Այլընտրանքային ուժանիւթի աղբիւրներու մասին հետազօտական աշխատանքներու եւ գիւտերու հեղինակն է Կարէն Թռչունեան: Երիտասարդ գիտնականը Երեւանի պետական համալսարանի կենսաբանութեան ճիւղի կրթսեր գիտաշխատող եւ ասպիրանդ է: 

Ան վերջերս արժանացաւ Հայաստանի Հանրապետութեան գիտութիւններու ազգային ակադեմիոյ 70-ամեակին նուիրուած Ակադեմիա մրցանակին, որուն մասնակցեցան մինչեւ 35 տարեկան երիտասարդ գիտնականները, կենսաբանութեան բնագաւառէն ներս։

Հայրենի երիտասարդ գիտնական Կարէն Թռչունեանի հետ մեր կապը հաստատուեցաւ Հայաստանի հանրային ռատիոյին համար իր շնորհած հարցազրոյցէն ետք, երբ ան շաբթուայ մը արձակուրդով Աթէնք այցելեց:
Կարէն Թռչունեան մասնակցած է բազմաթիւ գիտական ժողովներու եւ իր աշխատանքները ստացած են արժանի գնահատականներ: Իր հետազօտութիւնը կապուած է մարդկութեան համար ամէնակարեւոր խնդիրներէն՝ այլընտրանքային ուժանիւթի արտադրութեան հետ: (Molecular hydrogen production by Escherichia coli bacteria during glycerol fermentation. (Μοριακή παραγωγή υδρογόνου από τα βακτήρια Escherichia coli κατά τη διάρκεια της ζύμωσης γλυκερίνης).
Այլընտրանքային ուժանիւթի վերաբերեալ գիտութիւնը՝ թիւ 1 կարեւոր խնդիր է միջազգային հանրութեան համար, եւ նոյնչափ կարեւոր մեր հայրենիքին համար:

Կրնա՞ք մեզի ծանօթացնել ձեր գիտական աշխատութեան նիւթը:

Կ'ուզեմ պարզ ձեւով անդրադառնալ մեր թեմայի արդիականութեան: Բացատրեմ թէ շատ հետաքրքիր մեթոտ մըն է, ուր մենք կը ստանանք էքոլոկիապէս մաքուր վառելիք:
Մոլեքուլային ջրածինը (Molecular hydrogen production) կը ստանանք կենսաբանական ճանապարհով ոչ թէ քիմիական, որը 70-էն 80-ական թուականներուն մէջ շատ յայտնի մեթոտ էր եւ բաւական աժան, այն ժամանակ։ Ներկայիս քանի որ կենսաբանական ճանապարհով ստացուող ջրածինը մօտաւորապէս նոյն գինին կը հասնի, ինչ որ քիմիական ճանապարհով ստացուող ջրածինը, ապա հետաքրքրութիւն ներկայացաւ այս ուղղութեամբ ընթանալու, մանաւանդ որ էքոլոկիապէս մաքուր է ձեւ է. միացումէն կ'անջատուի ջուր եւ այն երեք անգամ աւելի ազդեցիկ է, քան ներկայիս օգտագործուող կազը եւ նաֆթը:
Կենսաբանական ճանապարհով ստացուող ջրածինը դեռ եւս զարգացման տեղեր ունի եւ կարելի է մշակել նոր թեքնոլոկիաներ, ինչով մենք արդէն կը զբաղինք: Հիմնական հարց է նաեւ ոչ թէ միայն ապահովել անոր աժան արտադրութիւնը այլ երաշխաւորել անոր տեղափոխումը եւ համապատասխան վայրերու օգտագործումը, իսկ այս հարցով ու ընդհանրապէս անվտանգութեամբ կը զբաղին տարբեր մասնագէտներ, որ կը գտնեն տարբեր խողովակներ: Մասնաւորապէս Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն եւ Ճափոնի մէջ կÿ օգտագործուին նաեւ տարբեր ջրածնի կայաններ։

Միջազգային գիտաժողովներուն մէջ ներկայացուցած էք այն ինչ որ դուք աշխատած էք։

Իհարկէ, հիմնականօրէն կը զբաղիմ ես այդ ջրածնի արտադրութեան պաքթերիաներով եւ իմ աշխատանքները ներկայացուցած եմ բոլոր միջազգային գիտաժողովներուն, ուր կը մասնակցիմ այս թեմայով: Բազմաթիւ քննարկումներ ունեցած ենք, իմ աշխատանքը արժանացած է իրենց հաւանութեան եւ ներկայիս մենք կը շարունակենք աշխատանքները, արդէն աւելի նոր կենսաթեքնոլոկիաներ մշակելով, քանի որ մինչեւ այսօր ամէն ինչ քիչ թէ շատ յայտնի էր. 2006 թուականին յայտնաբերեցինք թէ կլիքերինի խմորումը այդքան աժան աղբիւր էր, մօտաւորապէս մէկ քիլոկրամը ներկայիս կÿարժէ 30 ամերիկեան սենթ. հասկնալի է թէ որքան շատ աժան է եւ կարելի է ստանալ ոչ միայն ջրածինը այլ նաեւ սփիրթ, այսինքն էթանոլ, այսինքն աւելի կարեւոր միացութիւններ, որոնք կ'օգտագործուին տարբեր բնագաւառներու մէջ:

Համատեղ աշխատանք է այս՞։

Հիմնական աշխատանքը ես կատարած եմ Հայաստանի մէջ, բայց կարճ ժամանակով գործուղղուած էի արտասահման, մասնաւորապէս Գերմանիա, այս հարցով զբաղուելու համար եւ մենք այդտեղի գերմանացի ղեկավարի օգնութեամբ որոշեցինք հետազօտել կլիքերինի օգտագործումը, տեսնելու համար թէ օգտակա՞ր է թէ ոչ, հետագային օգտագործելու համար ջրածնի արտադրութեան նպատակով: Այս աշխատանքները տպագրուեցան միջազգային ամսագրերու մէջ, բացի այդ՝ մենք կը շարունակենք գործակցութիւնը. անոնք Գերմանիա, ես Հայաստան: Անշուշտ բազմաթիւ խնդիրներ կան, որ մենք կÿաշխատինք լուծել:

Ինչպէս հասկնալի է տարբեր եղանակներով կարելի է ստանալ արտադրութիւնը՝ քիմիական եղանակով, ելեկտրական հոսանքի օգնութեամբ, էլէքթրոլիզի կամ թերմոլիզի ենթարկելով։ Ո՞րն էր այստեղ ձեր աշխատանքի կարեւորութիւնը։

Նախ արդէն նորութիւն է կլիքէրինի օգտագործումը: Իսկ աշխարհի մէջ միայն մէկ լապորաթոր յայտնաբերած է այս՝ յղումներ կատարելով մեր աշխատանքին վրայ: Իրենք ալ ապացուցանեցին մեր նոյն արդիւնքները: Մենք նախապէս սակայն արդէն տպագրած էինք այս գիւտի մասին տարբեր հանդէսներու մէջ, նկարագրելով կլիքերինի օգտագործման տարբեր պայմանները՝ ջրածնի արտադրութեան : Իրենց աշխատանքները եւ մեր աշխատանքները համապատասխան էին: Հոս նշեմ թէ Հայաստանէն տպագրել աշխատանքները արտասահմանեան ամսագրերու մէջ շատ դժուար է։ Բայց մենք պէտք է հպարտ ըլլանք որ այս պայմաններուն մէջ կրնանք աշխատիլ եւ մեր աշխատանքը կ'արժանանայ գնահատականներու այլոց կողմէ: Եւ մեր նորութիւնը կը կայանայ այն փաստին վրայ, որ մենք ցոյց տուած ենք տարբեր ֆերմէթներու ակտիւութիւնը, առաջին անգամ, յըստակ միջավայրի տարբեր պայմաններու մէջ, որոնք ոչ ոք ցոյց չէ տուած նախապէս։ Այս իրողութիւնը ամրագրուած է յօդուածներուն մէջ:

2013 թուականին դուք միայն այս աշխատանքը կատարեցիք, թէ՞ ուրիշ աշխատանքներ ալ կան: Ընդհանրապէս ինչով նշանաւորուեցաւ ձեր գիտական կեանքը անցեալ տարուայ ընթացքին:

Ես այդ թեմայով առաջին անգամ սկսայ աշխատիլ 2007 թուականին, անմիջապէս այն ատեն երբ բացայայտուեցաւ կլիքերինի խմորումը եւ մօտաւորապէս մէկ տարի էր որ մենք կը փորձէինք հասկնալ եթէ իրապէս այդպէս է, թէ ոչ, քանի որ չկային տպագրուած յօդուածներ որպէս հիմք գործածելու համար:, Պէտք էր որ դուն ինքդ համոզուած ըլլայիր եւ 2008 թուականէն սկսեալ մենք արդէն հիմնովին աշխատեցանք այս հարցին վրայ: Մինչեւ հիմա կը շարունակեմ աշխատիլ այս հարցին վրայ:
Անցեալ տարի սկսանք աշխատիլ խառն աղբիւրներու խմորումներով, ոչ միայն կլիքերինի այլ նաեւ կլուքոզի եւ կլիցերոլի։ Եւ այս տարի նոյնպէս, տարբեր միջազգային գիտաժողովներու մասնակցելով ներկայացուցի իմ աշխատանքի արդիւնքը եւ արժանացայ որոշակի դրամաշնորհներու: Նոյնը կարծեմ կրնանք շարունակել 2014 եւ յաջորդ թուականներուն։

Ի՞նչ նախատեսած էք կատարել 2014ին։

Թեման շարունակական է: Մենք պէտք է շարունակենք մեր աշխատանքը քանի որ այդ պէտք է կրէ շարունակական բնոյթ, այսինքն այստեղ այնքան շատ բան կայ ընելու որ մենք կատարած ենք հազիւ 1 տոկոսը, եւ դեռ ուսումնասիրութեան շատ բան կայ։ 2013 թուականին կարեւոր մրցանակներու արժանացաւ մեր խումբը, ինչպէս նաեւ ես անձնապէս եւ հիմնական այս մրցանակները մեզ խրախուսեցին որպէսզի կարողանանք շարունակել մեր աշխատանքը: Կարեւոր է փոքր խթան մը ունենալ, որպէսզի մարդ կարողանայ աշխատիլ եւ արժանանայ գնահատականի, քանի որ այսօրուայ դրութեամբ Հայաստանի մէջ շատ քիչ են այս մրցանակները, որոնք մարդիկ ստանում են իրենց աշխատանքին համար։

Ի՞նչ ծրագիրներ ունիք յառաջիկային:

Կը նախատեսեմ իրականացնել տարբեր ծրագիրներ յառաջիկային: Կարեւոր կը նկատեմ դրամաշնորհներու նախագիծի մը մշակումը, որ պիտի ընդարձակէ մեր համագործակցութիւնը ԱՄՆի, Գերմանիոյ, Ճափոնի, Հոլլանտայի մեր գործընկերներուն հետ: Առաջնահերթ են նաեւ հետազօտական այցելութիւնները արեւմտեան զարգացած լապորաթորներու մօտ, ուր կարելի է սերտել հոն ձեռք ձգուած մեթոտները եւ ցոյց տալ եւ բացատրել անոնք Հայաստանի մեր ուսանողներուն:
Կը յուսամ որ մօտ ապագային, մեր կառավարութեան մշակած քաղաքականութիւնը գիտութեան մարզէն ներս կը դառնայ աւելի համարժէք, քան մեր օրերուն, եւ պետութիւնը կը դառնայ երիտասարդ գիտնականներու մղիչ ուժը, որպէսզի կարեւորագոյն նախագծեր մշակուին Հայաստանի համար շատ կարեւոր՝ այլընտրանքային ուժանիւթի աղբիւրներու բնագաւառէն ներս, ուր ինչպէս գիտենք, Հայաստան սեփական ուժանիւթի աղբիւրներ չի տրամադրեր:

Կարէն ի՞նչ խօսք կ'ուզես փոխանցել Հայաստանի թէ սփիւռքահայ երիտասարդներուն:

Ես կը մաղթեմ բոլորին ունենալ մեծ յաջողութիւններ, քանի որ երիտասարդ տարիքին պէտք է կարողանաս ձեռքբերումներ ունենալ, որոնք օգտակար հիմք պիտի դառնան քեզի հետագային: Կ'ուզէի Հայաստանի եւ սփիւռքահայ երիտասարդ գիտնականներուն միջեւ աւելի յաճախակի ըլլար շփումը եւ համագործակցութիւնը:

Հարցազրոյցը վարեց Արուսեակ Ղազարեանը