«­Քա­ղա­քա­կան մշա­կոյթ» ը­սո­ւա­ծը վե­րա­ցա­կան ըմբռ­նում մըն է, որ սա­կայն ո­րոշ չա­փով «տե­սա­նե­լի» կը դառ­նայ քա­ղա­քա­կան կու­սակ­ցու­թեանց ու գոր­ծիչ­նե­րու ո­րո­շում­նե­րէն, կե­ցո­ւածք­նե­րէն, վե­րա­բե­րու­մի ե­ղա­նա­կէն, յա­րու­ցած խնդիր­նե­րէն եւ ստեղ­ծո­ւած կա­ցու­թեանց դի­մաց ա­նոնց բռնած դիր­քա­ւո­ րում­նե­րէն, եւ այլն:

Այս­պէս ու­րեմն, Հա­յաս­տա­նի վե­րան­կա­խաց­ման (­Պա­րոյր Հայ­րի­կեա­նի բնո­րո­շու­մով՝ ինք­նո­րոշ­ման) տա­րե­դար­ձը տօ­նե­լու հա­մար, 21 Սեպ­տեմ­բե­րի օ­րը երկ­րի ղե­կա­վա­րու­թեան կող­մէ սար­քո­ւած պաշ­տօ­նա­կան ըն­դու­նե­լու­թեան ներ­կայ չեն ե­ղած Հ.Հ.ի ա­ռա­ջին եւ երկ­րորդ նա­խա­գահ­նե­րը՝ Լ. Տ. Պետ­րո­սեան եւ Ռ. Քո­չա­րեան (ա­ռա­ջին ան­գա­մը չէ): Իբ­րեւ դժգո­հու­թեան ար­տա­յայ­տու­թիւն ու կե­ցո­ւածք գոր­ծող նա­խա­գա­հին դէմ, ա­նոնց­մէ ա­մէն մէ­կը իր պատ­ճառ­նե­րով մեր­ժած է ըն­դա­ռա­ջել նա­խա­գա­հա­կան պա­լա­տէն ստա­ցո­ւած հրա­ւէ­րին, զլա­ցած է իր ներ­կա­յու­թեան «պա­տի­ւը» շնոր­հե­լու տօ­նա­կան ըն­դու­նե­լու­թեան եւ փայ­լած... բա­ցա­կա­յու­թեամբ:

Քն­նե­լի՛ն, այս պա­րա­գա­յին, ա­նոնց մի­ջեւ գոյ հա­կա­դարձ ա­տե­լու­թեան կամ քէ­նո­տու­թեան պատ­ճառ­նե­րը չեն: Մատ­նան­շու­մի շար­ժա­ռի­թը տօ­նա­կան ըն­դու­նե­լու­թե­նէն նախ­կին եր­կու նա­խա­գահ­նե­րուն բա­ցա­կա­յե­լու ե­րե­ւոյթն է:

Պե­տա­կան-հա­մազ­գա­յին տօ­նե­րուն հա­մար տօ­նախմ­բա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րու կազ­մա­կեր­պու­մը պար­տա­կա­նու­թիւն մըն է, որ կ’իյ­նայ երկ­րի ղե­կա­վա­րու­թեան ու­սե­րուն: Իսկ մար­դիկ մի­ջո­ցա­ռում­նե­րուն կը մաս­նակ­ցին ներշն­չո­ւե­լու հա­մար օ­րո­ւան խոր­հուր­դէն, յար­գե­լու հա­մար տօ՛­նը եւ ոչ թէ կազ­մա­կեր­պո­ղը: Այս­պէս է ա­մէն տեղ, ո­րե­ւէ երկ­րի պա­րա­գա­յին: Այդ­պէս էր նաեւ ա­ռա­ջին եր­կու նա­խա­գահ­նե­րու օ­րե­րուն: Այս­պէս ալ պի­տի ըլ­լայ այ­սու­հետ: Հ­րա­ւէ­րը եւ հրա­ւէ­րին ըն­դա­ռա­ջու­մը բրո­թո­քո­լի-ա­րա­րո­ղա­կար­գա­յին ձե­ւա­կեր­պում մը ըլ­լա­լէ ան­դին, է՛ նաեւ բա­րո­յա­կան պար­տա­ւո­րու­թիւն մը՝ յար­գե­լու հա­մար տօ­նը ժո­ղո­վուր­դին, որ զի­րենք ար­ժա­նա­ցու­ցած է նա­խա­գա­հա­կան պաշ­տօ­նին:

Այս­քան պարզ: Բայց ը­սո­ւած է ար­դէն չէ՞, որ ոխն ու ա­տե­լու­թիւ­նը վատ խորհր­դա­տու են, որ­մէ ձեր­բա­զատ պէտք է ըլ­լան քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րը, մա­նա­ւանդ երբ եր­կի­րը պա­տե­րազ­մի սպառ­նա­լի­քի տակ է եւ կը դի­մագ­րա­ւէ տա­րա­տե­սակ դժո­ւա­րու­թիւն­ներ:

Ա­նոնց բա­ցա­կա­յու­թիւ­նը ցու­ցա­նիշ է քա­ղա­քա­կան մշա­կոյ­թի մը:

Այս ա­ռի­թով՝ զու­գա­հեռ մը: Ո՞վ չի յի­շեր քսա­նա­մեակ մը ա­ռաջ Դաշ­նակ­ցու­թեան դէմ գոր­ծադ­րած ա­տե­լա­վառ հա­լա­ծանք­նե­րը ա­ռա­ջին նա­խա­գա­հին: Այն աս­տի­ճան, որ կու­սակ­ցու­թիւ­նը զայն իր «թշնա­մին» հա­մա­րե­լով հան­դերձ, ե­րա­կար ժա­մա­նակ ի զուր փոր­ձեց բա­րե­կա­մու­թեան ձեռք եր­կա­րել ա­նոր՝ յա­նուն Հա­յաս­տա­նի անվ­տան­գու­թեան: Հե­տա­գա­յին ալ, ա­նոր պար­տադ­րո­ւած հրա­ժա­րա­կա­նէն եւ յա­ջոր­դող տաս­նա­մեայ լռու­թե­նէ մը ետք, նոր ի­րա­դար­ձու­թեանց բե­րու­մով մեծ քա­ղա­քա­կա­նու­թիւն իր վե­րա­դար­ձին՝ երբ փա­փաք յայտ­նած էր ան Դաշ­նակ­ցու­թեան ղե­կա­վա­րու­թեան հետ հան­դի­պե­լու, կու­սակ­ցու­թիւ­նը կ’ըն­դա­ռա­ջէր փա­փա­քին ու յար­գե­լով Հ.Հ.ի նախ­կին նա­խա­գահ ե­ղած ըլ­լա­լու ա­նոր հան­գա­ման­քը ա­մե­նա­բարձր մա­կար­դա­կով ՝ Բիւ­րո­յի ներ­կա­յա­ցու­ցի­չով կը դի­մա­ւո­րէր իր «թշնա­մին» եւ պատ­շա­ճօ­րէն կը հիւ­րըն­կա­լէր զայն իր կեդ­րո­նա­տե­ղիին մէջ:

Դաշ­նակ­ցու­թեան ու ա­նոր գոր­ծիչ­նե­րուն այս շար­ժու­ձեւն (ժես­տը) ալ ցու­ցա­նիշ է քա­ղա­քա­կան մշա­կոյ­թի մը:

Ա­ւե­լորդ չէ՞ մեկ­նա­բա­նու­թիւ­նը՝ ընդգ­ծե­լու հա­մար այս եր­կու­քին տար­բե­րու­թիւ­նը:

ՄԻՀՐԱՆ ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ