Print
Category: Յօդուածագրութիւն

­Այս տա­րի կը լրա­նայ «Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րի այ­ցը Յու­նաս­տան» ծրագ­րի 20ա­մեա­կը:

Օ­րերս Ար­ցախ այ­ցե­լեց ծրագ­րի ղե­կա­վար Խա­չիկ Խա­չա­տու­րեան: Մեր թղթա­կի­ցին հետ ու­նե­ցած զրոյ­ցի ըն­թաց­քին, Խա­չիկ ներ­կա­յա­ցուց ծրագ­րի նա­խա­պատ­ մու­թիւ­նը: Ան նշեց, որ պա­տե­րազ­մը դեռ չա­ւար­տո­ւած՝ 1993 թո­ւա­կա­նին, այ­ցե­լե­լով Ար­ցախ եւ տես­նե­լով ծնող­ներ ու հա­րա­զատ­ներ կորսն­ցու­ցած ե­րե­խա­նե­րը, շատ յուզուե­ցաւ եւ նպա­տակ դրաւ բա­րի գործ կա­տա­րել ա­նոնց հա­մար:

«Ար­ցախ այ­ցե­լե­լէն ետք ես հան­գիստ չմնա­ցի, ո­րո­շած էի՝ ո­րե­ւէ ձե­ւով ար­ցախ­ցի փոք­րիկ­նե­րուն պի­տի օգ­նեմ եւ լու­սա­ւոր կէտ մը պի­տի թող­նեմ ա­նոնց՝ պա­տե­րազմ տե­սած ման­կու­թեան վրայ»,- կը պատ­մէ Խա­չիկ: Եւ ա­ռի­թը չու­շա­ցաւ: Ցան­կու­թիւ­նը ի­րա­կա­նու­թիւն դար­ձաւ ար­դէն 1995 թո­ւա­կա­նէն: Խա­չիկ հա­մո­զեց Սի­րոս կղզիի քա­ղա­քա­պե­տին՝ ֆրան­սա­ցի ե­րե­խա­նե­րու հա­մար կազ­մա­կեր­պո­ւող ա­մառ­նա­յին հան­գիս­տի ծրա­գի­րը ի­րա­կա­նաց­նել նաեւ Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րուն հա­մար: Այդ հար­ցով մեծ դեր խա­ղաց Հ.Յ.Դ. Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բը, ծրագ­րի ի­րա­կա­նաց­ման ա­ջակ­ցու­թիւն ցու­ցա­բե­րե­ցին նաեւ Ար­ցա­խի ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րա­րու­թիւ­նը, կրթու­թեան ու գի­տու­թեան նա­խա­րա­րու­թիւ­նը եւ Հայ Կա­պոյտ Խա­չը: Ե­րե­խա­նե­րու ճա­նա­պար­հա­ծախ­սը կը հո­գայ Լ.Ղ.Հ. կրթու­թեան ու գի­տու­թեան նա­խա­րա­րու­թիւ­նը: Իսկ ե­րե­խա­նե­րու Յու­նաս­տան գտնո­ւե­լու բո­լոր ծախ­սե­րը կը հո­գան Յու­նաս­տա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը, Խա­ծի­քի­րիա­քօ՝ Յու­նաս­տա­նի ա­մե­նա­մեծ որ­բա­նո­ցը եւ Հ.Յ.Դ. Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բը:

Ե­րե­խա­նե­րու երկ­շա­բա­թեայ այ­ցը Յու­նաս­տան կ­’ըլ­լայ ծո­վե­զեր­քը, ծրագ­րի հա­մար կա­ռու­ցո­ւած փոքր շէն­քի մը մէջ: Ե­րե­խա­նե­րը ա­մէն օր ծո­վե­զերք կ­’ըլ­լան, կ­’այ­ցե­լեն տե­սար­ժան վայ­րեր, ճա­շա­րան­ներ, կը ծա­նօ­թա­նան՝ Յու­նաս­տա­նի մէջ ապ­րող հայ եւ յոյն պա­տա­նի­նե­րուն հետ: Ե­րե­խա­նե­րուն կը տրո­ւին բազ­մա­զան նո­ւէր­ներ՝ ինչ­պէս ի­րենց, այն­պէս ալ ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րուն հա­մար:

«Ծ­րագ­րի ծի­րէն ներս Յու­նաս­տան այ­ցե­լած են մօտ 500 ար­ցախ­ցի մա­նուկ­ներ ու պա­տա­նի­ներ՝ մայ­րա­քա­ղա­քէն ու շրջան­նե­րէն: Ծ­րագ­րին մէջ կ­’ընդգրկո­ւին Ար­ցա­խեան Պա­տե­րազ­մին զո­հո­ւած ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րու, բազ­մա­զա­ւակ ըն­տա­նիք­նե­րու, միա­կող­մա­նի եւ երկ­կող­մա­նի որբ ե­րե­խա­ներ 8էն 16 տա­րե­կան,- կ’ը­սէ Խա­չիկ եւ կ’ա­ւելց­նէ,- ծրագ­րի ի­րա­կա­նաց­ման ա­ռա­ջին տա­րի­նե­րուն մեզ եւ ե­րե­խա­նե­րուն հա­մար շատ դժո­ւար էր: Մեզ հա­մար հեշտ չէր, ո­րով­հե­տեւ ա­մէն ձեւ կը փոր­ձէինք լաւ մթնո­լորտ ստեղ­ծել ե­րե­խա­նե­րուն հա­մար, որ­պէս­զի ու­րախ ժա­մա­նակ անց­նեն: Ե­րե­խա­նե­րը ա­ռա­ջին տա­րի­նե­րուն կու գա­յին լրիւ սեւ հա­գած հա­գուստ­նե­րով եւ ոչ մէկ բա­նով կ­’ու­րա­խա­նա­յին, ոչ բա­նով կրնա­յինք ա­նոնց զար­մաց­նել: Յա­ճախ կը նստէին ծո­վի ա­փին ու տխուր կը նա­յէին հե­ռու­նե­րը: Մէկ ան­գամ 12 տա­րե­կան տղու մը հար­ցու­ցի, թէ ի՞նչ կը մտա­ծէ, պա­տա­նին խոր շունչ քա­շե­լով պա­տաս­խա­նեց, որ պա­պի­կէն յե­տոյ տան տղա­մար­դը ինքն է, եւ հի­մա ա­նա­սուն­նե­րուն հա­մար խոտ հա­րե­լու իս­կա­կան ժա­մա­նակն է.- «­Պա­պի­կին մե­նակ եմ թո­ղել, իսկ նա ար­դէն ծե­րա­ցել է, չի կա­րո­ղա­նա­լու պէտք ե­ղա­ծի չափ պա­շար հա­ւա­քի, մտա­ծում եմ, թէ ո՞նց պի­տի ա­նա­սու­նե­րը եո­լա գնան ձմրան…»:

Խա­չիկ Խա­չա­տու­րեան հպար­տու­թեամբ կ’ը­սէ, որ ար­ցախ­ցի պա­տա­նի­նե­րը շատ դաս­տիա­րա­կո­ւած, խե­լա­ցի եւ ըն­դու­նակ ե­րե­խա­ներ են: «Ա­նոնք, կար­ծես, Յու­նաս­տան ու­ղար­կո­ւած դես­պան­ներ են,- ծի­ծա­ղով կ’ը­սէ ան,- Ար­ցախ գա­լով կը հան­դի­պիմ ա­նոնց, բո­լո­րին մէկ-մէկ կը ճանչ­նամ, կը յի­շեմ բո­լո­րին ա­նուն­նե­րը, նոյ­նիսկ ա­նոնց պատ­մած պատ­մու­թիւն­ներն ու յի­շո­ղու­թիւն­նե­րը՝ ըն­տա­նի­քի, ի­րենց հայ­րե­րու խի­զա­խու­թիւն­նե­րուն մա­սին…»:

Ծ­րա­գի­րը ա­մէն տա­րի կ­’ի­րա­կա­նա­ցո­ւի Օ­գոս­տո­սին, սա­կայն այս տա­րի այ­ցը տե­ղի կ­’ու­նե­նայ ա­ւե­լի շուտ՝ կա­պո­ւած Սի­րոս կղզիին եւ Ա­թէն­քի մէջ կազ­մա­կեր­պո­ւող հա­մաշ­խար­հա­յին փա­ռա­տօ­նի մը զու­գա­դիպ­ման հետ, ո­րուն կը մաս­նակ­ցին նաեւ Ար­ցա­խի փոք­րիկ­նե­րը: Ա­նոնց այս­տեղ նա­խօ­րօք կը պատ­րաս­տեն, կը սոր­վեց­նեն ազ­գա­յին պա­րեր, եր­գեր:

Խա­չիկ Խա­չա­տու­րեան կը նշէ, որ Յու­նաս­տա­նի տնտե­սա­կան եւ նիւ­թա­կան դժո­ւար վի­ճա­կը կը խո­չըն­դո­տէ ծրագ­րի ի­րա­կաց­ման, բայց ա­նոնք ա­մէն ձե­ւով ջանք կը թա­փեն, որ­պէս­զի ծրա­գի­րը շա­րու­նա­կո­ւի: Ան կը պատ­մէ, որ Յու­նաս­տան ա­ռա­ջին ան­գա­մը չէ, որ կ’օգ­նէ եւ կ’օ­ժան­դա­կէ հայ ազ­գին: Դե­ռեւս 1922թ. Թուր­քիա­յէն Յու­նաս­տան գաղ­թած են 2000 հայ որ­բեր: Ա­նոնց հա­մար «­Նիր Իստ Րի­լիֆ» ա­մե­րի­կեան ըն­կե­րու­թիւ­նը եւ Յու­նաս­տա­նի իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը կա­ռու­ցե­ցին 2-3 խո­շոր որ­բա­նոց­ներ: Եւ վեր­ջերս հայ­կա­կան որ­բա­նո­ցի տա­րած­քին, որ հի­մա կ’օգ­տա­գոր­ծո­ւի որ­պէս զօ­րա­նոց, գտան հայ որ­բե­րուն պատ­կա­նող հա­գուստ­ներ, ի­րեր, որ­բա­նո­ցի հայ տնօ­րէ­նի նկար­ներ: Ա­նոնք յանձ­նո­ւե­ցան Ե­րե­ւա­նի Ծի­ծեռ­նա­կա­բեր­դի թան­գա­րան, ուր կայ Յու­նաս­տան գաղ­թած որ­բե­րու յի­շա­տա­կին ա­ռանձ­նա­ցո­ւած ան­կիւն: Հե­տաքրք­րա­կան է, որ 1992թ. Յու­նաս­տան գաղ­թած որ­բե­րուն մէջ էր նաեւ Խա­չի­կի հայ­րը: Խա­չի­կի տա­տիկն ալ յայտ­նի գրող Ռու­բէն Սե­ւա­կի քոյրն էր:

Խա­չիկ Խա­չա­տու­րեան այս ան­գամ Ար­ցախ այ­ցե­լեց իր 13 տա­րե­կան աղջկան՝ Նա­յի­րիի հետ, որ ա­ռա­ջին ան­գամ կ­’այ­ցե­լէ Ար­ցախ եւ շատ տպա­ւո­րո­ւած է: «Ես ան­համ­բեր կը սպա­սեմ յա­ջորդ ամ­րան, որ­պէս­զի դար­ձեալ այ­ցե­լեմ Ար­ցախ»,- կ’ը­սէ ան: «Ես ա­ռանց Ար­ցա­խի չեմ կրնար ապ­րիլ, այդ սէ­րը կը փո­խան­ցեմ նաեւ ըն­տա­նի­քիս»,- կը շա­րու­նա­կէ հայ­րը:

Լու­սի­նէ Թե­ւո­սեան - «Ա­պա­ռաժ»