(­Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100րդ տա­րե­լի­ցին ըն­դա­ռաջ)

Եւ ի՞նչ է ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը։ Մարդ­կու­թեան մի հա­տո­ւա­ծի ի­րա­կա­նաց­րած ո­ճի­րը միւս հա­տո­ւա­ծի նկատ­մամբ։

Եւ ո՞վ է ա­սել, որ մէ­կի ի­րա­ւունքն ա­ւե­լի գե­րա­կայ է միւ­սի ի­րա­ւուն­քից։

Ե­րե­ւի հէնց այս­պէ՛ս են մտա­ծել ու մտա­ծում Հա­յաս­տա­նին սահ­մա­նա­կից երկ­րում։ Այն երկ­րում, ո­րի ներ­կա­յիս տա­րած­քի մի հա­տո­ւա­ծը մեր պատ­մա­կան հայ­րե­նիքն է։

Ամ­բողջ մի ազգ ապ­րիլք­սան­չոր­սեան օ­րե­րին շուն­չը պա­հած սպա­սում է մի բա­նի՝ կ’ար­տա­սա­նի՞, ար­դեօք, Ա.Մ.Ն.ի հեր­թա­կան նա­խա­գահն այդ­քան սպասուած «ցե­ղաս­պա­նու­թիւն» եզ­րոյ­թը, թէ՞ ոչ։ Սա­կայն Ա.Մ.Ն. ոչ մի նա­խա­գահ 100 տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում չի ար­տա­սա­նել «­Գե­նո­ցիդ» բա­ռը ու թերեւս չի էլ ար­տա­սա­նի՝ ել­նե­լով իր երկ­րի քա­ղա­քա­կան շա­հե­րից, - քա­նի դեռ հէնց յան­ցա­գոր­ծը՝ Թուր­քիան չի ըն­դու­նել իր կա­տա­րած ո­ճի­րը:

(­Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ի­րա­կա­նա­ցու­մից մինչ օրս Թուր­քիան վա­րում է ժխտո­ղա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թիւն հնա­րա­ւոր բո­լոր ուղ­ղու­թիւն­նե­րով):

Բայց ին­չո՞ւ ենք սպա­սում, ին­չո՞ւ ենք Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը, «ազ­գա­յին գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թիւն» դարձ­րած, գո­ռում ու փոր­ձում մեզ հետ պա­տա­հա­ծը հա­սու դարձ­նել 7 մի­լիար­դին:

Եր­բե­ւէ լսե՞լ էք հա­յի եւ այ­լերկ­րա­ցու խօ­սակ­ցու­թիւն՝ մո­լո­րա­կի ցան­կա­ցած կէ­տում:

Մենք չենք խօ­սում մեր մա­սին, մեր մաս­նա­գի­տու­թեան կամ ե­ղա­նա­կի, այլ՝

- Բա­րեւ, ես հայ եմ, Գի­տէ՞ք՝ 1915 թո­ւա­կա­նին Թուր­քե­րը կո­տո­րել են 1,5 մի­լիոն հա­յի…

Պատ­ճառ­նե՞­րը…

Պատ­ճառ­նե­րը հա­զարն են՝ կոր­սուած հայ­րե­նիք, չճա­նա­չո­ւե­լու բար­դոյթ, չպատ­ժո­ւած յան­ցա­գործ, 1,5 մի­լիոն ան­հան­գիստ հո­գի­ներ ու մա­զա­պուրծ փրկուած սփիւռք, բայց թե­րեւս գեր-կա­րե­ւո­րը պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւնն է հե­տա­գայ ցե­ղաս­պա­նու­թիւն­նե­րը կան­խե­լու՝ 20րդ դա­րի սկզբին հայ ժո­ղովր­դի հետ տե­ղի ու­նե­ցա­ծը հա­մաշ­խար­հա­յին մա­կար­դա­կով ճա­նա­ճե­լով ու դա­տա­պար­տե­լով:

Մ­տա­ծում ես՝ ար­դեօք բա­ւա­կան չէ՞ աշ­խար­հից ար­դար դատ պա­հան­ջել ու հա­յի միամ­տու­թեամբ սպա­սել:

Մէկ է, Մարդ­կու­թեան պատ­մու­թիւ­նը գա­լիս է ա­պա­ցու­ցե­լու մի բան, որ մի ան­գամ ո­ճիր գոր­ծած ցե­ղը նո­րից դա կ­’ա­նի։

Նոյնն է, թէ վայ­րագ մար­դաս­պա­նը, որն ար­դէն մէկ ան­գամ ա­ռել է ա­րեան հո­տը, յե­տոյ նո­րից ու նո­րից, ար­դէն են­թա­գի­տակ­ցա­բար է գնում նոր յան­ցանք գոր­ծե­լու։

Ու­ղիղ մէկ դար ա­ռաջ Թուր­քիա­յի ձեռ­քով գրո­ւեց Հա­յոց Պատ­մու­թեան թե­րեւս ա­մե­նա­սեւ է­ջը, եւ ու­ղիղ մէկ դար յե­տոյ, նոյն այդ օ­րե­րին պատ­մա­կան Կի­լի­կիա­յի՝ այն ժա­մա­նակ­նե­րի հայ­կա­կան երկ­րորդ պե­տու­թեան մաս կազ­մող, ներ­կա­յիս Սի­րիա­յի Քե­սաբ բնա­կա­վայ­րում կրկնո­ւեց նոյ­նը …­ ոճ­րա­գոր­ծը մնում է ոճ­րա­գործ։ Սե­րունդ­ներ են փոխ­ւում, բայց միեւ­նոյն է, ա­տե­լու­թիւ­նը, որ գե­նե­տիկ (ծի­նա­յին) փո­խան­ցո­ւող հի­ւան­դու­թիւն է, մօր կա­թի հետ անց­նում է որ­դուն։

Մարդ­կու­թեան ան­տար­բե­րու­թիւ­նը շա­րու­նա­կում է ծնել նո­րա­նոր ցե­ղաս­պա­նու­թիւն­ներ, բայց մենք չենք կա­րող ան­տար­բեր լի­նել. ու­րեմն ե­կէք պատ­մու­թեան ան­ցած է­ջե­րը թեր­թենք, պա­հան­ջա­տէր լի­նենք ու գոր­ծել սո­վո­րենք։

Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100րդ տա­րե­լի­ցին ըն­դա­ռաջ՝ թէ՛ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւ­նում , թէ՛ աշ­խար­հում, յատ­կա­պէս հա­յա­շատ կեդ­րոն­նե­րում, սկսուել են մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի նա­խա­պատ­րաս­տա­կան աշ­խա­տանք­նե­րը:

Ապ­րի­լեան տխուր օ­րե­րին սպաս­ւում են ցոյ­ցեր ե­լոյթ­ներ, Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին պատ­մող բազ­մա­տե­սակ մի­ջո­ցա­ռում­ներ, գե­ղա­րո­ւես­տա­կան եւ փաս­տա­վա­ւե­րագ­րա­կան ժա­պա­ւէն­նե­րի պրե­միե­րա­ներ (ա­ռա­ջին ցու­ցադ­րու­թիւն­ներ), գրքե­րի շնոր­հան­դէս­ներ, Ապ­րի­լի 23ին աշ­խա­րահռ­չակ Systems of Down ռոք խում­բի (ան­դամ­նե­րը Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նից փրկո­ւած­նե­րի թոռ­ներ են) բա­ցօ­թեայ հա­մեր­գը Ե­րե­ւա­նում, մի շարք կա­րե­ւոր մարդ­կանց այ­ցե­րը Հ.Հ. ե­ւայլն:

Ու այս բո­լո­րը մի­տո­ւած են ճշգրիտ ներ­կա­յաց­նե­լու 1915 թո­ւա­կա­նի ող­բեր­գա­կան ի­րա­դար­ձու­թիւն­նե­րը, ճա­նա­չե­լի դարձ­նե­լու աշ­խար­հին, դա­տա­պար­տե­լու:

Բայց սա չի նշա­նա­կում, որ 2015ը անց­նե­լու է, ա­մէն ինչ մո­ռա­ցո­ւե­լու է, ոչ, ինչ­պէս վեր­ջերս իր հար­ցազ­րոյց­նե­րից մէ­կում նշեց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100րդ տա­րե­լի­ցին նո­ւի­րո­ւած մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը հա­մա­կար­գող խորհր­դի քար­տու­ղար, Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան Թան­գա­րան-Ինս­տի­տու­տի տնօ­րէն Հայկ Դե­մո­յեա­նը՝ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100ա­մեա­կը վեր­ջը չէ…

Աշ­խար­հում մի գետ կայ, բայց այդ գե­տը ոչ մի քար­տէ­զի վրայ չկայ. 1915 թո­ւա­կա­նի ան­մեղ զո­հե­րի ա­րեան գե­տը, հո­սե­լով մարդ­կու­թեան խղճի ու ան­տար­բե­րու­թեան հո­վիտ­նե­րով, վեր­ջա­պէս հաս­նե­լու է հա­տուց­ման ծո­վին։

Մե­րի Աբ­րա­հա­մեան
Ե­րե­ւա­նի Պե­տա­կան Հա­մալ­սա­րա­նի լրագ­րու­թեան բաժ­նի
ա­ռա­ջին կուր­սի (դա­սա­րան) ու­սա­նո­ղու­հի