Այս օ­րե­րին հա­յաս­տա­նաբ­նակ եւ ոչ միայն հա­յաս­տա­նաբ­նակ հա­յու­թիւ­նը ակն­դէտ հե­տե­ւում է Ե­րե­ւա­նի կենտ­րո­նում տե­ղի ու­նե­ցող բո­ղո­քի գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րի ըն­թաց­քին:
Բ­նա­կա­նա­բար իւ­րա­քան­չիւր ոք ցան­կա­նում է հաս­կա­նալ, թէ զար­գա­ցում­նե­րը մին­չեւ ո՛ւր կը հաս­նեն եւ ինչ­պի­սի՜ հան­գու­ցա­լու­ծում կը ստա­

նայ քա­ղա­քա­ցիա­կան այս առ­ճա­կա­տու­մը:

Բո­լո­րի գլխում էլ ե­րե­ւի պտտւում են հնա­րա­ւոր դի­պա­շար­ներ, բայց թւում է թէ չկայ ոե­ւէ մէ­կը, այդ թւում ցու­ցա­րար­նե­րի կամ իշ­խա­նա­կան ճամ­բա­րից, ով յստակ պատ­կե­րաց­նում է, թէ ի վեր­ջոյ ինչ­պի­սի՛ն է լի­նե­լու ար­դիւն­քը կամ հե­տե­ւան­քը:

Կա­րե­լի է են­թադ­րել, թէ օ­րի­նակ իշ­խա­նու­թիւ­նը կը գտնի լուծ­ման տար­բե­րակ՝ չե­ղեալ յայ­տա­րա­րե­լով ե­լեկտ­րա­կա­նու­թեան դի­մաց գան­ձո­ւող նոր սա­կա­գի­նը, եւ ցու­ցա­րար­նե­րը կը վե­րա­դառ­նան տնե­րը: Կամ՝ իշ­խա­նու­թիւ­նը չի գնայ ցու­ցա­րար­նե­րի հիմ­նա­կան պա­հան­ջի հե­տապնդ­մա­նը, այլ հնա­րա­ւո­րինս «փա­փուկ ձե­ւով» կ­՛ա­զա­տի քա­ղա­քի կենտ­րո­նը ըմ­բոստ ե­րի­տա­սարդ­նե­րից:

Ի հար­կէ հան­գու­ցա­լուծ­ման տար­բե­րակ­նե­րը կա­րող են լի­նել այլ, ընդ­հուպ մին­չեւ գու­նա­ւոր յե­ղա­փո­խու­թիւն­նե­րի ծա­նօթ օ­րի­նակ­նե­րը: Երբ յան­կարծ կը պար­զո­ւի, որ եր­կի­րը սի­րող եւ իր ի­րա­ւունք­նե­րի հա­մար պայ­քա­րի ե­ռան­դով լցո­ւած նոր սերն­դի ե­րի­տա­սարդ­նե­րի մէջ կան նաեւ սադ­րիչ­ներ ու ար­տա­քին ու­ժե­րի պա­տո­ւէ­րով քա­ղա­քա­կան ցնցում­ներ հրահ­րե­լու պա­տո­ւէր կա­տա­րող դրա­ծո­ներ:

Հե­տե­ւանք­ներն այն­քան կա­րե­ւոր են, որ պար­տա­ւո­րեց­նում են պատ­կե­րա­ցում ու­նե­նալ, թէ ինչ­պի­սի՛ հան­գու­ցա­լու­ծում­նե­րի կա­րող է յան­գել նա­խա­ձեռ­նու­թիւ­նը: Վս­տա­հա­բար Քիե­ւի «մայ­տան»ի մաս­նա­կից­նե­րը եւս չէին պատ­կե­րաց­նում, թէ հե­տե­ւանք­նե­րը ի՛նչ են լի­նե­լու, ինչ­պէս որ էր պա­րա­գան մեզ ծա­նօթ միւս գու­նա­ւոր յե­ղա­փո­խու­թիւն­նե­րի ու գա­րուն­նե­րի դէպ­քում:

Բո­լորս էլ ու­զում ենք հա­ւա­տալ, որ ա­պազ­գա­յին քա­ղա­քա­կան դի­պա­շար­նե­րը հա­զիւ թէ հնա­րա­ւոր լի­նի ի­րա­կա­նաց­նել մեր ժո­ղովր­դի պա­րա­գա­յում:

Ի դէպ Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­կան կա­յու­նու­թեան եւ ներ­քին պա­ռակ­տում­նե­րից զերծ մնա­լու հիմ­նա­կան ե­րաշ­խիք­նե­րից մէ­կը մեր երկ­րի գրե­թէ միա­տարր ազ­գա­յին կազմն է: Միա­ժա­մա­նակ Հա­յաս­տա­նը զերծ է միջ-կրօ­նա­կան կամ այլ կար­գի շեր­տա­ւո­րում­նե­րից, ներ-հա­սա­րա­կա­կան հա­կոտ­նեայ գոր­ծօն­նե­րից: Այս ա­ռա­ւե­լու­թիւն­նե­րը մեր եր­կի­րը ներ­կա­յի ու ա­պա­գա­յի հա­մար դարձ­նում են տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին եւ ա­ւե­լի լայն ա­ռու­մով կա­յու­նու­թեան կղզեակ, ին­չը ըստ ա­մե­նայ­նի, տես­նում եւ հաս­կա­նում են նաեւ օ­տար­նե­րը:

Վե­րա­դառ­նա­լով հիմ­նա­կան ա­սե­լի­քին, պէտք է նշել, որ ներ­կայ ըն­կե­րա­յին յու­զու­մը, ան­շուշտ ա­ռար­կա­յա­կան պատ­ճառ­նե­րի հե­տե­ւանք է:

Ոչ մի գե­ղե­ցիկ ճա­ռով չես կա­րող շրջան­ցել այն փաս­տը, որ եր­կի­րը հե­ծում է ըն­կե­րա­յին հիմ­նա­հար­ցե­րի բե­ռան տակ, որ մար­դիկ կորց­րել են հա­ւա­տը ա­պա­գա­յի հան­դէպ: Ոչ մի բա­նա­կան բա­ցատ­րու­թիւն չի կա­րող լի­նել այն բա­նին, թէ ին­չո՞ւ է հա­մա­տա­րած ըն­չազր­կու­թեան պա­րա­գա­յում մարդ­կանց սահ­մա­նա­փակ դա­սա­կար­գին յա­ջող­ւում ծաղ­կել ու փթթել, ոչ մի վի­ճա­կագ­րու­թիւն անհ­րա­ժեշտ չէ մարդ­կանց ներ­կա­յաց­նե­լու հա­մար փտա­ծու­թեան ու թա­լա­նի գո­յու­թիւն ու­նե­ցող պատ­կե­րը:

Դժ­գո­հու­թիւնն ու հիաս­թա­փու­թիւ­նը հա­մա­տա­րած են եւ այս ի­րա­վի­ճա­կի տխուր հե­տե­ւանք­նե­րից մէկն էլ վա­ղուց ազ­գա­յին ա­ղէ­տի վե­րա­ծո­ւած, եւ հիմ­նա­կան մտա­հո­գու­թեան ա­ռիթ ծա­ռա­յող ար­տա­գաղթն է:

Ա­սո­ւա­ծի հե­տե­ւու­թիւնն այն է, որ պե­տու­թեան հա­մար ան­ցան­կա­լի ներ-քա­ղա­քա­կան ցնցում­նե­րի կան­խու­մը ոչ թէ դրանց նկատ­մամբ «ար­դիւ­նա­ւէտ» հա­կա­մի­ջոց­նե­րի կի­րա­ռումն է, այլ հի­ւան­դու­թեան պատ­ճառ­նե­րի ախ­տո­րո­շումն ու բու­ժու­մը:

Պէտք է հաս­կա­նալ, որ Հա­յաս­տա­նը, փո­խո­ւող աշ­խար­հի նոր սահ­մա­նա­բա­ժա­նին է եւ հնա­րա­ւոր չէ ա­ւան­դա­կան մե­թոտ­նե­րով եր­կա­րաձ­գել յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի ու բար­քե­րի այն ո­րա­կը, որ մե­զա­նում թա­գա­ւո­րում են տա­րի­ներ ու տաս­նա­մեակ­ներ շա­րու­նակ:

Մենք այ­լեւս եր­կա­թեայ վա­րա­գոյր­նե­րի ե­տե­ւում չենք ապ­րում, աշ­խար­հը բաց է ու փոխ-կա­պակ­ցո­ւած նոր ար­հես­տա­գի­տու­թեան, ա­զատ շփում­նե­րի շնոր­հիւ: Մար­դու եւ հա­սա­րա­կու­թեան ի­րա­ւունք­նե­րի ու ա­զա­տու­թիւն­նե­րի հիմ­նա­հար­ցե­րի կա­մա­յա­կան տնօ­րի­նու­մը անհ­նա­րին է դառ­նում ան­գամ ա­մե­նա­յե­տամ­նաց, մե­կու­սա­ցած ու ամ­բող­ջա­տի­րա­կան երկր­նե­րում:

Մին­չեւ ե՞րբ կա­րե­լի է հայ հա­սա­րա­կու­թեա­նը պա­հել ան­ցած դա­րի կէ­սե­րին ծնունդ ա­ռած գո­ղա­կա­նա­ցե­խա­վի­կա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րից շատ չտար­բե­րո­ւող մթնո­լոր­տում: Մար­դիկ զզո­ւել են ճար­պիկ շա­ղակ­րա­տող­նե­րից, բռի գոր­ծա­րար­նե­րից ու քրէա­կան կեր­պա­րով վար­չա­քա­ղա­քա­կան «ընտ­րա­խա­ւից»:

Մթ­նո­լոր­տի քա­ղա­քա­կան ու բա­րո­յա­կան ա­ռող­ջա­ցու­մը ժա­մա­նա­կի հրա­մա­յա­կանն է, իսկ ժա­մա­նա­կը կանգ­նեց­նել դեռ ոչ ո­քու չի յա­ջո­ղո­ւել:

Ե­րե­ւի բո­լորս ենք ցան­կա­նում, որ ներ­քին լա­րո­ւած մթնո­լոր­տը մա­րի: Բայց հնա­րա­ւոր է դրան հաս­նել միայն խնդիր­նե­րը հիմ­նա­ւո­րա­պէս լու­ծե­լով: Են­թադ­րենք, թէ ինչ-որ ձե­ւով կա­րե­լի է վա­ղը կամ մէկ շա­բաթ անց հրա­պա­րակ­ներն ա­զա­տել ցու­ցա­րար­նե­րից, իսկ մէկ շա­բաթ կամ մէկ ա­միս անց նոյ­նը չի՞ կրկնո­ւե­լու: Են­թադ­րենք նաեւ, թէ ի վեր­ջոյ ինչ-որ լու­ծում է գտնւում ե­լեկտ­րա­կա­նու­թեան սա­կագ­նե­րի հար­ցում, մէկ ա­միս, վեց շա­բաթ կամ վեց ա­միս անց կրկին չե՞ն ո­ղո­ղո­ւե­լու փո­ղոց­նե­րը՝ նոր պա­հանջ­ներ վան­կար­կող­նե­րով:

Հա­զա­րա­ւոր մար­դիկ ողջ օ­րը հա­մա­ցան­ցա­յին կա­պով հե­տե­ւում են Բաղ­րա­մեան փո­ղո­ցի ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րին, իւ­րա­քան­չիւր հա­մա­կարգ­չից օգ­տո­ւող դար­ձել է տե­ղե­կա­տո­ւու­թիւն սպա­ռող, ար­տադ­րող եւ տա­րա­ծող: Ինչ­պէ՞ս կա­րե­լի է բո­լոր այս մարդ­կանց հար­ցե­րին պա­տաս­խան տալ եւ ակն­կա­լի­քը բա­ւա­րա­րել, բա­ցի գործ­նա­կան խօսքն ու խօս­քին հե­տե­ւող գոր­ծը ի ցոյց դնե­լուց:

Վե­րա­նա­յել է անհ­րա­ժեշտ վա­ղո­ւայ հե­ռան­կա­րի նա­խագ­ծերն ու տես­լա­կան­նե­րը: Ժա­մա­նա­կի պա­հանջ­նե­րը քա­մահ­րող­նե­րը կա­րող են յայտ­նո­ւել ժա­մա­նա­կից դուրս վի­ճա­կում:

Դռ­նե­րը թա­կող պար­տադ­րո­ւած հե­ռան­կա­րին ե­թէ ըն­դա­ռաջ չգնանք մեր կա­մօք, ա­պա դի­մա­կա­յու­թեան եւ ցնցում­նե­րի ճա­նա­պար­հը կա­րող են կանգ­նեց­նել պե­տու­թեա­նը լուրջ վտանգ­նե­րի ա­ռաջ` այ­սօր, մէկ կամ հինգ տա­րի անց: Անհ­րա­ժեշտ է չսխա­լո­ւել եւ սխա­լո­ւե­լու փոր­ձու­թիւ­նից հե­ռու պա­հել հա­սա­րա­կու­թեա­նը եւ նրա ա­ռան­ձին շեր­տե­րին:

ԱՐՏԱՇԷՍ ՇԱՀԲԱԶԵԱՆ
«Դ­րօ­շակ»