Թուր­քիոյ յայտ­նի ռոք եր­գիչ Եա­շար Քուր­թը հո­գիով միշտ յե­ղա­փո­խա­կան ե­ղած է: Ան մաս­նակ­ցած է հա­կա­կա­ռա­վա­րա­կան ցոյ­ցե­րու, զայն ձեր­բա­կա­լած են եւ նոյ­նիսկ դա­տա­պար­տած՝ ա­զա­տազրկ­ման: Ա­նոր եր­գե­րը ըն­կա­լո­ւած են որ­ պէս այ­լա­խո­հու­թեան խորհր­դա­նիշ, հնչած են` որ­պէս պա­տե­րազմ­նե­րու, բռնու­թեան, կրօ­նա­կան ան­հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թեան դէմ պայ­քա­րի քայ­լերգ: Թուր­քիոյ մէջ ոչ ոք զար­մա­ցաւ, երբ 2008-ի Հոկ­տեմ­բե­րին Եա­շա­րը ա­ռանց երկմտե­լու ստո­րագ­րեց յայտ­նի դի­մու­մը, ո­րուն հե­ղի­նակ­նե­րը նե­րո­ղու­թիւն կը խնդրէին հա­յե­րէն` Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հար­ցով իշ­խա­նու­թիւն­նե­րուն վա­րած քա­ղա­քա­կա­նու­թեան հա­մար: Ա՜յ ե­թէ ան ի­մա­նար այն ժա­մա­նակ, որ ինք իր­մէ նե­րո­ղու­թիւն կը խնդրէ…

Եա­շա­րը 40 տա­րե­կան էր, երբ ի­մա­ցաւ, որ ինքն ալ հայ է: Ան շա­տոնց կը նկա­տէր, որ կը տար­բե­րի շրջա­պա­տող մար­դոց­մէ. թուր­քի նման չէ: Բայց ծնող­նե­րը շա­րու­նակ կը թաքց­նէին ի­րենց ըն­տա­նի­քին ծագ­ման պատ­մու­թիւ­նը: 2009-ին ար­դէն յայտ­նի ե­րա­ժիշտ Եա­շա­րը ա­ռա­ջին ան­գամ հա­մեր­գով Ե­րե­ւան ե­կած էր. «­Հա­յաս­տա­նի մէջ շատ հա­րա­զատ մթնո­լորտ էր,-կը յի­շէ Եա­շա­րը,-օր մը` փո­ղոց­նե­րով կը զբօս­նէի, խա­նու­թէ մը գնե­ցի հայ մեծ եր­գա­հան Կո­մի­տա­սի ե­րաժշ­տու­թեան սկա­ւա­ռա­կը: Ն­կա­տե­ցի, որ սկա­ւա­ռա­կին վրայ պատ­կե­րո­ւած Կո­մի­տա­սը ին­ծի շատ կը նմա­նի: Այն­քան նման էր, որ ին­ծի թո­ւաց, թէ սկա­ւա­ռա­կին վրայ իմ լու­սան­կարս է: Ապ­շած էի` ին­չո՞ւ այս­չափ հա­յու նման եմ, ե­թէ թուրք եմ: Ին­չո՞ւ կ­՛ար­տա­սո­ւիմ, երբ հայ­կա­կան ե­րաժշ­տու­թիւն կը լսեմ»:

Պոլիս վե­րա­դառ­նա­լուն պէս ան գնաց հօր մօտ եւ պա­հան­ջեց, որ­պէս­զի պատ­մէ ամ­բողջ ճշմար­տու­թիւ­նը իր ըն­տա­նի­քին մա­սին, որ­քան ալ ա­նի­կա դա­ժան ըլ­լայ: Պատ­մու­թիւ­նը ա­ւե­լի ող­բեր­գա­կան էր, քան Եա­շա­րը կրնար ակն­կա­լել: Պար­զո­ւե­ցաւ, որ ա­նոր նախ­նի­նե­րը ապ­րած են Վա­նի շրջա­նի՝ հայ­կա­կան Ան­ձար գիւ­ղին մէջ: 1895 թո­ւա­կա­նին` հա­յե­րու ա­ռա­ջին ջար­դե­րուն ժա­մա­նակ, կո­տո­րո­ւած է ամ­բողջ ըն­տա­նի­քը: Ողջ մնա­ցած է միայն Իս­մա­յիլ ա­նու­նով 9-ա­մեայ տղան, որ ոտ­քով հա­սած է մին­չեւ Սեւ ծով, ուր բա­րի մար­դիկ ա­նոր ա­պաս­տան տո­ւած են: Այդ տղան Եա­շա­րին նա­խա­պապն է: Յատ­կան­շա­կան է, որ համ­շէ­նա­կան գիւ­ղին մէջ, ուր ան յայտ­նո­ւած էր եւ ուր­կէ ընտ­րած է իր հարսն­ցուն, կ­՛ապ­րէին իս­լա­մա­ցած հա­յե­րու յետ­նորդ­ներ: Այ­սինքն` Եա­շա­րին նա­խա­տա­տը, ըստ ե­րե­ւոյ­թին, ծա­գու­մով նոյն­պէս հայ էր, ինչ­պէս եւ եր­գի­չին տա­տը, ո­րուն հետ ա­մուս­նա­ցած է Իս­մա­յի­լի որ­դին, ինչ­պէս եւ մայ­րը, որ նոյն­պէս Համ­շէն ծնած է:

Եա­շա­րին հո­գիին մէջ յե­ղաշր­ջում տե­ղի ու­նե­ցաւ: Լոյս սփռե­լով իր ըն­տա­նի­քի պատ­մու­թեան մութ է­ջե­րուն վրայ` ան հասկ­ցաւ, թէ ի­րա­կա­նու­թեան մէջ ին­չով պայ­մա­նա­ւո­րո­ւած էր ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու շար­ժա­ռիթ հան­դի­սա­ցող ա­նոր ներ­քին բո­ղո­քը: Դիւ­րին չէ 40 տա­րե­կա­նին նոր կեանք սկսիլ: Եա­շա­րը դեռ պէտք է ինքն ի­րեն գտնէր հա­յե­րուն մէջ: Ան սկսաւ հա­յոց լե­զու սոր­վիլ, Հա­յաս­տա­նի պատ­մու­թեան մա­սին գիր­քեր կար­դալ:

 Քէոլ­նի հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցիին մէջ կնքո­ւե­լով` Եա­շա­րը այ­լեւս Ար­շակ Քուրթն է:

 «­Բարձ­րա­ձայն յայ­տա­րա­րե­լով, որ ես այ­լեւս հայ եմ, բազ­մա­թիւ թշնա­մի­ներ ձեռք բե­րի, – կը պատ­մէ ան,- ին­ծի ե­րես դար­ձու­ցին նոյ­նիսկ ա­նոնք, ո­րոնց ես ըն­կեր կը հա­մա­րէի: Յայտ­նո­ւե­ցան մար­դիկ, ո­րոնք ը­սին` թէ, ե­թէ հայ ես, հե­ռա­ցիր Հա­յաս­տան: Ին­ծի դժո­ւար էր բա­ցատ­րել, որ ե­թէ ես հայ եմ, ա­պա այս­տեղ է իմ տունս: Իմ նախ­նի­նե­րուս հայ­րե­նի­քը ա­նոնց կամ­քէն ան­կախ այս երկ­րի մաս դար­ձած է: Հա­կա­ռակ ա­տոր, հա­յե­րը այս երկ­րի հա­մար այն­քան դրա­կան բա­ներ ը­րած են, որ ես ա­ռանց քա­շո­ւե­լու կրնամ հպար­տա­նալ իմ ծա­գու­մովս»:

Եա­շար Քուր­թը վառ օ­րի­նակ է, թէ ինչ­պէս Թուր­քիոյ մէջ սա­կա­ւա­թիւ հա­յե­րը, սար­սա­փե­լի ող­բեր­գու­թիւն վե­րապ­րե­լով, մին­չեւ այ­սօր կը շա­րու­նա­կեն նկա­տե­լի ներդ­րում ու­նե­նալ Թուր­քիոյ մշա­կոյ­թի զար­գաց­ման մէջ: Ա­ռա­ջին հեր­թին սա ե­րաժշ­տու­թեան կը վե­րա­բե­րի: Թուր­քիոյ ար­դի ե­րաժշ­տու­թիւ­նը անհ­նար է ա­ռանց հա­յե­րու պատ­կե­րաց­նել: Չեմ սխա­լիր, ե­թէ ը­սեմ, որ մեր հայ­րե­նա­կից Հայ­կօ Չեփ­քի­նը թրքա­կան ռո­քի ա­մե­նա­վառ աստղն է: Թուրք ռոք ե­րա­ժիշտ­նե­րէն ան թե­րեւս միակն է, որ յայտ­նի է ար­տա­սահ­մա­նի մէջ: Թր­քա­կան էստ­րա­տա­յի ա­մե­նա­յայտ­նի աստ­ղե­րը ի­րենց աս­պա­րէ­զին հա­մար պար­տա­կան են յայտ­նի ար­տադ­րող եւ գոր­ծի­քա­ւո­րող, ազ­գու­թեամբ հայ Օ­նօ Թուն­ճին: Ե­րաժշ­տա­կան քննա­դատ­նե­րը կը պնդեն, որ ան­կէ ա­ռաջ փոփ ե­րաժըշ­տու­թիւն, որ­պէս այդ­պի­սին, Թուր­քիոյ մէջ չէ ե­ղած: Յայտ­նի թուրք եր­գա­հան Չենք Թաշ­քա­նի իս­կա­կան ա­նու­նը Մա­ժակ Թո­շի­կեան է. ան կեղ­ծա­նուն ընտ­րած է, որ­պէս­զի խու­սա­փի պե­տա­կան գրաքն­նու­թե­նէն: Թո­շի­կեա­նի հե­ղի­նա­կած եր­գե­րը հա­մաշ­խար­հա­յին հռչակ պար­գե­ւած են հան­րա­յայտ երգ­չու­հի­ներ Սե­զէն Աք­սո­ւին, Աժ­տա Փեք­քա­նին, Նուք­հետ Տու­ռո­ւին: Սի­պիլ Փեք­թո­րո­սօղ­լուն` Չենք Թաշ­քա­նի եր­գե­րու լա­ւա­գոյն կա­տա­րող­նե­րէն մէ­կը, նոյն­պէս հայ է: Ա­հա այս­պէս, Մեծն Կո­մի­տա­սի հայ­րե­նա­կից­նե­րը, ի հե­ճուկս ե­րիտ­թուրք յան­ցա­գործ­նե­րու ծրա­գիր­նե­րուն, կը շա­րու­նա­կեն ապ­րիլ եւ ստեղ­ծա­գոր­ծել Պոս­ֆո­րի ա­փե­րուն:

«­Կո­մի­տա­սին շատ բա­նով պար­տա­կան եմ: Ե­թէ ան չըլ­լար, թե­րեւս չի­մա­նա­յի ալ, որ հայ եմ: Կո­մի­տա­սի շնոր­հիւ գտայ ես ին­ծի, ձեռք բե­րի ներ­դաշ­նա­կու­թիւն եւ վե­րա­դար­ձու­ցի հա­ւատքս», – կ­՛ը­նէ Եա­շար Քուր­թը:

Ար­տեոմ Եր­կա­նեան