոր բնոյթ ու­նի, ին­չին յա­ջոր­դե­լու է ջեր­մաց­ման փու­լը:

Իսկ նման ջեր­մա­ցում­նե­րը, ինչ­պէս յայտ­նի է, Հա­յաս­տա­նի հա­մար շատ թանկ են ար­ժե­նում: Այս ի­մաս­տով, թե­րեւս, լա­ւա­գոյն տար­բե­րա­կը Ռու­սաս­տա­նի եւ Թուր­քիա­յի մի­ջեւ, այս­պէս կո­չո­ւած, կա­ռա­վա­րե­լի լա­րո­ւա­ծու­թեամբ ու­ղեկ­ցո­ւող կամ չա­փա­ւոր սա­ռը յա­րա­բե­րու­թիւն­ներն են՝ փո­խա­դարձ անվս­տա­հու­թեան, որ­քան հնա­րա­ւոր է եր­կա­րա­տեւ պահ­պան­մամբ: Դա ա­նո­րոշ ժա­մա­նա­կով ի չիք կը դարձ­նի ռուս-թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան լծա­կից­նե­րի ստեղ­ծու­մը, կը դառ­նայ հա­րաւ-կո­վա­սեան տա­րա­ծաշր­ջա­նում յա­րա­բե­րա­կան կա­յու­նու­թեան եւ ստա­տուս քո­ւո­յի պահ­պան­ման ե­րաշ­խի­քը, Ռու­սաս­տա­նի հա­մար կը նո­ւա­զեց­նի այս կամ այն կերպ Հա­յաս­տա­նին սի­րիա­կան մղձա­ւան­ջի մէջ ներ­քա­շե­լու կա­րի­քը եւ Ե­րե­ւա­նի կող­մից ար­տա­քին նպա­տա­կա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թիւն վա­րե­լու դէպ­քում՝ կը մե­ծաց­նի Հա­յաս­տա­նի՝ իբ­րեւ ի­րա­պէս գոր­ծըն­կե­րոջ, ստրա­տե­գիա­կան (ռազ­մա­վա­րա­կան) նշա­նա­կու­թիւ­նը ռու­սա­կան է­լի­տա­յի (վեր­նա­խա­ւի) ըն­կա­լում­նե­րում:

ԳԷՈՐԳ ԴԱՐԲԻՆԵԱՆ