­Ի­րա­նի եւ մի­ջազ­գա­յին միջ­նորդ վեց­նեա­կի մի­ջեւ, սոյն թո­ւա­կա­նի ­Յու­լի­սի 14-ին կա­յա­ցած հա­մա­ձայ­նու­թիւ­նը մի­ջազ­գա­յին հար­թա­կում գնա­հա­տո­ւեց, որ­պէս պատ­մա­կան ձեռք­բե­րում: ­Ձեռք­բե­րու­մը պատ­մա­կան էր, ոչ միայն այն պատ­ճա­ռով, որ ի­րենց լրու­մին հա­սան Ի­րա­նի մի­ջու­կա­յին ծրագ­րի շուրջ տաս­նա­մեակ­ ներ ձգո­ւած թնջու­կը եւ վեր­ջի­նի շուրջ մօտ եր­կու տա­րի ձգուող բա­նակ­ցու­թիւն­նե­րը: Շր­ջա­նա­ռո­ւած ձե­ւա­կերպ­ման հա­մա­ձայն այս քայ­լը կա­րող է լուրջ վե­րա­փոխ­ման են­թար­կել ­Մեր­ձա­ւոր ա­րե­ւել­քի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան առ­կայ ճար­տա­րա­պե­տու­թիւ­նը:

Տն­տես­ական ու քա­ղա­քա­կան շրջա­փա­կու­մից ձեր­բա­զա­տո­ւող եւ այս եր­կու աս­պա­րէ­զում էլ մեծ նե­րուժ ու­նե­ցող Ի­րա­նը կա­րող է նոր մօ­տե­ցում­նե­րի եւ նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րի հնա­րա­ւո­րու­թիւն ստեղ­ծել շատ հար­ցե­րում, ո­րոնց մա­սին, սա­կայն ա­ռայժմ խօս­ւում է զգու­շա­ւո­րու­թեամբ: Ի­րա­կա­նում շատ բան պայ­մա­նա­ւո­րո­ւած կը լի­նի նրա­նով, թէ Ի­րա­նը, նոր պա­ման­նե­րում ինչ­պի­սի վար­քա­գիծ կդրսե­ւո­րի կողմ­նո­րո­շում­նե­րի ա­ռու­մով եւ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ու աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան բարդ խնդիր­նե­րի նկատ­մամբ մօ­տե­ցում­նե­րի տե­սան­կիւ­նից:

Միւս կող­մից նոր կա­ցու­թեան ձե­ւա­ւո­րու­մը անհ­նար կը լի­նէր, ե­թէ ի յայտ չգար հա­մաշ­խար­հա­յին գլխա­ւոր դե­րա­կա­տար­նե­րի եւ մաս­նա­ւո­րա­բար Ամն-ի մեծ շա­հագրգ­ռու­թիւ­նը` ներ­դաշ­նա­կե­ցո­ւած ­Ռու­սաս­տա­նի ու Եւ­րո­պա­յի հա­մա­խո­հու­թեան հետ: Այդ իսկ պատ­ճա­ռով ստեղ­ծո­ւած ի­րա­վի­ճա­կը նման­ւում է մշու­շով ե­զե­րո­ւող հո­րի­զո­նի, ո­րից այն կողմ թէ ինչ կա­րող է լի­նել ա­ռայժմ կան­խա­տե­սում­նե­րի մա­կար­դա­կի վրայ է: Յատ­կա­պէս, որ դե­ռեւս պար­զո­րոշ չէ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան հե­ռան­կա­րը` ել­նե­լով մաս­նա­ւո­րա­պէս, ­Մեր­ձա­ւոր ա­րե­ւել­քի վե­րա­ձեւ­ման գոր­ծըն­թա­ցից: Չ­յա­ւակ­նե­լով պա­տաս­խա­նել տրա­մա­բա­նա­կան են­թադ­րու­թիւն­նե­րի տե­ղիք տո­ւող հար­ցադ­րում­նե­րին, փոր­ձենք ա­ռա­ջադ­րել հար­ցեր, ո­րոնք առ­հա­սա­րակ, ճիշտ ձե­ւա­կերպ­ման դէպ­քում կա­րող են նաեւ յու­շել հնա­րա­ւոր պա­տաս­խան­նե­րը:

Վեր­ջին տա­րի­նե­րին ­Մեր­ձա­ւոր ա­րե­ւել­քը փո­թոր­կած յե­ղաշր­ջում­նե­րի ու պա­տե­րազմ­նե­րի գլխա­ւոր պատ­ճառ­նե­րից մէ­կը ե­ղել է ցան­կու­թիւ­նը թու­լաց­նե­լու ու չէ­զո­քաց­նե­լու ի­րա­նա­կան ազ­դե­ցու­թիւ­նը շիա­յա­կան աշ­խար­հի եւ մեծ հա­շո­ւով տա­րա­ծաշր­ջա­նի վրայ:

Ի դէպ, ե­թէ յար­ձա­կում­նե­րի թի­րախ ուղ­ղա­կիօ­րէն չդար­ձաւ Ի­րա­նը, ին­չում մեծ շա­հագրգ­ռու­թիւն էին դրսե­ւո­րում ո­րոշ մօտ ու հե­ռու հա­րե­ւան­ներ, ա­պա այդ հար­ցում ա­ռա­ջին հեր­թին պէտք է տես­նել հէնց ի­րա­նա­կան պե­տու­թեան խոր ա­ւան­դոյթ­ներ ու­նե­ցող շրջա­հա­յեաց ու ճկուն քա­ղա­քա­կա­նու­թիւ­նը:

Եւ այս­տե­ղից բխում է կա­րե­ւո­րա­գոյն հար­ցե­րից մէ­կը. Ի­րա­նը շրջա­փա­կու­մից դուրս բե­րե­լու եւ դրա­նով խա­ղի մէջ ներգ­րա­ւե­լու ցան­կու­թիւ­նը ար­դեօ՞ք պայ­մա­նա­ւո­րո­ւած չէ վե­րոն­շեալ գոր­ծըն­թա­ցի վե­րա­նայ­ման նպա­տա­կով:
­Տա­րո­ւե­լով մի խա­ղով, ո­րի ար­դիւն­քում նաեւ քա­ղա­քակր­թու­թեան օր­րա­նը հան­դի­սա­ցող տա­րա­ծաշր­ջա­նի հա­մար մօտ հա­րիւր տա­րի ա­ռաջ գծո­ւած քար­տէ­զը պէտք է նո­րա­ցո­ւէր, ա­րեւ­մուտ­քը ու յատ­կա­պէս ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­նե­րը կա­մայ եւ ա­կա­մայ ծնե­ցին իս­լա­մա­կան ծայ­րա­հե­ղա­կա­նու­թեան հրէ­շին եւ մի շարք տէ­րու­թիւն­նե­րի հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւ­նը դա­ւա­նա­կան ագ­րե­սիւ ան­հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թեան դրօ­շի ներ­քոյ:

Այդ դժո­ւար զսպո­ւող յար­ձա­կո­ղա­պաշ­տա­կան վտան­գի դէմ, նոյն տա­րա­ծաշր­ջա­նում, հա­կակշ­ռու­մի ա­մե­նա­մեծ նե­րուժ ու­նե­ցող եր­կի­րը Ի­րանն է: Եւ հե­տե­ւա­բար այս գոր­ծո՞­նը չէ ար­դեօք նկա­տի առ­նո­ւել Ի­րա­նին աս­պա­րէզ վե­րա­դառ­նա­լու օ­րի­նա­կան ի­րա­ւուն­քը ըն­ձե­ռե­լով:
­Յի­շենք, ի դէպ, որ քա­ղա­քա­կան այս նա­խա­ձեռ­նու­թեա­նը դէմ հան­դէս ե­կող ու­ժե­րը կա­տա­րո­ւա­ծը գնա­հա­տե­ցին, որ­պէս պատ­մա­կան սխալ:

Միւս կող­մից պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի վե­րա­ցու­մը չի՞ նշա­նա­կի ար­դեօք ձա­խո­ղել մեր­ձա­ւոր ա­րե­ւել­քի հրդե­հի գլխա­ւոր պատ­ճառ­նե­րից եւս մէ­կը, մրցա­կից-հա­րե­ւան­նե­րին նաֆ­թա-գա­զա­յին շու­կա­յից դուրս մղե­լու ցան­կու­թիւ­նը:

­Միւս կող­մից, ե­թէ ար­գե­լա­փա­կո­ւած Ի­րա­նը տնտե­սա­կան ու հա­ղոր­դակ­ցա­կան ճա­նա­պարհ­նե­րի ա­ռու­մով վե­րածո­ւել էր իւ­րա­տե­սակ խցա­նի, պէտք է նկա­տի ու­նե­նալ, որ նոր ի­րո­ղու­թիւն­նե­րի պայ­ման­նե­րում կա­րող է վե­րա­ծո­ւել խաչ­մե­րու­կի, որն ի­րար կա­րող է կա­պել ­Պար­սից ծոցն ու Եւ­րո­պան, Ա­րե­ւե­լեան ա­սիան ու ­Մեր­ձա­ւոր ա­րե­ւել­քը: Այդ ի­մաս­տով նոր կար­գա­վի­ճակ ձեռք բե­րած Ի­րա­նը հնա­րա­ւո­րու­թիւն­ներ կստեղ­ծի այ­լընտ­րան­քա­յին նա­խագծե­րի հա­մար` չէ­զո­քաց­նե­լով այլ նա­խագծե­րի մե­նաշ­նոր­հեա­լի ի­րա­ւուն­քը վա­յե­լող­նե­րի յա­ւակ­նո­տու­թիւ­նը:

Ի դէպ հա­ղոր­դակ­ցա­կան մայ­րու­ղու վե­րա­ծո­ւող Ի­րա­նը նոր հնա­րա­ւո­րու­թիւն­նե­րի դուռ է բա­ցում նաեւ ­Հա­րա­ւա­յին կով­կա­սի հա­մար: Այս­տեղ, որ­պէս նաւ­թա­յին տէ­րու­թիւն ինքն ի­րեն ծա­խե­լու չա­փա­ւո­րու­թեան է մղւում Ատր­պէյ­ճա­նը, եւ միւս կող­մից, Վ­րաս­տա­նը տնտե­սա­կան այ­լընտ­րանք­նե­րի հնա­րա­ւո­րու­թիւ­նը նկա­տի ու­նե­նա­լով քա­ղա­քա­կան վե­րա­նա­յում­ներ կա­տա­րելու պա­տե­հու­թիւն կ­՚ու­նե­նայ:

Ի­րա­նի եւ պո­տեն­ցիալ գոր­ծըն­կեր­նե­րի մի­ջեւ ձեռք բե­րո­ւած հա­մա­ձայ­նու­թիւ­նից յե­տոյ հնչե­ցին փո­խա­դարձ հա­ճո­յա­խօ­սու­թիւն­ներ ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­նե­րի եւ ­Ռու­սաս­տա­նի բարձ­րա­գոյն պաշ­տօ­նեա­նե­րի շուր­թե­րից: ­Տե­ղի ու­նե­ցա­ծը ա­ռիթ դար­ձաւ, որ ուկ­րաի­նա­կան ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րի պատ­ճա­ռով սրո­ւած լա­րո­ւա­ծու­թիւ­նը մո­ռա­նա­լով, հե­ռա­խօ­սազ­րոյց վա­րէին ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­նե­րու եւ ­Ռու­սաս­տա­նի նա­խա­գահ­նե­րը: Երբ այս երկ­րի նա­խա­գահ­ներն ու արտ­գործ­նա­խա­րար­նե­րը յե­տոյ նաեւ գնա­հա­տում են մէկ­մէ­կու դե­րա­կա­տա­րու­թիւ­նը կա­յա­ցած հա­մա­ձայ­նու­թեան հար­ցում չի՞ նշա­նա­կում, որ տա­րա­ծաշր­ջա­նի ա­պա­գա­յի ա­ռու­մով եւ գու­ցէ ա­ւե­լի լայն աշ­խար­հագ­րու­թեամբ ձեռք են բե­րո­ւել ո­րո­շա­կի պայ­մա­նա­ւորո­ւա­ծու­թիւն­ներ: Իսկ այդ պայ­մա­նա­ւո­րո­ւա­ծու­թիւն­նե­րը կա­րող են վե­րա­բե­րել Ի­րա­նի գոր­ծօ­նի կա­րե­ւոր­մա­նը, ե՛ւ ­Սու­րիոյ, եւ ­Թուր­քիոյ, եւ քրտա­կան հար­ցի, եւ ան­մի­ջա­կա­նօ­րէն շա­հագըր­գիռ ա­րա­բա­կան երկր­նե­րի` Ե­գիպ­տո­սի, ­Սէու­տա­կան Ա­րա­բիոյ, Ե­մէ­նի, ­Քա­թա­րի եւ այլ­նի տնտե­սա­քա­ղա­քա­կան ա­պա­գա­յի խնդրում: Ի­հար­կէ այս հա­մա­տեքս­տում չմո­ռա­նա­լով ­Հա­րա­ւա­յին ­Կով­կա­սի մա­սին: Յու­լի­սի 15-ին, ե­լոյթ ու­նե­նա­լով Պ­րու­քինք­սի հիմ­նար­կում, ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­նե­րի պե­տա­կան քար­տու­ղա­րի Ա­րե­ւե­լեան Եւ­րո­պա­յի, ­Հա­րա­ւա­յին ­Կով­կա­սի եւ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հա­կա­մար­տու­թիւն­նե­րի հար­ցե­րով օգ­նա­կա­նի տե­ղա­կալ Է­րիք ­Ռու­պին­սը մաս­նա­ւո­րա­պէս ա­սել է, որ ­Միա­ցեալ ­Նա­հագ­նե­րը մտա­դիր է յա­տուկ ու­շադ­րու­թիւն դարձ­նել տա­րա­ծաշր­ջա­նում տնտե­սա­կա­նայ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան զար­գաց­մա­նը, քա­նի-որ տնտե­սու­թիւնն ազ­դում է կա­յու­նու­թեան ամ­րապնդ­ման, իսկ ի­րա­վի­ճա­կի վա­տաց­ման դէպ­քում` նաեւ ա­պա­կա­յու­նաց­ման վրայ: ­Մաս­նա­ւո­րա­պէս, ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­նե­րը ցան­կա­նում է նպաս­տել, որ­պէս­զի ­Հա­րա­ւա­յին ­Կով­կա­սը վե­րածուի զար­գա­ցած են­թա­կա­ռու­ցո­ւածք­նե­րով մի­ջազ­գա­յին փո­խադ­րա­կան հան­գոյ­ցի, ին­չը հսկա­յա­կան հնա­րա­ւո­րու­թիւն­ներ կը ստեղ­ծէր տա­րա­ծաշր­ջա­նի բնա­կիչ­նե­րի հա­մար: ­Հէնց դրան են ուղ­ղո­ւե­լու ա­մե­րի­կեան կող­մի ջան­քե­րը: Ար­դէն մէկ տա­րի անց բեռ­նարկ­ղը ­Չի­նաս­տա­նից կա­րե­լի է հեշ­տու­թեամբ հասց­նել ­Հա­րա­ւա­յին կով­կաս, ա­պա Եւ­րո­պա: «­Հա­յաս­տա­նը դե­ռեւս դուրս է մնում նման նա­խագ­ծե­րից, սա­կայն մենք միան­շա­նակ յայ­տա­րա­րում ենք, որ այդ պլան­նե­րի յա­ջող ի­րա­գործ­ման հա­մար, դրան­ցում պէտք է ներգրացուած լի­նեն տա­րա­ծաշր­ջա­նի բո­լոր երկր­նե­րը, իսկ տա­րա­ծաշըր­ջա­նա­յին հա­կա­մար­տու­թիւն­նե­րը պէտք է կ­՚ար­գա­ւորո­ւեն»: ­Գաղտ­նիք չէ, որ ­Հա­յաս­տա­նը ակ­նար­կո­ւած ծրագ­րե­րից դուրս էր մնում Ատր­պէյ­ճա­նի ու ­Թուր­քիոյ ցան­կու­թեամբ: Այժմ երբ ա­ռաջ է քաշ­ւում նոր ծրագ­րե­րի հար­ցը, ո­րոնց պէտք է մաս­նակ­ցեն «տա­րա­ծաշր­ջա­նի բո­լոր երկր­նե­րը» ու նաեւ ­Չիաս­տա­նը, ակըն­յայտ չէ՞ որ տո­ւեալ ու­ղի­նե­րը հան­գու­ցող մէկ օ­ղակն էլ Ի­րանն է: Ինչ վե­րա­բե­րում է ­Չի­նաս­տա­նին, ա­պա նա ­Մե­տաք­սի մեծ ճա­նա­պար­հի իր նոր ծրա­գիրն ու­նի, ո­րը նոյն­պէս պէտք է անց­նի Ի­րա­նով ու ­Հա­յաս­տա­նով: Ի դէպ յայտ­նի է նաեւ, որ ­Ռու­սաս­տանն ու ­Չի­նաս­տա­նը ար­դէն իսկ պայ­մա­նա­ւո­րո­ւա­ծու­թիւն են ձեռք բե­րել ­Մե­տաք­սի ճա­նա­պար­հի եւ Եւ­րա­սիա­կան տնտե­սա­կան միու­թեան ներ­դաշ­նա­կեց­ման մա­սին: Ի­հար­կէ նշուած ծրագ­րե­րի մէջ ­Ռու­սաս­տանն ու ­Միա­ցեալ ­Նահ­նագ­նե­րը փո­խա­դար­ձա­բար մի­մեանց ինչ դեր են վե­րա­պա­հել նոյն­պէս հարց է մնում Բ­նա­կա­նա­բար տնտե­սա­կան այդ հա­շո­ւարկ­նե­րը փոխ­կա­պակ­ցո­ւած են քա­ղա­քա­կան հա­շո­ւարկ­նե­րի հետ: Խորհր­դա­յին միու­թեան փլու­զու­մից յե­տոյ ­Ռու­սաս­տա­նի դե­րա­կա­տա­րու­թիւ­նը նո­ւա­զա­գոյ­նի հասց­նե­լու նպա­տա­կով փորձ ա­րո­ւեց ե­լետ­րա­կա­նա­կան-տնտե­սա­կան ու­ղի­նե­րը շրջան­ցիկ դարձ­նել այս երկ­րի հա­մար, ո­րի դէմ էլ հա­կա­ռակ ջան­քեր գոր­ծադ­րեց ­Ռու­սաս­տա­նը: Այ­սօր էլ չեն մա­րում խօ­սակ­ցու­թիւն­ներւ, որ ­Մեծ ­Մե­տաք­սի ճա­նա­պար­հը, կամ ­Պար­սից ծո­ցը Եւ­րո­պա­յի հետ կա­պող Ի­րան-հա­յաս­տան-վրաս­տան եր­թու­ղին նոյն­պէս ­Ռու­սաս­տա­նից ան­կախ ձե­ւա­ւո­րո­ւող նա­խագ­ծէր կա­րող են լի­նել:

Ժա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ մենք այդ­պի­սի խան­դի դրսե­ւո­րում­նե­րի ա­կա­նա­տես ե­ղել ենք, բայց ինչ­պէս ե­րե­ւում է, նա­խագ­ծե­րից դուրս չմնա­լու հա­մար ­Ռու­սաս­տա­նը հա­կադ­րո­ւե­լու փո­խա­րէն փոր­ձում է խրա­խու­սե­լով մաս կազ­մել դրանց: Որ այս ա­ռու­մով ­Հա­րա­ւա­յին ­Կով­կա­սի կամ ­Մեր­ձա­ւոր Ա­րե­ւել­քի տա­րա­ծաշր­ջան­նե­րում ­Ռու­սաս­տա­նի ու Ամն-ի մի­ջեւ մրցակ­ցու­թիւն չի լի­նե­լու դժո­ւար է հա­ւա­տալ, սա­կայն վերջ­նա­կան լու­ծում­նե­րի վե­րա­բե­րեալ հար­ցի պա­տաս­խա­նը թող­նենք ժա­մա­նա­կին:
­Մեզ հա­մար գլխա­ւորն ի­հար­կէ այն հարցն է, թէ փո­փո­խու­թիւն­նե­րի ար­դիւն­քում ինչ է ստա­նա­լու ­Հա­յաս­տա­նը: Հ­նա­րա­ւոր ձեռք­բե­րում­նե­րի մա­սին կան­խա­տե­սում­նէր ա­րո­ւել են եւ չար­ժէ կրկնո­ւել:

Կա­րե­ւո­րը մեզ հա­մար ա­ռանց ժա­մա­նակ կորց­նե­լու ակ­տիւ աշ­խա­տանք­ներ նա­խա­ձեռ­նելն է տնտե­սա­կան նա­խագ­ծե­րի շուրջ: Ն­կա­տի ու­նե­նա­լով, որ մեր եր­կի­րը ի­րա­ւա­պայ­մա­նագ­րա­յին լաւ հիմք եւ ո­րո­շա­կի փորձ ու­նի ու­նի թէ ­Ռու­սաս­տա­նի, թէ Եւ­րա­սիա­կան միու­թեան, թէ ­Չի­նաս­տա­նի, թէ Ի­րա­նի ու Վ­րաս­տա­նի հետ:

Զար­գա­ցող կա­պեր ու­նի բա­րե­կամ Ա­րա­բա­կան երկր­նե­րի հետ: ­Հա­յաս­տա­նը նաեւ յայտ է ներ­կա­յաց­րել միա­նա­լու ­Շան­հա­յի հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան երկր­նե­րին, Եւ­րո­միու­թեան հետ կնքե­լու հա­մա­ձայ­նա­գիր եւ այլն: Վեր­ջերս ­Չի­նաս­տա­նի ­Բոաոյ քա­ղա­քում տե­ղի ու­նե­ցած մի­ջազ­գա­յին տնտե­սա­կան հա­մա­ժո­ղո­վում, ­Սերժ ­Սարգ­սեա­նը ե­լոյթ ու­նե­ցաւ ա­սե­լով մաս­նա­ւո­րա­պէս հե­տե­ւեա­լը.- «­Հա­յաս­տա­նը Եւ­րո­պա­յի եւ Ա­սիա­յի խաչ­մէ­րու­կում գտնո­ւող մի եր­կիր է, որ հա­զա­րա­մեակ­ներ շա­րու­նակ կա­պող օ­ղակ է ե­ղել եր­կու աշ­խար­հա­մա­սե­րի մի­ջեւ եւ որ­տեղ միա­ձու­լո­ւած են ա­րե­ւե­լեան եւ ա­րեւմ­տեան ար­ժէք­նե­րը: Այդ կա­պի ա­ռար­կա­յա­կան պատ­կե­րը պատ­մա­կան ­Մե­տաք­սի մեծ ճա­նա­պարհն է, ո­րի ան­քակ­տե­լի մաս է կազ­մել ­Հա­յաս­տա­նը: Եւ պա­տա­հա­կան չէ, որ մեզ հա­մար այդ­քան գրա­ւիչ է նա­խա­գահ ­Սի Ց­զին­պի­նի` ժո­ղո­վուրդ­նե­րին միա­ւո­րող այդ ա­ռա­ջահ­տո,:

Տն­տե­սա­կան մե­ծա­մասշ­տաբ հա­մար­կու­մի եւ որ­պէս կա­պող օ­ղա­կի ­Հա­յաս­տա­նի դե­րի մա­սին նա­խա­գահ ­Սարգ­սեա­նը Յու­լի­սի 9ին խօ­սել է նաեւ ­Ռու­սաս­տա­նի ­Դաշ­նու­թեան Ու­ֆա քա­ղա­քում տե­ղի ու­նե­ցած Պ­րիկ­սի, Եւ­րա­սիա­կան Տն­տե­սա­կան ­Միու­թեան եւ ­Շանկ­հա­յեան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան կազ­մա­կեր­պու­թեան հա­մա­տեղ գա­գաթ­նա­ժո­ղո­վի ժա­մա­նակ` մաս­նա­ւո­րա­պէս նշե­լով. «մեր պատ­կե­րաց­մամբ,Պ­րիկ­սի, Եւ­րա­սիա­կան Տն­տե­սա­կան ­Միու­թեան եւ ­Շանկ­հա­յեան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան կազ­մա­կեր­պու­թիւն փոխ­գոր­ծակ­ցու­թեան հիմ­քում ըն­կած է ին­տէգ­րա­ցիոն գոր­ծըն­թաց­նե­րի փոխլրաց­նող եւ փոխ­շա­հա­ւէտ զար­գաց­ման սկզբուն­քի ա­պա­հով­ման ընդ­հա­նուր հե­տաքրքրուա­ծու­թիւ­նէ:

Այս գա­ղա­փա­րի ար­դիւ­նա­ւէտ ի­րա­կա­նաց­ման հա­մար, մեր կար­ծի­քով, անհ­րա­ժեշտ է մեր ին­տէգ­րա­ցիոն միա­ւո­րում­նե­րի նե­րու­ժի հա­մադ­րում եւ տար­բեր ո­լորտ­նե­րում հա­մա­տեղ խո­շոր ծրագ­րե­րի ի­րա­կա­նա­ցում` մեր կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րի շրջա­նակ­նե­րում ստեղ­ծո­ւած զար­գաց­ման ֆի­նան­սա­կան հիմ­նարկ­նե­րի ներգ­րաւ­մամբ: Ֆի­նան­սա­կան հիմ­նարկ­նե­րի գոր­ծու­նէու­թեան հա­մա­կարգ­ման ար­դիւ­նա­ւէ­տու­թիւ­նը էա­պէս կ­՚օգ­նի այս­տեղ ներ­կա­յա­ցո­ւած զար­գա­ցող տնտե­սու­թիւն­ներ ու­նե­ցող երկր­նե­րում ներդ­րու­մա­յին հոս­քե­րի մե­ծաց­ման նպաս­տե­լուն, որն իր հեր­թին կբե­րի կա­յուն տնտե­սա­կան ա­ճի:

Որ­պէս ա­սո­ւա­ծի գործ­նա­կան օ­րի­նակ կա­րող է դառ­նալ եւ­րա­սիա­կան ամ­բող­ջաց­ման եւ «մե­տաք­սի ճա­նա­պար­հի տնտե­սա­կան գօ­տու» նա­խա­ձեռ­նու­թեան զու­գակ­ցու­մը, ո­րոնք ներ­դաշ­նա­կօ­րէն փոխ­գոր­ծակ­ցե­լով, հե­ռան­կա­րում կա­րող են ա­պա­հո­վել խո­շոր են­թա­կա­ռու­ցո­ւած­քա­յին եւ փո­խադ­րա­կան ծրագ­րե­րի ի­րա­կա­նա­ցու­մը նոր մա­կար­դա­կի բարձ­րաց­նե­լու գոր­ծը:

Հա­յաս­տա­նի դէպ­քում այդ­պի­սի ծրա­գիր կա­րող է դառ­նալ ­Հա­յաս­տան-ի­րան եր­կա­թու­ղա­յին ճա­նա­պար­հի կա­ռու­ցու­մը, ո­րը ­Պար­սից ծո­ցի մի­ջո­ցով կ­՛ա­պա­հո­վի Եւ­րա­սիա­կան Տն­տե­սա­կան ­Միու­թեան երկր­նե­րի ել­քը դէ­պի Հնդ­կա­կան Ով­կիա­նոս: Ար­դէն պատ­րաստ է տեխ­նի­կա­կան-տնտե­սա­կան հիմ­նա­ւո­րու­մը, եւ ծրա­գի­րը բաց է պե­տա­կան-մաս­նա­ւոր գոր­ծըն­կե­րու­թեան հա­մար: ­Յու­սով ենք, որ այս­տեղ ներ­կայ երկր­նե­րից ըն­կե­րու­թիւն­նե­րը հե­տաքրք­րու­թիւն կը դրսե­ւօ­րե­նէ:
­Բա­զում հար­ցա­կան­նե­րի ու են­թադ­րու­թիւն­նե­րի կող­քին ակն­յայտ է հե­տեւեա­լը.- ա.- Տն­տե­սա­կան շա­հե­րը ան­մի­ջա­կա­նօ­րէն փոխ­կա­պակ­ցո­ւած եւ պայ­մա­նա­ւո­րո­ւած են քա­ղա­քա­կան շա­հե­րով: բ.- ­Մի­ջին-մեր­ձա­ւո­րա­րե­ւե­լեան տա­րա­ծաշր­ջա­նը, լայն ընդգրկ­մամբ, գտնւում է փո­փո­խու­թիւն­նե­րի զար­գա­ցող ըն­թաց­քի մէջ, ին­չը ա­ւար­տո­ւե­լու է այս տա­րա­ծաշր­ջա­նի նո­րա­ցո­ւած քար­տէ­զի ամ­րագր­մամբ: Մենք պէտք է ջանք չխնա­յենք օգ­տո­ւե­լու պատ­մա­կան պա­հից, ին­չը ­Հա­յաս­տա­նի առ­ջեւ նոյն­պէս կա­րող է բա­ցել միան­գա­մայն նոր հո­րի­զոն­ներ:

«Դ­րօ­շակ»ի Խմ­բագ­րա­կան ­Յու­լիս 19, 2015